De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

De Nederlandse Hitler

Op de Dam vallen er schoten, vanuit een gebouw waarin Duitsers zich verschansd hebben vinden de laatste schermutselingen plaats met als gevolg dat er meer dan twintig doden vallen. Het is 7 mei 1945. Anton Mussert wordt opgepakt.
Het zuiden van Nederland is dan al maanden bevrijd, de Duitsers hielden in het noorden lang stand, er was onder andere een treinstaking voor nodig om de nazi's op de knieën te krijgen.

Op diezelfde dag (7 mei 1945), maar dan een jaar later, overkomt Anton Mussert op de Waalsdorpervlakte wat bijna 300 onschuldige Nederlanders tijdens de oorlog is aangedaan, hij wordt voor een vuurpeloton om het leven gebracht. Een jaar eerder werd hij 's morgens in zijn kantoor te Den Haag aangehouden.

Anton Mussert >>>
Foto Bundesarchiv
Bild 183-S61074 / CC-BY-SA 3.0, CC BY-SA 3.0 de


Op 26 en 27 november 1945 vond de behandeling van zijn zaak plaats, Mussert had twee uur nodig voor het laatste woord. Twee weken later zou de uitspraak volgen. De President van de Rechtbank deelde op 12 december 1945 mee dat Mussert ter dood was veroordeeld op grond van een poging Nederland onder vreemde heerschappij te brengen, een aanslag op de grondwettige regeringsvorm en hulpverlening aan de vijand. Op 20 maart 1946 werd het cassatie verzoek behandeld, de eerdere uitspraak en dus de doodstraf werden bevestigd.
Het ingediende gratieverzoek werd op 5 mei 1946 door Koningin Wilhelmina afgewezen.

In de vroege ochtend van de zevende mei werd Mussert in een gevangeniswagen met twee bewakers naar het kazerneterrein aan de Waalsdorperweg gebracht waar een vuurpeloton hem opwachtte. Mussert nam afscheid van zijn familie en keek de schutters in de ogen, hij wilde geen blinddoek. Hij ligt begraven op de Algemene Begraafplaats Den Haag

Werd de executie gefilmd?
Zo nu en dan duikt het gerucht op dat de executie van Mussert is gefilmd om te voorkomen dat hij zou worden verheerlijkt en dat daarbij beweerd zou worden dat hij nog zou leven. Of het om een gerucht gaat of dat het filmen van de terechstelling daadwerkelijk heeft plaatsgevonden kunnen we kort zijn, er is gefilmd.
Want in de archieven van de overheid valt te lezen dat er op 7 mei 2021 een film zal worden gepubliceerd waarop de executie en de laatste woorden van Anton Mussert te zien zullen zijn.

Tien weetjes over Anton Adriaan Mussert

Weetje 01
Anton Mussert trouwde in 1917 met Maria (Rie) Witlam, zijn tante, een zus van zijn moeder. Anton was toen 23, zijn aanstaande vrouw 41.

Weetje 02
Op de vraag wat er met de Joden zou gebeuren als hij aan de macht kwam antwoorde Mussert: "Dat is geen vraagstuk, zij zullen eenvoudig verdwijnen, ik ben een vijand van de Joden en zal dat altijd zijn."
Dit was nog voordat de Duitsers Nederland bezetten.

Weetje 03
Anton hield zich niet bepaald aan de huwelijkse geloften. In Naarden kwam Mussert veel in villa 'Eik en Linde' aan de Amersfoortsestraatweg 36, hij had aan zijn nicht Helena het geld voor de aankoop geleend en in ruil een gouden ketting gekregen. Met de 29 jaar jongere dochter van Helena had Anton jarenlang een verhouding, moeder en dochter hadden daar geen enkele moeite mee omdat zij enorm tegen Mussert opkeken.
De dochter, Miep Mijnlieff (geboren 23 februari 1923 in Utrecht), die eigenlijk Maria Cornelia Mijnlieff heette en ook wel Marietje werd genoemd, was een nichtje van Anton Mussert. Haar moeder, Helena, was een nicht van zowel Anton Mussert als van zijn vrouw Rie Witlam.

Miep trouwde op 15 september 1949 met Frederik (Frits) Hendrik Rompelman (ook uit een NSB gezin) en werd een begrip in de Briardwereld, een hondenras. Zij schreef er een boek over en werd keurmeester voor de Briard en andere rashonden.
Tot 2014 was zij actief voor de Nederlandsche Briard Club en overleed op 3 februari 2016 op 92-jarige leeftijd, zij heeft altijd volgehouden dat Anton Mussert geen landverrader was. Op 10 februari werd zij in besloten kring gecremeerd.
In april 1945 werden Musserts vrouw, Helena en Miep gearresteerd, maar nimmer veroordeeld. Of er, zoals vaak wordt beweerd, geld en spullen van Joden door Mussert richting Helena en Miep zijn gesluisd waarvan zij nog jaren hebben kunnen 'genieten' is een hardnekkig gerucht waarvoor ik geen enkele harde aanwijzing heb kunnen vinden. Wel zijn er door de politie direct na de oorlog spullen bij de villa in beslag genomen, zelfs een kluis die in de tuin begraven lag en zou toebehoren aan Mussert.
Later, na de oorlog, trok de toenmalige burgemeester van Naarden in de villa die inmiddels plaats heeft gemaakt voor een aantal andere gebouwen.

Weetje 04
In 1956 werd er een poging ondernomen om de resten van Mussert te roven, na onderzoek bleek dat de dieven weliswaar resten hadden bestolen, maar die waren niet van Mussert.
Toch is er een mythe ontstaan rondom de resten die wél waren meegenomen waarvan een Vlaams-nationalistische beweging beweerde dat ze wel degelijk van Mussert waren.

Weetje 05
In Lunteren staat een muur waarop Anton Mussert vaak zijn speeches hield. Het NIOD wil dat deze muur behouden blijft als symbool van de NSB. Het CIDI wil de muur juist weg hebben om te voorkomen dat de plek een bedevaartsoord wordt. Momenteel is de muur sterk in verval en overwoekert door planten, ze vormt een deel van de afscheiding van een camping.
Begin 2017 werd een eventueel besluit over het restaureren van de muur en om deze op de monumentenlijst te plaatsen doorgeschoven naar de toekomst.

Weetje 06
Houzee is een uiting van vreugde, echter, het werd ook dé groet van NSB'ers zoals de Duitsers 'Heil Hitler' gebruikten als ze elkaar begroetten. Het lijkt dus dat dit een omstreden uiting was en zou blijven, maar niets is minder waar.
Zelfs het Koningshuis bezigde de kreet, formeel is het ook Hou Zee, oftewel, vaar wel, blijf op koers.

Weetje 07
NSB'ers van het eerste uur noemden aanhangers die in de oorlog lid van de NSB waren geworden meikevers, dat had een dubbele reden.
In mei 1940 hadden de Duitsers Nederland bezet en de meikever is een beestje dat het liefst naar buiten komt als de omgeving hem bevalt, zo in het voorjaar. Vandaar dat een ander woord voor huichelaar in Amsterdam 'meikever' is wat echter niet vaak meer gehoord wordt maar dat is met wel meer Amsterdamse woorden zo.

NSB'er is ook een scheldwoord, het wordt gebruikt om een verrader te duiden. Toch wordt dit woord niet vaak gehoord omdat er een dubbele lading aan kleeft. Veel Joden zijn niet alleen door de NSB verraden, maar ook door Nederlanders.

Weetje 08
Mussert stierf als een rijk man, ik schreef al dat hij bezittingen probeerde weg te sluizen via zijn vriendin en haar moeder, maar na de oorlog bleek hij vijf huizen te hebben en enkele bedrijven. Zijn vermogen liep tegen de miljoen gulden, in werkelijkheid zal dit vele malen hoger zijn geweest. De NSB-leider perstte tijdens de oorlog bedrijven en Joodse families af en roofde bezittingen van weggevoerde Joden. Loe de Jong schetste ook over Mussert een verkeerd beeld, hij noemde hem een saaie burgerman, een beeld wat schril afsteekt bij zijn handel en wandel.

Weetje 09
Karel Johannes Frederiks stelde met collega Jan van Dam een lijst op met bevriende Joden, waarvan enkele uit de kring rond Anton Mussert kwamen. Mussert zorgde voor de nodige veiligheid rond de groep die de 'Mussert Joden' werd genoemd. Overigens mocht dat niet baten, wat iedereen werd alsnog gedeporteerd.

Weetje 10
Jo Mussert, een broer van Anton, verloor op 14 mei 1940 het leven. Hij was militair en werd verdacht van verraad waarop hij werd doodgeschoten, na de oorlog kreeg hij eersherstel omdat er geen enkele aanwijzing was voor hetgeen men hem van verdacht had.

Anton Adriaan Mussert

In 1934 kwam Adolf Hitler in Duitsland democratisch aan de macht, maar drie jaar eerder richtte Anton Mussert samen met Cornelis van Geelkerken de fascistische beweging NSB (link) op. Pas in 1936 richtte de beweging van Mussert zich op Joden.
Mussert werd op 11 mei 1894 in Brabant te Werkendam geboren. Vlak na de Eerste Wereldoorlog werd hij ingenieur bij Rijkswaterstaat, zijn carrière ging voorspoedig want in 1920 werd hij ingenieur bij de Waterstaat van de provincie Utrecht.
Mussert stak zijn politieke voorkeur nimmer onder stoelen of banken, zo sprak hij er schande van dat Nederland akkoord was gegaan met de herstelbetalingen die Duitsland als agressor in de Eerste Wereldoorlog moest betalen.

Mussert sloot zich aan bij Belgische en Duitse bewegingen en richtte dus in 1931 met van Geelkerken de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) op naar voorbeeld van de Partito Nazionale Fascista Van Benito Mussolini in Italië. Het idee was dat de Nederlandse regering te slap was om het hoofd te bieden aan de economische crisis. De democratie moest wijken voor een daadkrachtig optreden om de belangen van Nederland te beschermen.
Omdat Mussert ook 'fan' van Hitler was nam hij ook uit diens gedachtengoed punten over, alleen de rassenleer liet hij weg omdat hij bang was dat dat nog te ver ging in het voor Joden tolerante Nederland. Ons land stond in die tijd te boek als een van de meest tolerante landen, in Amsterdam waanden Joden zich tot 1940 het veiligst om te wonen.

Hitler
Mussert zag een groot rijk in het verschiet, Nederland moest een provincie worden van Duitsland. Hitler ging enkele stappen verder, die wilde een groot Duits Rijk waaronder zoveel mogelijk landen zouden vallen.
In 1935 behaalde de NSB een grote overwinnig tijdens de provinciale verkiezingen, hij kreeg acht procent van de stemmen, met name het platteland steunde hem electoraal. Hierna werd de beweging radicaler en ging zich richten op Joden en werd het programma van de NSDAP van Adolf Hitler de leidraad.

Toch zou het de Nederlandse nazi's niet helpen want twee jaar later raakte hij de helft van zijn aanhang kwijt tijdens nationale verkiezingen, met name andere rechtse bewegingen profiteerden. Mussert leek dus op het verkeerde paard te hebben gewed. Toen de Duitsers in 1940 ons land binnenvielen hadden ze weinig interesse in Mussert.

Mussert was bang dat de SS in Nederland de rol zou innemen die hij voor de NSB in gedachten had, dat liep anders want de NSB mocht zich wel profileren als de rechterhand van de Duitsers, maar zij werden niet bewapend, zoals Mussert graag wilde. Gesprekken daarover met Adolf Hitler (onder andere op 23 september 1940 in Berlijn) liepen steevast op een deceptie uit voor Anton want Hitler liet toch een Nederlandse tak van de SS oprichten.
Als troost mocht Mussert zich 'leider van het Nederlandse volk' noemen en de WA behouden.

Tussen 27 augustus 1940 en 17 november 1944 schreef Mussert ettelijke brieven en nota's aan Adolf Hitler, in het begin gingen die vooral over de NSB en hoe goed die toch wel niet was en zou passen in de plannen van Hitler. Later schreef hij over de politieke toestand in ons land. Het doel van Mussert was toen vooral een staat naast Duitsland te creêren in plaats van een volledige integratie.
Een van zijn opmerkingen op 27 augustus 1940:
"Dat het Nederlandsche volk een Germaansch volk is, behoef ik niet uiteen te zetten. Een klein deel is in den loop der jaren gemengd met Joden, personen uit de Oost-Indische en West-Indische volkeren. Het zal noodig zijn de levensruim te, die de Führer aan het Nederlandsche volk in Europa toebedeelt zooveel mogelijk vrij te maken van Joden."
Een maand later drukte hij Hitler de hand.

WA
De WA (weerbaarheidsafdeling) werd in 1932 opgericht met als taak de NSB tegen aanvallen van politieke tegenstanders te beschermen, in 1935 verbood door Colijn de WA. Mussert werd er zelf alleen maar strijdvaardiger door.
Gefrustreerde militairen werden lid van de WA, schermutselingen liepen vaak flink uit de hand, de politie kon weinig uitrichten. Nadat de druk uit de politiek toenam hield de WA per 1 januari 1936 alsnog formeel op te bestaan. Onder andere namen bleven grote groepen ex-WA'ers elkaar ontmoeten en behield Mussert een elite-eenheid om zich heen die op een bepaald moment de 'Mussert Garde' heette.

Toen de oorlog een feit was stond Mussert niets meer in de weg de WA nieuw leven in te blazen, in zwart uniform marcheerde de militante tak van de NSB door de straten. Bekendste WA'er was Hendrik Koot (link) die de dood vond in 1941 in Amsterdam.
De WA heeft nooit echt vaste voet aan de grond gekregen, met name omdat ze ongewapend waren. Veel WA'ers liepen over naar de NSKK, een met de WA vergelijkbaar onderdeel van de NSDAP, de politieke partij van Adolf Hitler. Rond de 10.000 leden had de Nederlandse tak (Staffel W.B.N. N.S.K.K. wat stond voor Staffel des Wehrmachtsbefehlhabers in den Niederlande) van de NSKK die in alle bezette gebieden afdelingen had. De NSKK had voornamelijk de logistiek tot taak en om de SS te ondersteunen, er werd veel chauffeurswerk gedaan.
De NSKK bestond in Duitsland sinds 1931.

NSB op zijn top
Het hoogtepunt van de NSB lag in 1941 toen de beweging 90.000 leden telde. In 1934 was dat nog 33.000, in 1943 en 1944 lag dat aantal rond de 70.000. Vanaf 1935 waarschuwden alle kerken in Nederland tegen het opkomend fascisme met als exponent de NSB van Mussert. Dat had effect want doorgaans luisterden volgelingen naar hun voorgangers.
De NSB was sterk gericht op Duitsland, Mussert zag ons land het liefst onderdeel worden van onze oosterburen, in een programma dat Mussert op 27 augustus 1940 schreef pleitte hij er bij Hitler voor dat er een 'Bond der Germaanse volkeren' onder leiding van Adolf Hitler zou worden gevormd, maar Hitler had grotere plannen. Het stuk zou later als bewijs dienen bij de rechtszaak tegen de leider van de NSB. Mussert reisde meerdere malen af naar Berlijn, voor het laatst in 1942, het lukte nimmer Adolf Hitler te overtuigen.

Het idee dat Mussert en zijn NSB de alleenheerschappij zouden krijgen in Nederland onder bevel van Hitler viel nooit in goede aarde. Naar verluidt hadden zowel Hitler als de hoge Duitse officieren in Nederland een hekel aan Mussert en wantrouwden zij hem.
Wraak nam Mussert op zijn eigen politieke vrienden die hij uit de NSB zette. Het mocht niet baten, Mussert was extreem gehaat onder de Nederlanders. Zijn dood op 7 mei 1946 kwam als een zucht van verlichting.

Lees meer over Mussert in dit PDF (141 Kb)

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem