De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Jaap van Velzen

Jaap (1931) kwam bij mij 'in beeld' toen mijn makker Tom uit de Verenigde Staten mij op hem wees. Jaap was een goede vriend van zijn vader en woonde enkele maanden bij Tom en zijn ouders. Het Amsterdam Museum maakte in 2012 een tentoonstelling over buurtwinkels, wie anders dan Jaap kon goed vertellen over hoe het er voor de oorlog aan toe ging in de Jodenhoek en dan met name de Jodenbreestraat. Jaap van Velzen woonde sinds zijn vijfde (1936) in de Jodenbreestraat wiens vader doordeweeks met fruit op het Waterlooplein stond en op zaterdag op de Albert Cuyp.

De Jodenbreestraat is altijd een drukke straat geweest die samen met de Sint Antoniesbreestraat de Plantage met de Nieuwmarkt verbindt. Hieronder zie je een foto vanaf de Zwanenburgwal, je kunt goed zien dat de Jodenbreestraat toen een stuk smaller was, daaronder zie je hoe breed de straat nu is.

Jodenbreestraat 1964
copyright De Dokwerker



Jodenbreestraat 2012
copyright De Dokwerker


Joden waren bij lange na niet allemaal rijk

De Tweede Wereldoorlog maakte een einde aan de bedrijvigheid in de Jodenbreestraat, nagenoeg iedereen werd opgepakt en gedeporteerd, Jaap ging van onderduikadres naar onderduikadres en wist uiteindelijk naar het vrije zuiden te vluchten.
Na de oorlog was de deceptie voor de teruggekeerde Joden groot, zo ook voor Jaap, de huizen waren rijp voor de sloop, het meeste hout was eruit gehaald door niet-Joodse buurtbewoners die zo door de koude hongerwinter van 1944/ 1945 wisten te komen.

Jaap begon van alles uit die tijd te verzamelen toen hij in de zestiger jaren zag dat de komst van de metro een nog grotere kaalslag teweeg ging brengen. Hij bewaarde zo zijn herinneringen en wij mogen daar nu van genieten. Hij schonk zijn verzameling aan het Joods Historisch Museum die bestaat uit 4.000 foto's van de oude Jodenbuurt, prenten, reclamemateriaal en gebruiksvoorwerpen die zo sprekend zijn voor de eens zo levendige Jodenbreestraat. Maar ook gewone voorwerpen zoals een kandelaar, een Chanoekalamp, een stoffer en blik voor Pesach, een schoenlepel van een Joodse schoenwinkel, etiketten van warenhuis Gerzon en reclamefolders van Joodse firma's.
Later is Jaap grammofoonplaten gaan verzamelen van Louis Davids en het zangduo Johnny en Jones (Mijnheer Dinges weet niet wat swing is), al snel kwamen daar muziekbladen en posters bij.
Bij elk object heeft Jaap een verhaal, over Brutale Coba bijvoorbeeld, de bekende Amsterdamse visvrouw, "van wie verteld werd dat zij met een rietje in de aars de vissen opblies om ze vers te laten lijken."

Jaap zei over zijn verzameldrift:
"Je begint met een prentje te kopen en nu denk ik: mooi dat ik mensen met mijn verzameling gelukkig kan maken. Maar ik heb het ook een beetje uit kwaadheid gedaan, ik wilde laten zien dat het niet waar is, dat alle Joden schatrijk waren."

Op 17 juni kende het Prins Bernhard Cultuurfonds een Zilveren Anjer toe aan Jaap die deze in het Paleis op de Dam uitgereikt kreeg door Prinses Beatrix. Jaap kreeg de Zilveren Anjer vanwege zijn inzet voor het behoud van het vooroorlogse Joodse culturele erfgoed in Nederland.

Hieronder drie video's van interviews met Jaap van Velzen.






Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem