De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Oskar Schindler

Je maakt geen lijstjes van wie er de meeste Joden redde, of het helfhaftigst was tijdens de oorlog. Maar naast Tante Truus (link) en Raoul Wallenberg (link) Oskar Schindler is Oskar Schindler een van die mensen die bij velen indruk hebben gemaakt. Bij Schindler is dat niet in de laatste plaats vanwege de film 'Schindlers List' van Steven Spielberg.

Ontegenzegelijk zijn er meer helden en heldinnen, ik benoem een groot aantal van hen elders op deze site (link)

In het kort
De Tsjech Oskar Schindler was een oppurtunist, hij werd lid van een politieke pro-nazi beweging om daar voordelen uit te halen. Tijdens de oorlog perste hij rijke Joden af en maakte gebruik van goedkope Joodse arbeidskrachten. Het vermogen dat hij vergaarde zette hij later in om bijna 1.100 (801 mannen en 297 vrouwen) Joden te helpen. Hij overleefde de oorlog.

De handige zakenman Oskar Schindler

Als Oskar in 1905 wordt geboren bestaat het latere Tsjechiëe nog niet, er zijn een aantal deelstaten die onder Oostenrijks-Hongaars bestuur vallen. Pas na de Eerste Wereldoorlog (1918, Oskar is dan 13) ontstaat Tsjechoslowakije, vanaf 1993 spreken we van Tsjechië en Slowakije als afzonderlijke landen. Schindler is geboren in een deel dat nu onder Tsjechisch bestuur valt.
Tsechië (we noemen het maar zo voor de eenvoud) valt al vroeg onder de invloedsfeer van de Duitsers als zij het gebied in 1939 inlijven, net als ze met Oostenrijk en Polen deden. Schindler sluit vriendschappen met Duitsers en Tsjechische nazi-gezinden. De inlijving van Polen ziet hij als een kans om vermogen te vergaren en vertrekt naar het Poolse Krakau, zijn vrouw laat hij achter. Schindler ligt goed bij de dames, waar hij gretig gebruik van maakt.

De Joden ervaren in Polen de repressie van de Duitsers stevig aan den lijve en vertrekken naar, onder andere, Nederland en verkopen hun bezittingen. De Joden mogen dan ook niet meer investeren of bedrijven hebben. Oskar dwingt een groep rijke Poolse Joden hem geld te lenen zodat hij een bedrijf kan opzetten dat hij laat leiden door de Joodse boekhouder Itzhak Stern.
Wat weinigen weten is dat Stern op zijn beurt Schindler manipuleerde. Hij zorgde ervoor dat Oskar zich schuldig ging voelen over het gebruik van goedkope Joodse arbeidskrachten. Zo liet hij een oude man die totaal niet in staat was om te werken, maar die wel was aangenomen als 'onmisbare kracht', zijn dankbaarheid tonen aan Oskar.
Later zag Schindler de razzia's in de Poolse getto's en kwam hij in contact met de zeer wrede kampcommandant Amon Gõth. Onder zijn bewind van een concentratiekamp nabij Krakau kwamen tienduizenden om het leven waarvoor hij na de oorlog ook verantwoordelijk werd gehouden. Hij werd veroordeeld tot de dood, een vonnis dat ook uitgevoerd werd, hij werd opgehangen.

Schindler en Gõth waren bevriend, Schindler had werkers nodig en Amon geld voor zijn exorbitante levensstijl. In de film van Spielberg komt de ziekelijke geest van de nazi zeer nadrukkelijk naar voren als hij dagelijks vanuit zijn villa op veilige afstand lukraak wat gevangenen Amon doodschiet.
Schindler koopt Gõth om, hij wil zijn personeel houden die op transport dreigen te worden gesteld. Toch lukt het plan niet helemaal, de trein met mannen komt aan, maar de trein met vrouwen gaat alsnog richting Auschwitz. Hier zijn meerdere lezingen over, maar de twee meest aannemelijke zijn:
  1. Gõth speelde dubbelspel omdat Schindler ook de Joodse huishoudster/ maitresse van Gõth vrij wilde kopen, zij werd stelselmatig door Gõth mishandeld en verkracht. Gõth wilde haar na de oorlog meenemen naar Berlijn, Schindler maakte Gõth duidelijk dat dat een onmogelijkheid was en vreesde voor haar leven
  2. Een andere mogelijkheid is dat Gõth doorzien werd door zijn superieuren en door hen afgezet vanwege het achterhouden van Joodse bezittingen die toebehoorden aan het Duitse Rijk, alle beslissingen die Gõth genomen had zouden zijn teruggedraaid, waaronder de uitlevering van honderden arbeiders aan Schindler

Veel doet het er niet toe. Schindler ging naar Auschwitz en wist daar de kampcommandant om te kopen met een zakje diamanten. Het lukte Oskar alsnog de vrouwen en kinderen uit de gaskamers te houden, hij had dus tweemaal betaald voor dezelfde groep. Omtrent deze lezing maak ik een voorbehoud, waarschijnlijk kwam de trein via een omweg gewoon aan in Brünnlitz en is Oskar helemaal niet in Auschwitz geweest.

Toen de Duitse overgave bekend werd gemaakt wist Oskar dat hem geen mooi lot beschoren was, hij zou gezien worden als nazi en kon dus niet anders dan naar Argentinië vluchten. Hij werd herenigd met zijn vrouw, maar scheidde niet veel later, hij leefde na een faillisement tot 1974 in Duitsland waar hij op 66-jarige leeftijd arm overleed.
Bij het gedenkcentrum Yad Vashem in Jeruzalem staat een standbeeld ter ere van Oskar Schindler.

Invloed Emilie, zijn vrouw

Uit de film van Spielberg komt het niet naar voren, maar getuige de onderscheiding 'The Righteous Among the Nations' die zijn vrouw Emilie kreeg van Yad Vashem blijkt dat zij een grote invloed had op Oskar. Na de oorlog verliet hij haar voor een ander, deze vrouw was al zijn minnares toen hij na de oorlog met haar en zijn vrouw naar Zuid-Amerika vertrok.
Na de scheiding bleef Emilie alleen achter en haar man 'trouw', ook toen hij in 1974 overleed. Zij ontving een uitkering uit Israël en overleed zelf op 93-jarige leeftijd in 2001. Haar laatste wens was om naar Duitsland terug te keren, De Duitse regering probeerde dit voor haar te regelen, maar voor het zo ver was overleed zij in een ziekenhuis in Argentinië. Wel ligt zij in Duitsland begraven.
Emilie was niet te spreken over de film van Steven Spielberg omdat er voor zowel haar als voor Stern een te bescheiden bijrol was weggelegd, wat niet klopte met de werkelijkheid.

Als je het over Oskar Schindler hebt wordt in één adem 'The List', 'die Liste', genoemd. Schindler moest een lijst maken met daarop de namen van Joodse arbeiders die voor hem onmisbaar waren. Deze lijst werd samengesteld door Itzhak Stern, de boekhouder. In de film lijkt het alsof Oskar alle namen van buiten kende en zo de lijst maakte, Stern zou enkelt achter de typemachine hebben gezeten.


In werkelijkheid heeft Stern voor een groot deel de lijst samengesteld. Er waren werknemers die totaal niet in staat waren te werken, ook stonden er Joodse advocaten en andere rijken op. Die waren wel in de fabriek aanwezig, maar er waren meer arbeiders dan nodig. De rol van Itzhak Stern is dus aanmerkelijk groter dan wordt aangenomen.
En ook wat dit punt betreft zijn er verschillende lezingen, de lijst zou door Marcel Goldberg zijn opgesteld, een Jood die in het kamp werkte en 1.200 Joden op een lijst plaatste. Ik vraag me af waarom hij als corrupte medewerker van de SS zoveel werknemers van Schindler op de lijst had gezet.

Het doet niets af aan de daden van Oskar Schindler, zonder hem, zijn charme, lef, contacten en geld was het nooit gelukt bijna 1.100 Joden van een gewisse dood te redden.

In Argentinië runden Emilie en Oskar na de oorlog een bontfokkerij, dat werd geen succes waarop Oskar van zijn vrouw scheidde en ging samenwonen met zijn maitresse die hij al vanuit de oorlog kende.
Oskar keerde terug naar Duitsland, Emilie bleef in Zuid-Amerika. Oskar had veel problemen met zijn gezondheid en kreeg van tijd tot tijd geld uit Israël van de zogenaamde Schindler-Joden. Oskar ging veel op bezoek bij hen. In 1962 plante hij een Johannesboom aan de Laan van de Rechtvaardigen bij Yad Vashem, maar de toegezegde 'The Righteous Among the Nations' erkenning werd hem op het laatste moment niet gegund omdat er teveel verhalen waren dat Oskar Joden bestolen en mishandeld zou hebben.
Bijna twintig jaar na zijn dood kreeg Oskar op 24 juni 1993 alsnog de onderscheiding, net als Emilie.

Op 24 september 1974 zou Oskar een pacemaker krijgen, tijdens de operatie raakte hij in coma, op 9 oktober 1974 overleed hij. De Schindler-Joden lieten hem in Jerusalem op een Katholieke begraafplaats begraven. Emilie was daar niet bij aanwezig, zij bracht in 1996 haar biografie uit waaruit een scherper beeld naar voren komt over de rol van oskar, Stern en Emilie zelf.

Andere kant van Schindler

David Crowe deed jarenlang onderzoek naar het leven van Oskar Schindler, hij kon zich daarbij baseren op veel documenten. Er komt een genunanceerder beeld uit naar voren over Oskar. Een beeld dat naar mijn mening passender is dan als je naar de film van Spielberg kijkt. Die baseerde zich op veel oudere informatie en bagatelliseerde de rol van Stern en Emilie. Maar nogmaals, zonder Schindler waren er bij lange na niet zoveel Joden gered.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem