De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Helden of schurken?

Toen ik las dat er in Rotterdam weer een Stolperstein was gestolen was ik geschokt, het blijft toch opmerkelijk, de stad die in Nederland het hardst getroffen werd door de nazi's blijkt hardnekkige anti-semieten te huizen.
Als Feyenoord tegen Ajax speelt lopen de rillingen over mijn rug, niet vanwege de wedstrijdspanning, maar meer van de leuzen die de Rotterdammers uitkramen. Feyenoord verloor in de oorlog meer spelers dan Ajax door toedoen van de nazi's, een gotspe in optima forma.

Ik was benieuwd in welke landen er géén Stolpersteine liggen. Even een opfrisser, een Stolperstein (struikelsteen) wordt geplaatst voor het huis waar ooit een slachtoffer van de holocaust woonde. Het is een misvatting dat de Stolpersteinen alleen geplaatst worden als het slachtoffer de holocaust niet heeft overleefd.
Ook voor teruggekeerden uit de kampen worden Stolpersteinen geplaatst, er liggen in meerdere landen inmiddels 70.000 van dergelijke Stolpersteinen.

De meesten in Duitsland, ruim de helft, de rest in tal van landen, waaronder een in Argentinië. Naast dit Zuid-Amerikaanse land zul je in nog 23 landen Stolpersteinen vinden, het is dan makkelijk te bepalen waar ze niet liggen om je vervolgens te verbazen. Want bijvoorbeeld Denemarken kom ik in het rijtje niet tegen.
Denemarken, het braafste jongetje van de klas, althans, dat wil de geschiedenis ons doen geloven.

Denemarken, bezet door de Duitsers

Op 8 en 9 april 1940 vielen de Duitsers Denemarken en Noorwegen binnen, Zweden werd gespaard en bleef neutraal tijdens de oorlog. Er zijn ook geen slachtoffers gevallen op Zweeds grondgebied, daar liggen dan ook geen Stolpersteinen. Binnen 24 uur capituleerde Denemarken, voor Noorwegen viel het doek enkele dagen later.
Zweden stond de Duitsers toe gewonden weg te halen uit Noorwegen, in feite werden die gewonden weer opgelapt om elders te worden ingezet. Later vervoerden de Duitsers over dezelfde 'lifeline' wapens. Zo enorm neutraal kan ik dat niet noemen.

Denemarken kon niet veel meer weerstand bieden dan het deed, de inval was een complete verrassing en de slagkracht van het Deense leger minimaal. Misschien maar goed ook, zo werden de levens gespaard van veel jonge Denen. De Joden kwamen goed weg, letterlijk.
Denemarken was dus al bezet voordat Nederland werd binnengevallen, anti-Joodse maatregelen bleven er uit. Er woonden 7.000 Joden in Denemarken die compleet genegeerd werden door de bezetter. Deels kwam dat doordat de Deense regering samenwerkte met de nazi's. In de zomer van 1943 kwam daar een einde aan, de Duitsers stelden zich agressiever op en wilden de gehele Joodse gemeenschap oppakken.
De geschiedenis vertelt helaas niet hoe de Denen dat enkele dagen van tevoren al wisten, maar het effect was duidelijk, de Denen lieten alle Joden in oktober 1943 via het water naar het vrije Zweden oversteken. De razzia die door de Duitsers werd gehouden leverde niets op, de Denen zijn altijd geroemd om deze massale reddingsoperatie.

Maar...
Reeds in de jaren dertig wilden de Denen geen ruzie met hun belangrijkste handelspartner, Duitsland, Toen Hitler de macht in handen kreeg sloten de Denen vrijwillig de grenzen voor Joden die wilden vluchten voor de anti-Joodse maatregelen van Hitler, ze kwamen Denemarken niet in.
Na de bezetting kregen de Denen een lijst van de nazi's waarop de namen stonden van 56 Joodse vluchtelingen die toch naar Denemarken hadden weten te ontkomen, als antwoord op deze zwarte lijst pakten de Denen ruim tweemaal (127) zoveel mensen op en leverden hen direct uit aan Duitsland. Een jaar later stuurden ze nog eens 69 Joden richting hun dood. In stukken uit Deense archieven bleek eind vorige eeuw dat de regering de Joden liever kwijt dan rijk waren.
Denemarken heeft ook nooit iemand vervolgt.

In 1999 kwam het nieuws over de minder glansrijke rol van Denemarken dus naar buiten, het bleef overal stil, het leek wel of de redding van 7.000 Joden het imago van Denemarken als heldhaftige natie ons eeuwig moest bijblijven. De documenten over de zwarte bladzijdes van de Denen werden aanvankelijk ook niet vrijgegeven, maar via een beroep op de openbaarheid van bestuur kreeg een journalist toch inzage en schreef over de uitlevering van de Joden en de steun die de Deense regering in de oorlog aan de nazi's gaf.
Er waren meer documenten, maar die werden (nog) niet vrijgegeven, niet veel later werden die gestolen uit de archieven van de Deense overheid. Nu moet ik er wel bijvertellen dat de daders werden gepakt, het bleek om Deense neo-nazi's te gaan die mogelijk veel documenten hadden doorverkocht aan andere dubieuze groeperingen.
Kostbare informatie was wellicht voor eeuwig verdwenen.

Op woensdag 7 november 2012 werden de twee daders opgepakt, meer dan tien jaar na de eerste diefstal, jarenlang bleken de daders hun gang te hebben gegaan, dozen vol documenten over de Tweede Wereldoorlog waren in hun bezit. Aan de muur van een van de daders hing een lijst met daarin een document over Kaj Buchardt, een Deense soldaat die zich bij de Duitsers had gemeld om mee te vechten, hij werd ingedeeld bij de zogenaamde Nordland-divisie die aan het oostfront vocht tegen Rusland.

De documenten zouden in opdracht zijn gestolen en gaan, naast Kaj Buchardt, over Denen die tijdens de oorlog collaboreerden met de nazi's, de twee daders bleken afkomstig uit het criminele circuit en Kaj Buchardt persoonlijk hebben gekend. De Deense overheid deed op iedereen een beroep om kennis te delen waar zich misschien meer documenten konden bevinden, indien men deze zou inleveren kon men rekenen op amnestie, ze zouden niet worden vervolgd.
Er kwam niets.

In dit licht is het niet vreemd dat de Deen Helmut Rasbol (ook Helmut Leif Rasmussen genoemd) vrij in het land woont en niet door de Denen worden vervolgd wegens oorlogsmisdaden, Rasbol deed in 1942 en 1943 dienst in verschillende Duitse kampen
Maar waren er ook kampen in Denemarken? Mwahh, ik kon niets vinden, totdat ik op iemand stuitte die tijdens een vakantie in Froslevlejren (Froslev Gevangenenkamp) terecht kwam.
Hier werden Denen die door de Duitsers waren opgepakt ondergebracht, de Duitsers, die wisten dat de Deense regering hen niet onwelgevallig was, gingen akkoord dat het kamp door Denen werd bewaakt. Het kamp werd op 13 augustus 1944 geopend onder leiding van een SS'er. Op 19 september 1944 selecteerde hij ondanks gemaakte afspraken toch 200 gevangenen die naar Duitsland werden getransporteerd.
UPDATE! Rasbol is in 2022 overleden.

In het kamp zijn mensen gemarteld en gestorven. Exacte aantallen zijn niet bekend, maar zeker 1.500 gevangenen zijn op transport gesteld naar Duitse kampen in Polen. Om en nabij 11.000 mensen hebben Froslevlejren overleefd.
Het ging hier om politieke gevangenen, communisten en leden van het verzet, alle Deense Joden waren gevlucht naar Zweden, op enkelen na die al eerder waren opgepakt door de Deense politie en uitgeleverd aan nazi-Duitsland.


Toch een Stolperstein in Denemarken

Op het moment van schrijven (januari 2019) van deze pagina bereikte mij het bericht dat er op 12 juni 2019 ook in Denemarken een Stolpersteine zal worden gelegd. Eind 2019 blijken er zowel in Frederiksberg als in Kopenhagen Stolpersteinen te liggen.

Ben Verzet

Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Email De Dokwerker (Ben Verzet)

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Saving private ryan Dirty dozen Ingezonden In oorlog Februaristaking Wiedergutmachung Auschwitz charlatan Foute bedrijven Jaap van velzen Oorlogsdoden Nazis zuid-amerika Zwartboek Kipp Japanse schindler Katyn Interneringskampen amsterdam Jodenmanussie Berchtesgaden Joodse invalide Ns Gaarkeukens Amsterdammers Reguliersgracht Hendrik zeeman Ovenbouwers Linie crossers Nvm Fotos Schwabmunchen Patton Ben strik Rudolf hess Dodenherdenking Speech koning dodenherdenking 2020 Bart de kok Denemarken Cs-6 Lindemans kingkong Oorlogsverhaal leo Verkrachting Nieuws archief 08 Schindlers list Casa inalco Belastingen Het parool Bridge kwai Nieuws archief 06 Der untergang Conspiracy Overlevende auschwitz Bevrijdingsdag Burgemeester amsterdam wo2 Adressen Ggz Kamp amersfoort Russenoorlog George patton Great escape Jordaan oproer Raffle Diaspora Laatste woorden mussert Titus brandsma Meer kampen wo2 Westerbork Johan heesters Noorder begraafplaats Efraim zuroff Nieuws archief 01 Termen tweede wereldoorlog Francisco boix Kadaster Contact Velser affaire De bezem Waalsdorpervlakte Nederlandsindie C en a Columns tweede wereldoorlog Oproep Oorlogsverhalen Hortusplantsoen Lippmann rosenthal Yad vashem Odessa Jeane zwinkels Radio oranje Prins bernhard Nieuws archief 03 Schietpartij marnixstraat Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Pontonbrug Frieda menco Klaas faber Oorlogsfilms Duits verzet Fusilladeplaats weteringcircuit Schietpartij 7mei amstelveenseweg Wally van hall Fritz bauer Boeren Bloeme evers-emden Darkest hour Putdeksels wandeling noord Oproep04 Project siege Inglourious basterds Goudroof Roma sinti Schaduwkade Niod Lodewijk ernst visser Tatra t87 Bontroof Base Harry verheij De aanslag harry mulisch Werkstuk Oorlogshelden Zalman gradowski Bevrijdingslinde Als twee druppels water Joden in de wereld Anton de kom Gustav weler Miep oranje Nsb Alwyn collinson Film bankier Imhoff Disclaimer Siert bruins Asterdorp Moos cohen Joodse spelling Videos Toneelstuk anne Kampen wo2 Hitlers laatste dag Paul de groot Kurt becher Pater bleijs Herman elteschool Rob cohen Portugese synagoge Documentaire dedokwerker Al hoesseini Hitler leeft Sonny boy Les heritiers Gemmeker Grebbeberg Gerrit van der veen Johan van hulst Walter suskind Jakiw palij Jodenhoek wandeling01 Unter bauern Aanleiding tweede wereldoorlog Bariloche Saint soldiers Erelijst gevallenen Kerkstraat Jo spier Hollandsche schouwburg Wo2 stakingen Oorlogsschade Kopgeld Staatsgreep De overval Kamp prins bernhard Verzetskruis Kunstroof Wilhelmus Rapenburgerstraat Februaristaking herdenking 2016 Getto Stalag17 Aanslagen op hitler Hitlerpensioen Artis Hans teengs gerritsen D-day 1945-1948 Onbekendegracht Hendrik koot Bom kinkerbuurt Vaticaan Bert vromen Rode kruis Demjanjuk Jan koopmans Rolls royce De dokwerker Joodse huizen Joop wolff Hollandia kattenburg Tonny van renterghem De dam Heinrich boere Rede wilhelmina 291943 Pieter gerbrandy Aanklacht wo2 Dries riphagen Stadsschouwburg Fusillaties rozenoord Erebegraafplaats Zwarte front Tijdlijn adolf hitler Bombardementen amsterdam Hans calmeyer Generaal winkelman Drie van breda Hell and back Longest day Klokkenroof Staalstraat Joodse raad Treblinka Sobibor film Bombardement rotterdam Max leons Karl donitz Verzetsmuseum amsterdam Medisch contact Raoul wallenberg Jodenhoek wandeling04 Elfstedentocht Boy striped Hitlers eigenaardigheden Zwaar water Mauthausen Wo2 schande Guns navarone Polen Jan zwartendijk Nieuws archief 05 Mokums Gebouw de bazel Jodenhoek wandeling03 Red house report Homos en nazis Aha Ravensbruck Nieuws archief 09 Buchenwald hek zandvoort Oorlogsmuseum The pianist Heydrich Jacques van tol Sink the bismarck Anne frank verraden Miep gies Vliegtuigcrash amsterdam noord Bureau opk Concentratiekampen Piet meerburg Vernietigingskamp Eva tas Adolf van nol Soldaat van oranje Beethovenstraat Duits bestuur Maria altmann Der hauptman Onderduikers Kolven Gedenkplaat bloemgracht82 De ijssalon Boys from brazil Bom vanderpek Huis annefrank merwedeplein Auschwitz herdenking Wo2 pamfletten Fout omstreden 1948 later Philip mechanicus Enigma Politie amsterdam Bet van beeren Eerste film tweede wereldoorlog Fotos kamp westerbork Canada vrijstaat voor nazis Tijdlijn tweede wereldoorlog Jonkheer roel Mussert Straatnamen tijdens wo2 Nieuwezijds voorburgwal Hongerwinter Oproep06 Eagle landed Albert speer Het grote gebod Nederlandsche unie Aktion reinhard Zweden Pastorale Neurenberg Hoffmann Schietpartij cs amsterdam Nazi-artsen Rosenstrasse Joseph kolkman Anne frank boom Nederlands indie Hans hirschfeld Kellys heroes Oorlogswinter Arbeitseinsatz Joep henneboel Martin bormann Ontjoden Kinderen wo2 Schaduw overwinning Bommen wo2 Marinus jansen Reglement vva Das boot Bommenkaart amsterdam Jodenkwartier U-boot Unbroken Verzetsmonument Fokker bombardementen Bloemgracht82 Matzes Ss vrouwen Joodse synagoge Wannsee Dagboek vervolg Goelag Nu of nooit Jom hashoa Piet nak Aanslag bevolkingsregister Ben verzet Jodentram Jacob luitjens Opsporing nazis Index Terdoodveroordeeld Klokkenluider Subkampen Wo2 overpijnzing Oorlogsverhaal frans Dossiers openbaar 2021 Dagboek anne frank Wo2 onderscheiding aanvragen Moffen Po box 1142 Barneveld groep Jazzverbod Ans van dijk Oproep03 Hannie schaft Auschwitz Theresienstadt Hermans hetbehoudenhuis Kamptaal Namen monument Tora Son of saul Geroofde meubels Tante truus Reve de avonden Kristallnacht Plaquette hb Frieda belinfante Cabr Westerweelgroep Nazis Tatoeage auschwitz Oproep07 Anne frank Plaats een steen Kamp vught Amsterdamse bos Hoofdrolspelers wo2 Amsterdam wo2 Marnixstraat Mengele Jaap kaas Jodenjacht Oranjevrijbuiters Pers tweede wereldoorlog Operation amsterdam Ajax Het verzet Wilhelmina Groep 2000 Negationisme Pieter menten Indische kwestie Lou jansen Ko stevense Jose bosma Davidster Fiets inleveren wo2 Cross of iron Oskar schindler Bob scholte Slobodan mitric Karl lueger Fosforbommen Hitler Marokkaanse joden Schietpartij dedam Riphagen Wahler gosdek Moffenmeiden Meisje met rode haar Oorlogsverhaal johan2 Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Atoombommen japan Verzetsherdenkingskruis Annefrankstraat Noodgeld Bergen-belsen Vichy Casablanca Nieuws Walt disney Walter rauff Muziekroof Horst schumann Walter suskind film Loe de jong Oproep05 Jerrycan Mirjam ohringer Theo dobbe Zwitserland Karel bonnekamp Holocaust museum Nieuws archief 04 Aow oud gedienden Inval familie frank Nieuws archief 07 Sobibor Shalom Herdenkingen Adolf hitler Eduard veterman Valkyrie Oproep01 Hanns rauter Stadhoudersbrief Muhlberg Deutsche reichsbahn Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Plein 40-45 As onderwijzerhof Scarlet black Illegale parool Majoor bosshardt Come and see Journalist venema Pp groep Tina strobos Mein kampf Zwarte soldaten Verlies nederlanderschap Oorlogsverhaal johan Nieuwe kerkstraat Defiance Josef thorak Duitse grond werd nederlands Willem sassen Duivenbrigade Abraham puls SHOAH documentaire Carlton hotel Boksschool olympia Brug te ver Huizenroof Karel walet Amsterdamse verzetshelden Oproep02 Oskar groning Silbertanne Ss nebenstelle Jojo rabbit Dachau Hermans damokles Atlas Jodenhoek wandeling02 Sociaal Realisme