De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

De man die verslag deed over de gaskamers van Auschwitz

Zalman Gradowski was een Poolse Jood die op 7 oktober 1944 in Auschwitz werd vergast nadat hij twee jaar dwangarbeid had moeten verrichten in het Duitse concentratiekamp in Polen. Zalman dacht de verschrikkingen te kunnen overleven nadat zijn gehele familie al was vermoord.

Gradowski werkte voor het Sonderkommando, een groep Joodse gevangenen die aangesteld werden als bewaker of voor andere werkzaamheden werden aangewezen. In 2017 werd bekend dat Marcel Nadjari een geheim dagboek had nagelaten over zijn ervaringen als knecht in het crematorium van Auschwitz.
Eerder dus al had men een dagboek van Zalman Gradowski gevonden. Van leden van de Sonderkommandos was al bekend dat ze privileges hadden zoals een eigen bunker, meer voedsel en recht op medicatie. Het enige doel van de nazi's was om zo efficiënt mogelijk Joden uit de weg te ruimen.

Leden van de Sonderkommandos werden vooral ingezet bij het verbranden van de lijken en het daarna uitstrooien van de overgebleven as. Zalman Gradowski was lid van het Sonderkommandos in Auschwitz. Zalman speelde echter een dubbelrol, hij participeerde in een verzetsgroep binnen het kamp die zich ten doel had gesteld chaos te scheppen in het kamp om daarna het kamp over te nemen.
Op 7 oktober 1944 brak er opstand uit in Auschwitz, met naar binnen gesmokkeld kruit werd een deel van de gaskamers opgeblazen, daarbij kwamen een aantal bewakers om het leven. Een flink aantal gevangenen kon ontsnappen, maar nog dezelfde dag werden alle ruim 200 ontsnapten weer gevangen genomen door de Duitsers.
Eenmaal terug in het kamp werden zij samen met 250 'helpers' voor de ogen van de andere gevangenen doodgeschoten.

Geheim dagboek
Gradowski wilde dat men na de oorlog zou lezen hoe erg de hel van Auschwitz was, hij schreef zijn ervaringen op in een dagboek dat hij begroef in het kamp. Hij beschreef nauwgezet hoe de holocaust in zijn werk ging.

Marcel Nadjari

Nadjari overkwam min of meer hetzelfde als Gradowski met dat verschil dat de laatste wél de oorlog overleefde. Nadjari stopte een geheim dagboek in een thermosfles en begroef deze in januari 1945.
Pas 35 jaar later werd het flesje teruggevonden tijdens opgravingen in het voormalige vernietigingskamp, Gradowski was van Griekse afkomst, in die taal had hij 13 velletjes volgeschreven.

Het verslag is recentelijk ontcijferd, Nadjari schreef gedetailleerd hoe de Joden werden vergast met 3.000 tegelijk. Na enkele minuten moest Nadjari als onderdeel van een Sonder Kommando de lijken verbranden en de as uitstrooien.

Shlomo Venezia

Shlomo was een Jood van Grieks-Italiaanse afkomst die ver na de oorlog vertelde over zijn ervaringen in het Sonderkommando van Auschwitz, hij overleed in 2012. Schlomo werkte in een crematorium waar het haar van vergaste vrouwen moest afknippen.
Shlomo heeft lang gezwegen, pas in 1992 doorbrak hij zijn eigen stilte, toch duurde het nog tot 2007 alvorens zijn boek 'Sonderkommando Auschwitz' verscheen.
Kort na de oorlog had niemand interesse in de verschrikkingen.

Sonderkommando

Sonderkommandos bestonden uit gevangenen die onder dwang moesten meehelpen de Holocaust in snelle banen te leiden. Vaak werden de Kommandos na enkele maanden ontbonden en werden de leden vermoord en vervangen door nieuw aangekomen gevangenen. Later werd er een vast team aangesteld, zeer waarschijnlijk was dit omdat de aanvoer van nieuwe gevangenen stokte, miljoenen Joden waren inmiddels vermoord.
Uiteindelijk overleefde nauwelijks niemand de deelname aan een Sonderkommando omdat ze teveel wisten over hoe de nazi's te werk gingen.

Rond de 200 Nederlandse mannen heeft in Auschwitz in het Sonderkommando dienst gedaan, Maurice Schellekes en Josef van Rijk zijn twee van hen die de oorlog hebben overleefd en erover geschreven hebben. Naast hen zijn er slechts een handvol anderen opgespoord, allen zwegen lang, uit schaamte of schuldgevoel.
In totaal hebben een kleine honderd leden van het Sonderkommando de oorlog overleefd, inclusief de paar Nederlanders waarvan we zeker weten dat ze lid waren.
Son of Saul, film over het Sonderkommando KLIK HIER.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem