De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Joods Amsterdam, maar waar woonden ze?

Er woonden zo'n 62.000 Joden in Amsterdam op 22.000 adressen. Tijdens de hongerwinter van 1944 haalden veel Amsterdammers het hout uit een groot deel van deze huizen omdat de bewoners al jaren niet meer gezien waren en de kans dat ze ooit nog terug zouden komen erg klein was.
Het hout werd gebruikt om de kachel te stoken.

Veel huizen stonden dus leeg omdat de bewoners op transport waren gezet door de Duitsers. De inboedel was vaak al weggehaald door de Duitsers, met name kunst vond zijn weg naar Duitse families.

In bijna alle huizen die langere tijd leeg stonden werd ingebroken omdat de oorspronkelijke bewoners Joods waren en om die reden uit hun huizen verjaagd, "aan hun spullen hebben ze toch niets meer", zo zal vaak geredeneerd zijn.
Na de oorlog bleek als snel hoe weinig Joden terugkeerden, de huizen stonden door de houtroof vaak op instorten en werden door de overheid gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw.

Snelle nieuwbouw
Het kan dus zomaar zijn dat jouw huis ooit van Joden is geweest of dat er op de plek waar je nu woont een ander huis heeft gestaan waar Joden woonden. Maar ook door reguliere nieuwbouw zijn er veel huizen verdwenen, zelfs hele straten waar veel Joden woonden voor de oorlog zijn weg.
Ik ken de Zwanenburgerstraat als een onderdeel van de Joodse buurt, zelfs na de oorlog was dat nog zo. Maar die straat heeft inmiddels plaats gemaakt voor de Stopera (link.)

Is dit jouw huis?

Het Joods Historisch Musem (JHM) heeft een 'Joods Huizenproject' opgezet, je kunt kijken of jouw adres voor en tijdens de oorlog bewoond werd door Joden. Omdat er zo ontzettend veel Joden zijn vermoord en zo weinigen dus maar terugkwamen is de kans groot dat je voor een verrassing komt te staan.

Zo ontdekte ik dat de Duitse buurvrouw waar ik jarenlang over de vloer kwam in de oorlog Joden boven zich had wonen die verraden zijn en op transport gezet om nooit meer terug te keren. Ik was te jong om dat destijds te weten, laat staan om ernaar te vragen. Wel weet ik dat tante Jet, de Duitse buurvrouw dus, met een Nederlander trouwde zodat ze geen van beiden naar Duitsland hoefden.

Zowel links als rechts van mijn ouderlijk huis hebben Joden gewoond die vermoord zijn door de Duitsers. Dit speelde dus allemaal voordat mijn moeder hier kwam wonen in 1963. Zelf zat zij tijdens de oorlog ondergedoken op het platteland.
Mijn grootouders hadden het zwaar, die hadden een kruidenierswinkel en stonden vijf jaar lang elke dag op een dubbele tweesprong, wel of niet leveren aan de Duitsers met veel geld en wel of niet leveren aan Nederlanders zonder geld. Het een kon het ander immers in stand houden. Een duivels dilemma.

De Joden die in de huizen naast ons huis hebben gewoond zijn allemaal uit hun huizen gehaald en op een trein gezet die leeg terugkwam.

Op de site van het JHM staat een sectie (link) waar je jouw adres kunt intikken om te zien of er tijdens de oorlog Joden hebben gewoond.
Op de site van 'de 4 en 5 mei herdenking Amsterdam (link) staat de oproep om op 4 mei één dag je huis te markeren als er tijdens de Tweede Wereldoorlog een Joods gezin heeft gewoond dat gedeporteerd en vermoord is.

Het drama dat zich tijdens de bezetting heeft afgespeeld is pas echt goed zichtbaar als je ziet hoeveel huizen er vroeger bewoond werden door Joden en hoe weinig dat er nu nog zijn. Zo ontdekte ik dus iets over mijn ouderlijk huis maar een familielid woont zelfs in een huis waar Joden uit zijn gehaald, nog geen zeventig jaar geleden.

Lied 'Waar bleven de joden van ons Amsterdam?' uit 1947 van Hans Krieg


Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem