De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Jonkheer Roëll | Amsterdammer in dienst van het Hof

Tja, tijdens mijn zoektocht naar meer informatie over de Stadhoudersbrief (link) die Prins Bernhard in 1942 aan Adolf Hitler geschreven zou hebben stuitte ik op Jonkheer ir. W. G. Roëll. Voor de oorlog was hij de persoonlijk secretaris van de Prins, maar Roëll overleefde de oorlog niet. Ik vroeg me af hoe dat kon, de eerste vertrouweling van de Prins die in 1942 door de Duitsers wordt doodgeschoten.

Verbonden aan het Hof
Op 1 september 1934 wordt Jonkheer ir. W. G. Roëll jachtjonker van Koningin Wilhelmina, twee jaar later is Bernhard in beeld als 'vriendje' van Juliana, dochter van Wilhelmina. Roëll zou zijn baantje wel eens aan Juliana te danken gehad kunnen hebben maar daarover straks meer.
Nog voordat er sprake is van een huwelijk tussen Bernhard en Juliana wordt Roëll secretaris van de aanstaande Prins. Als de oorlog uitbreekt en de regering, Wilhelmina en de inmiddels met Juliana getrouwde Bernhard het ruime sop kiezen richting Engeland krijgt Roëll de ondankbare taak om achter te blijven en wat zaakjes voor Bernhard te regelen. Daaronder valt het beheer van de eigendommen van de Prins.

Op 1 april 1942 wordt Roëll gearresteerd door de Duitsers omdat hij meerdere malen radiocontact met Engeland heeft gehad. Dat dat met de Prins was heeft Roëll nooit vertelt. Op 29 augustus 1942 is hij door de Duitsers gefusilleerd in Fort Rijnauwen bij Utrecht. Later is hij herbegraven in Garderen.

Opvallende datum
Het kan toeval zijn maar drie weken nadat Roëll is opgepakt zou Bernhard vanuit de Verenigde Staten, na een bezoek aan Canada waar zijn vrouw en twee dochters verblijven, een brief aan Adolf Hitler hebben geschreven, de zogenaamde Stadhoudersbrief. Of de brief kwam niet aan, of Hitler wilde niet reageren of de brief is nooit geschreven, maar er gebeurde niets.
Pikant is dus dat Bernhard de al dan niet bestaande Stadhoudersbrief drie weken na de arrestatie van Roëll geschreven zou hebben.

Het verhaal gaat dat Roëll het bed heeft gedeeld met Juliana voordat Bernhard in beeld kwam en dat Juliana het baantje geregeld zou hebben voor Roëll om hem dicht bij zich te hebben, maar de liefde waaide over. Toen was Roëll al een zeer gewaardeerd man aan het hof en voor Juliana was er inmiddels een andere liefde opgedoken; Bernhard.
Feit is in ieder geval dat de vrouw van Roëll (M. Del Court van Krimpen) en Juliana goede vriendinnen waren. Zo goed dat Juliana haar vraagt met haar mee te gaan naar Canada tijdens de oorlogsjaren. En zo geschiedde. Bernhard moet haar dus ook ontmoet hebben toen hij op 20 Martine Roel april 1942 in Canada op bezoek was bij zijn vrouw en kinderen. Roëll was toen net door de Duitsers opgepakt. Het moet wel heel gek gelopen zijn willen de twee vriendinnen en Bernhard daar niet over hebben gesproken. In diezelfde paar dagen zou Bernhard dus de Stadhoudersbrief hebben geschreven.

Geld beheren voor een omwenteling

Het staat vast dat Roëll geld onder zijn hoede had van Wilhelmina en Bernhard voor als de Duitsers de oorlog zouden verliezen, alles op alles moest er worden gezet om te voorkomen dat het goed georganiseerde linkse Communistische verzet aan de macht zou komen. In dit licht valt ook goed te begrijpen dat Wilhelmina een rede hield waarin zij aankondigde dat er een militaire macht geïnstalleerd zou worden om het land na de Duitse bezetting te besturen. Op dat moment (de rede van Wilhelmina van 2 september 1943) was acht maanden eerder in Londen het bureau Militair Gezag al opgericht.

Toen Roëll vast zat had Gerbrandy (op dat moment premier in Engeland van de Nederlandse regering in ballingschap) de kans hem te ruilen tegen twee Duitsers maar Gerbrandy weigerde om de simpele reden dat hij niet wist wat Roëll deed. Bernhard lichtte Gerbrandy ook niet in waardoor de ruil niet doorging met als gevolg dat Roëll werd doodgeschoten.
De reden van Bernhards' stilzwijgen zou gelegen zijn in het feit dat hij zijn radiocontacten met diverse mensen in Nederland niet prijs wilde geven. Maar was het misschien jaloezie? Immers, Roëll mocht niet mee naar Engeland en werd door Bernhard aan zijn lot overgelaten, Roëll was het eerdere liefje van zijn vrouw Juliana en zij zou hem na het beëindigen van de oorlog zeker weer ontmoeten.

Na de oorlog had Bernhard diverse romances waaruit zeker twee, maar zeer waarschijnlijk drie en misschien ook wel meer kinderen zijn voortgekomen. Zo werd op 12 februari 1946 Mildred Zijlstra geboren die door Bernhard verwekt zou zijn tijdens de bevrijding van Nederland. Als hij gedurende de oorlog, waarin hij zijn eigen vrouw zelden ziet, al avontuurtjes had waarvan Juliana zeer mogelijkerwijs te horen had gekregen en de vrouw van Roël inmiddels een Canadeze vriend had opgeduikeld, kan het denkbaar zijn dat Juliana zich weer aangetrokken zou kunnen voelen tot haar voormalige vriendje, Roël.
Door hem te laten vallen lostte Bernhard dit mogelijke doemscenario op. Let wel, dit is dus een veronderstelling van De Dokwerker, deze is niet op feiten gebaseerd.

Nog iets opmerkelijks
Dit is eveneens een hypothese die nergens onderbouwd wordt, ik neem deze dus volledig voor mijn rekening.
Juliana en Martine, de vrouw van Roël, zitten in Canada, de man van Juliana (Prins Bernhard) heeft de mogelijkheid regelmatig zijn vrouw te bezoeken, die gelegenheid heeft Roël niet want die zit 'vast' op Paleis Het Loo. De Duitsers vermoeden iets en pakken Roël op maar laten hem weer gaan.
Martine loopt in Canada een diplomaat tegen het lijf waarmee zij een affaire heeft, niet zomaar toevallig want de Canadezen waken over de veiligheid van de Koninklijke familie en de beste vriendin van Juliana, mevrouw Martine Del Court van Krimpen, de vrouw van Roël. Over een eventueel verdriet van mevrouw Roël is nooit iets naar buiten gekomen, ook niet over wrok.
En dat terwijl Bernhard Roël toch in Nederland had achtergelaten en ook geen pogingen had gedaan hem te behoeden van de doodstraf die de Duitsers Roël hadden opgelegd. Wel is bekend dat mevrouw Roël hertrouwde met haar Canadeze diplomaat. Nog jaren heeft zij contact gehouden met de Koninklijke familie, tot aan de dood van Juliana aan toe. Daarna verwaterden de ooit zo innige contacten.

In een interview in 2009 met het Reformatorisch Dagblad zegt mevrouw Del Court van Krimpen:
"De Duitsers fusilleerden hem (red. DD: haar man) in 1942. Dat bericht kreeg ik pas na een hele tijd. We wisten wel dat mijn man in de gevangenis in Scheveningen zat en dat de kans niet groot was dat hij het zou overleven. In die nare tijd was Juliana heel meelevend, heel begrijpend. Ze was gevoelig, echt hartelijk.'

Opmerkelijk hieraan zijn drie dingen.
  1. Er spreekt weinig emotie uit de manier waarop zij dit zegt, ook al is het jaren later
  2. Zij berustte blijkbaar al in de dood van haar man toen deze nog leefde in de Scheveningse gevangenis
  3. Ze hoorde pas veel later dat haar man was doodgeschoten

Via Bernhard moet de dood van Roël al vrij snel bekend zijn geweest, immers, er was een mogelijkheid Roël vrij te krijgen, toen Gerbrandy daar geen gehoor aan gaf wist men dat Roël werd doodgeschoten. Ook verstomde een contact dat Bernhard had met het thuisfront op Paleis Het Loo want het was juist Roël die zijn contactman was via de illegale radio. Tenslotte lijkt het erop alsof mevrouw Roël berust en al over haar verdriet heen is voor die goed en wel begonnen is.
In het licht dat zij een vriendje had in Canada (de diplomaat) valt de luchtige houding van mevrouw Roël ook wel te plaatsen.

Dochter Renee van Jonkheer Roël en zijn vrouw is nog altijd een van de beste vriendinnen van Koningin Beatrix. In Canada speelden zij veel met elkaar. Mevrouw Martine Feaver-Del Court van Krimpen overleed op 6 maart 2010 in Ottawa in het bijzijn van haar kinderen. Haar man H.F. Feaver, de Canadeze diplomaat, was al eerder overleden.

Over deze kwestie heeft Bernhard zich nooit genuanceerd uitgelaten, hij verwees ook deze naar het rijk der fabelen.

Lees in dit verband ook:
   DE STADHOUDERSBRIEF VAN PRINS BERNHARD
      en
   DE LONDENSE KABINETTEN


Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem