De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Geheim ziekenhuisje in Amsterdam

Over het verzet van artsen in de Tweede Wereldoorlog zijn enkele interessante boeken geschreven en verschenen er wat korte documentaires. In 2010 verscheen Witte Jassen en Bruinhemden van 'Redactie Medisch Contact', Hannah van den Ende bracht in 2015 'Vergeet niet dat je arts bent' uit.

Verzet zonder geweld, haast ondenkbaar, maar in de Tweede Wereldoorlog pleegden artsen en studenten geneeskunde wel degelijk geweldloos verzet. Artsen moesten gewoon hun werk blijven doen, maar stonden daarmee wel voor een dilemma. Gelijk aan de Kultuurkamer stelden de Duitsers een lidmaatschap van de Artsenkamer verplicht, als ze geen lid werden kon de bezetter het hen bijzonder lastig maken, meewerken betekende dat Joden niet meer behandeld mochten worden.

De nazi's ontzegden dus niet alleen medische zorg in de kampen, maar ook in de bezette steden. Tevens werd er een onmenselijke druk op de artsen uitgeoefend om gehandicapten en mensen met een psychische aandoening euthanasie te laten ondergaan. Hier hadden de meeste artsen grote moeite mee. Op 24 augustus 1941 leidde dit tot een landelijke medische verzetsorganisatie: 'Medisch Contact'.

Er is niet al te veel bekend over de heldhaftigheid van artsen tijdens de bezetting, een van de plekken waar in het geheim zorg werd verleend aan met name verzetsmannen die gewond waren geraakt was de Jan van Goyenkade 1. Tegenwoordig is daar een kliniek gevestigd, maar reeds in de oorlog werd hier zorg verleend. Het woonhuis was deels ingericht als ziekenhuisje, de financier was Heineken.

Medisch Contact

Veel Nederlanders werden tewerkgesteld in Duitsland, enkelen wisten hieraan te ontkomen door het overleggen van een verklaring van een arts waarin stond dat de betrokkene wegens een handicap of besmetting niet in staat was te voldoen aan de oproep om in Duitsland te gaan werken. In ziekenhuizen doken velen onder, niet dat dat ideaal was, maar alles was beter dan niets.
De artsen waren als intellectuelen zeer verontwaardigd door de brute overval van de Duitsers op ons land. Het oprichten van de Artsenkamer en het verbod om Joden te helpen stuitte op grote weerstand onder hen, de deportaties van Joden druiste tegen de menselijkheid in, zo oordeelden de artsen en medisch studenten. Slechts een enkele dokter werd overigens lid van de Artsenkamer waarmee deze een grote mislukking werd.
Rond de 300 artsen werden door de Duitsers als vergelding opgepakt en gevangen gezet in Vught. Als reactie hierop haalden alle andere dokters hun naamplaatjes van de deur zodat het niet meer zichtbaar was of ze dokter waren. NSB'ers schilderden met witte verf de volgende dag het woord 'arts' op de gevels van de artsen.
De Duitsers konden door de actie van de artsen ook geen beroep meer op hen doen. Lichte paniek brak uit waarop de bezetter opdracht gaf alle opgepakte artsen weer naar huis terug te laten keren, prompt schroefden alle artsen hun naamplaatjes weer op de deur.

Afplakactie
De actie van de artsen om hun naambordjes van de deur te halen werd later 'afplakactie' genoemd, dat kwam doordat veel artsen in plaats van het verwijderen van het bordje met een pleister het woordje 'arts' aan hun gevel afplakten.



De Duitsers geloofden dat doofheid erfelijk was en de zuiverheid van het Arische ras zou aantasten. Naar schatting 15.000 Duitsers werden reeds voor de oorlog gesteriliseerd. Doven in Nederland werden door de bezetter verplicht om een band om de arm te dragen waarop 'Taub' (doof) stond. Rond de 700 Joodse doven zijn als onderdeel van de vele Jodendeportaties weggevoerd uit Amsterdam naar de concentratiekampen. Bij de ingang van de concentratiekampen werden de doven uit de rijen gehaald en direct naar de gaskamer gestuurd. Niemand van hen is teruggekeerd. Op het Hortusplantsoen staat onderstaand monument voor de weggevoerde Joodse dove slachtoffers.


Op 1 maart 1943 werden alle bewoners en personeelsleden van de Joodse Invalide (link), een tehuis voor mindervaliden, met veel geweld van hun bed gelicht en gedeporteerd. In de Joodse Invalide huisden ruim 400 bejaarden, lichamelijk gehandicapten, blinden en doven.
De Duitsers hadden een wet ingevoerd die bepaalde dat psychiatrisch patiënten gesteriliseerd moesten worden en gehandicapten verplicht euthanasie moesten plegen. Aan deze wet is nimmer gehoor gegeven door de artsen. Hiermee zijn de artsen de beroepsgroep die het meeste verzet hebben gepleegd tegen de Duitsers. Er waren rond de 7.000 artsen, 6.200 van hen sloten zich aan bij Medisch Contact.

Via 'Medisch Contact' hielden de artsen elkaar op de hoogte van acties en methoden om weerstand te bieden aan de druk van de Duitsers. Na de bevrijding kwam het blad 'Medisch Contact' uit, het bestaat nog steeds.
Er is een penning ontworpen die werd uitgereikt aan artsen die actief waren geweest in het het Artsenverzet gedurende de Tweede Wereldoorlog. De afbeelding toont een hakenkruis omstrengeld door de esculaapslang met als opschrift: 'Alleen een vrij man kan een goed geneesheer zijn'.


Levend verbrand

De Duitsers waren gruwelijk wreed, de verhalen daarover zijn talrijk. Wat weinigen weten is dat veel gehandicapten uit ziekenhuizen en van straat werden gehaald en direct gedeporteerd werden. De meeste treinen gingen richting Auschwitz. Om de gaskamers en verbandingsovens aan te zetten vonden de nazi's vaak niet nodig, immers, de slachtoffers waren toch niet in staat om te werken en niemand zou ze missen.
Zodra de trein aankwam in Polen werden de gevangen genomen hulpbehoevenden bijeen gedreven en in een grote kuil gegooid, petroleum en houtblokken deed de rest.

In zijn kroniek over de Tweede Wereldoorlog schreef Loe de Jong hier aldus over:

De vrachtauto's voerden hen niet naar de gaskamers maar naar een van de grote langgerekte kuilen
waarin de lijken van vergasten verbrand werden. Hoog laaiden er de vlammen op.
De pas aangekomenen werden er middenin gesmeten.



Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem