De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Film: Der Untergang

Leeftijdsgrens
Soms krijgt een film een aanduiding acht, soms twaalf jaar. Films over de Tweede Wereldoorlog zijn altijd gruwelijk maar vertellen wel een verhaal dat iedereen moet kennen. Het ene kind kijkt horrorfilms en ligt er niet wakker van. Sommige volwassenen kunnen de beelden uit de Tweede Wereldoorlog niet aanzien.
In principe zou er, vind ik, geen leeftijdsindicatie gehangen moeten worden aan films die over de Tweede Wereldoorlog gaan, immers, het waren ook miljoenen kinderen die toen leden.
Iedereen kan voor zichzelf, en anders ouders voor hun kind, wel bepalen of het het juiste moment is een oorlogsfilm te bekijken.

De twee grootste verschillen tussen een Amerikaanse en een Duitse oorlogsfilm vind ik altijd, een Duitser moet Duits praten en geen 'Indianenengels', en een Amerikaanse film is doordrenkt van commercie (Tom Cruise in Valkyrie) terwijl een Duitse oorlogsprent zo natuurgetrouw mogelijk tracht te zijn, waarschijnlijk mede vanwege het eeuwige schuldgevoel dat Duitsers hebben.

Klassieker
In 2004 zag ik Der Untergang in de bioscoop, een paar jaar later kocht ik de DVD, als een soort van naslagwerk omdat er zoveel elementen in de film zitten die ik nog eens vanuit een ander perspectief wilde bekijken. Schindler's List bevindt zich in dezelfde categorie.
De rol van Eva Braun in de film wordt anders belicht dan dat die in werkelijkheid misschien geweest is maar juist het feit dat de makers van Der Untergang veel research hebben gedaan kan de gedachte sterken dat het beeld dat we altijd hebben gehad van Eva Braun misschien wel iets moest worden bijgesteld.

Voor de beeldvorming zijn dit soort films geweldig. Valkyrie voegt minder toe omdat die slechts gaat over één van de meer dan tien, eveneens mislukte, pogingen Adolf Hitler van het leven te beroven.
Hoewel Der Untergang slechts een paar dagen uit het leven van een waanzinnige laat zien krijg je een goed beeld van de psyche van deze man. Ook zul je begrijpen waarom mensen als Johan Heesters en oud waffen-SS'ers (zie de documentaire 'Zwarte Soldaten') Hitler een aardige man vonden.

De film

Het script voor een film die zich in het verleden afspeelt moet opgetekend worden uit de mond van overlevenden. Hiervoor tekenden een aantal personen die ik al noemde op DEZE PAGINA.
Traudl Junge is secretaresse van Hitler en zal nog tot ver na de oorlog leven. Zij gaat met Adolf begin 1945 mee naar de bunker in Berlijn. Dit is niet zomaar een kamertje onder de grond maar omvat meerdere kamers (zie tekening onderaan deze pagina) waar zo'n dertig mensen tegelijkertijd kunnen verblijven. Zelfs Adolfs' hond (Blondi) verbleef enkele weken permanent onder de grond.

Toen na de oorlog de Russen, Duitsers en Amerikanen de bunker wilden opblazen lukte dat niet. Vandaag de dag herinnert boven de grond niets meer aan de bunker maar onder de huidige parkeerplaats bevinden zich nog altijd de betonnen bodemplaat en enkele muren, misschien wel complete vertrekken. Er staat een groot bord met informatie voor het parkeerterrein.

De film is gebaseerd op het boek 'de laatste dagen van Hitler' van historicus Joachim Fest en het boek 'Bis zur letzten Stunde. Hitlers Sekretärin erzählt ihr Leben' van Traudl Junge. Traudl Junge

Zoals gezegd, het is begin 1945. Frankrijk, België en Zuid-Nederland zijn al maanden bevrijd maar de Duitsers weigeren te capituleren. Terwijl ze in het oosten opgejaagd worden door de Russen houden ze bij Arnhem stand waardoor de as richting de kust stand houd als bezet gebied.
Het terugtrekken van de Duitsers om zich in het westen te hergroeperen gaat gepaard met geallieerde luchtsteun aan de Russen die de Duitsers in het oosten terugdringen. Berlijn wordt beetje bij beetje afgebroken.

Ik verraad er niets mee als ik zeg dat Hitler op 30 april 1945 de dood vindt, tien dagen daarvoor is de strijd eigenlijk al hopeloos en proberen zijn officieren Hitler in de bunker te doen beseffen dat er geen hoop meer is, de vijandelijke troepen staan op tien kilometer van Berlijn.
Hitler kan dan nog vluchten, zoals zovelen in de laatste week van april en de eerste week van mei 1945 deden. Hij weigert, dan liever zelfmoord, zo zou Hitler meerdere malen hebben laten weten.

Cyanide
Alle aanwezigen in de bunker die bij Hitler willen blijven krijgen een pil om een eind aan hun leven te maken. Kinderen (zes van Goebbels) zouden eerst een verdoving krijgen en daarna een cyanidepil.
De eerst getrouwenen van Adolf vallen hem af, Hitler wordt paranoïde, hij kan maar niet begrijpen dat niemand ziet wat hij ziet: de totale overwinning is nabij. Dit dus terwijl de Russen nagenoeg aan de deur staan.

Op 20 april 1945 viert Hitler noodgedwongen zijn verjaardag in de bunker, negen dagen later realiseert hij zich dat hij moet opgeven. Hij trouwt met zijn Eva die meer van hem houdt dan van haar eigen familie die deels door een rechtstreekse opdracht van Hitler zijn omgekomen.
Traudl Junge, de secretaresse, tekent op 29 april 1945 uit de mond van Hitler op wie zijn opvolger moet worden en wat er met zijn nalatenschap moet gebeuren. Aan Goebbels draagt hij op dat zijn lichaam en dat van Eva na hun zelfmoord verbrand moet worden.

Aardige Hitler
De Duitse pers was minder lovend over de film Der Untergang dan de buitenlandse critici omdat Hitler er 'te vriendelijk en te menselijk' vanaf zou zijn gekomen in de persoon van Bruno Ganz die Hitler speelt. Gevreesd werd voor een verheerlijking van Adolf Hitler.
Ganz speelde de rol omdat hij zelf, net als vele anderen, dacht dat alleen hij een Adolf Hitler zou kunnen neerzetten die tegelijkertijd sympathiek en meedogenloos was. En daarin heeft hij gelijk, de film is in zijn soort een klassieker geworden, zeer waarheidsgetrouw, tot aan de as van Hitler.
Een stukje mysterie is en blijft dus onopgelost.

OVERZICHT FILMS OVER DE TWEEDE WERELDOORLOG

Pagina's over Adolf Hitler:
  Tijdlijn Hitler
  Mein Kampf
  Hitlers' inspiratie
  De aanslagen
  Berchtesgaden
  Dubbelgangers
  De laatste dagen van Hitler
  Hitlers' dood
  Film Der Untergang
  Hitler leeft!


Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem