De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Jodenjacht

Klopjacht op Joden! Het linkt gruwelijk en dat was het ook. In Duitsland werden Joden al ver voor het begin van de Tweede Wereldoorlog gezien als tweederangs burgers en vervolgd. 'Berufsverboten' Voor Joden verboden kenden de Duitsers al vele jaren voordat WOII begon, de wereld keek toe.

Joden, die zich eeuwenlang in Amsterdam veilig waanden werden tijdens de bezettingsjaren beroofd van hun eigendommen, identiteit en leven. De Joodse gemeenschap zou nooit meer dezelfde worden.
Van de 120.000 Joden die in 1939 in Nederland woonden, woonden er 75.000 in Amsterdam, zo'n 10 procent van de Amsterdamse bevolking. Ruim 100.000 Nederlandse Joden overleefden de Tweede Wereldoorlog niet.

27 januari: Holocaust Memorial Day
Op 27 januari 1945 werd vernietigingskamp Auschwitz in het toenmaals door de Duitsers bezette Polen bevrijd. Deze bevrijdingsdatum is door de Verenigde Naties uitgeroepen tot herdenkingsdag. Wereldwijd worden op Holocaust Memorial Day de slachtoffers van de Holocaust herdacht.
Onderaan deze pagina staat een relevante link.

Direct nadat de nazi's Nederland in mei 1940 bezetten werden de Joden opgejaagd. Razzia's resulteerden in het verdwijnen van honderden Joden per week. De Amsterdammers protesteerden hier Jodenster in februari 1941 tegen met de vandaag de dag nog altijd herdachte februaristaking.

Jodenster
De staking werd bloedig neergeslagen en Joden verder opgejaagd en uitgemoord. Om de Joden te kunnen herkennen waren zij verplicht een jodenster op hun kleding te naaien. Als zij dat niet deden zouden zij direct opgepakt worden en van velen die dat was overkomen wist men al dat die niet terug kwamen.
Amsterdam had een burgerlijke stand waarvan de Duitsers gebruik maakten om op basis daarvan de namen te controleren wie er Jood was en wie niet.

Joden werden op transport gesteld naar vernietigingskampen als Sobibor en Auschwitz. Dagelijks werden er in 1942 afgeladen treinen richting Duitsland gestuurd, ze kwamen leeg terug. De schoorstenen van de vernietigingskampen bliezen 24 uur per dag, dagen achtereen, zwarte rook uit.

Dubieuze rol voor Joodse raad, NSB, gemeente en politie
De Joodsche Raad
De Joodse raad was een pion van de Duitsers, zij moesten de belangen van de Joden behartigen maar in feite hielpen zij de Duitsers aan de eigendommen en persoonsgegevens van Amsterdamse Joden.
In juni 1942 werd de raad gesommeerd lijsten aan te leveren van Joden die geen werk hadden om Inval Duitsers te gaan werken in Duitse fabrieken en kampen, de Joodse raad gaf hieraan gehoor.

NSB
De Nationaal Socialistische Beweging (link) werd in 1931 opgericht en vond zijn einde toen na de Tweede Wereldoorlog de vrede werd getekend. De NSB bestond uit Nederlanders die zich konden vinden in de ideologie van de Duitsers. Zij hielpen bij deportaties.
Anton Mussert was een intelligent man die de NSB had opgericht. De Duitsers zagen in hem de laatste drie jaar van WOII als belangrijkste bondgenoot in Nederland. Een jaar na het einde van de oorlog werd Mussert ter dood veroordeeld.

De gemeente en haar ambtenaren
Joden mochten niet meer worden aangenomen in bepaalde beroepen, ook de meeste openbare functies waren voor Joden niet meer beschikbaar.
De maatregel dat winkels bordjes op moesten hangen dat Joden er niet in mochten werd niet weersproken door de ambtenarij. Ambtenaren tekenden massaal een verklaring dat zij niet van Joodse afkomst waren. Alle Joden in gemeentelijke dienst werden door hun superieuren op last van de nazi's ontslagen.

Politie
De politie stond onder direct gezag van de Duitsers, van hen kregen ze lijsten met namen en adressen Hitlerjugend van Joden die opgehaald moesten worden. De leiding gaf de dienders te verstaan dat er 'voor de eigen veilgheid' maar beter kon worden meegewerkt. Er is nauwelijks verzet opgetekend van politiediensten tegen de anti-joodse maatregelen.

De rol van de Amsterdamse politie is altijd erg onderbelicht gebleven terwijl er van de Rotterdamse politie bekend was dat er zelfs speciale brigades waren die uitrukten om op te treden tegen de Joden en hun sympathisanten. Toch heeft ook de Amsterdamse politie zich niet onbetuigd gelaten.

Oplossing van het Jodenvraagstuk
De Duitsers zagen Joden als een probleem, dat moest en zou worden opgelost. Letterlijk. Van de 120.000 Joden die er in Nederland woonden zijn er 102.000 vermoord. In Duitsland zelf 160.000 en in Polen 2,5 miljoen.

Shoah, de holocaust De systematische Jodenvervolging door de nazi's wordt de holocaust genoemd maar dat is feitelijk Auschwitz onjuist omdat holocaust een andere betekenis heeft. Het werkelijk vervolgen en vernietigen van Joden wordt beter aangeduid met Shoah.

Tijdens de Duitse overheersing werden er zes miljoen Europese Joden vermoord. De moorden vonden grotendeels plaats in vernietigingskampen als Auschwitz, Treblinka en Sobibor. Concentratiekampen waren niet ingericht op massale vernietigingen en fungeerden doorgaans als gevangenissen, tewerkstellings- of doorvoerkampen.
Toch vielen er ook doden in kampen als Amersfoort (500), Bergen Belsen (1.700), Ravensbrück (260) en Westerbork (680.)

Het was zwaar

De Joodsche Raad werkte mee aan de wens van de nazi's zo eenvoudig en snel mogelijk Joden op transport te krijgen naar de concentratiekampen. Er zijn weinig mensen die nog durven te beweren dat de leiders van de Joodsche Raad (Asscher en Cohen) geen keus hadden. In veel gevallen selecteerden zij uit een van de armere wijken Joden die zich moesten gaan melden.
Er werd dan een briefje gegeven waarin niet werd uiteengezet wat de 'uitgekozenen' te wachten stond, sterker nog, de onwetendheid en de suggestie dat het om een tripje ging werden in stand gehouden.

Hieronder een briefje dat als bijlage werd verstrekt aan een oproep.

Het briefje laat aan duidelijkheid niets te wensen over, het is afkomstig van de Joodsche Raad, onder het kopje 'eenige wenken' werd deze bijlage meegestuurd met een oproep zich te melden. Een aantal punten heb ik weggelaten, het opzeggen van het huurcontract en nutsvoorzieningen duidt op een 'enkele reis'. Na de oorlog bleven Asscher en Cohen volhouden dat ze nooit geweten hebben dat er niemand meer terug zou keren.


De leiders en een aantal andere hoge functionarissen van de Joodsche Raad werden uiteindelijk ook op transport gesteld maar Asscher en Cohen overleefden als enigen de oorlog. Na hun terugkeer werden ze aangeklaagd wegens collaboratie maar tot een strafproces kwam het niet. Een Joods tribunaal achtte beiden echter wel degelijk schuldig, zij werden uitgesloten van verdere Joodse gemeenschapsactiviteiten.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem