De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

De belangrijkste geschiedschrijver

Gelijk maar een kanttekening, op de website van het NIOD valt te lezen: "Dr. Loe de Jong overleed op 15 maart 2005. Hoewel er sinds het verschijnen van Het Koninkrijk veel nieuw onderzoek is verricht, geldt zijn werk nog steeds als belangrijk referentiepunt voor een ieder die zich bezighoudt met de Tweede Wereldoorlog in Nederland en Nederlands-Indië.
En daar lees ik de nuance die ik zocht nadat ik meer en meer begon te twijfelen aan de onvoorwaardelijke oprechtheid van Loe de Jong.

Louis de Jong

Als je zoekt op Lou of Loe, er staan reacties, blijkbaar maakt het dan ook niet uit hoe je hem noemt, het past eigenlijk wel bij hem, het is maar net hoe de wind waait. Amsterdammer Louis de Jong wordt op 24 april 1914 geboren in een Joods gezin, op dezelfde dag werd zijn broer Sally geboren, Loe had dus een tweelingbroer waarover hij altijd heeft gezwegen, zijn goed recht uiteraard.

Loe de Jong is altijd jaloers geweest op Sally die medicus was, maar Sally wist niet naar Londen te vluchten, zoals Loe wel kon. Sally en diens vrouw werden door de Duitsers vermoord. Na de oorlog was Loe eerder blij dan rouwig om het verlies van zijn tweelingbroer waar hij altijd tegenop had gekeken. Deze ietwat merkwaardige omstandigheid kwam overigens pas vele jaren later aan het licht toen Ischa Meijer en Ivo Niehe De Jong interviewden.
Of het zo was zullen we nooit weten, maar Sally was tot aan zijn onfortuinlijke dood binnen de familie De Jong geliefder dan zijn broer. Tegenover Meijer erkende Loe dat hij gek op de aandacht voor zijn werk was, ook komt zijn jaloezie ter sprake als Meijer hem daarnaar vraagt en Loe moet toegeven dat zelfs na de oorlog, Sallys' dood was toen al bevestigd, hem nog afgunstige gevoelens bekropen als hij aan Sally dacht.

Oorzaak
Zeker zullen we het nooit weten, maar Sally overleed hoogstwaarschijnlijk in april 1945 nadat twee jaar daarvoor zijn vrouw al in Auschwitz was vermoord. De oorlog was in Nederland dus al voorbij, maar in enkele kleine kampen zaten nog wekenlang Joden als ratten in de val. Zo ook in Werkkamp Wernigerode, dat in april 1945 werd bevrijd.
Sally had een rapport geschreven onder de naam 'De Ondergang van het Nederlandsche Jodendom' dat later door andere historici gebruikt werd als referentie. Het rapport omvatte slechts 23 pagina's, maar was indrukwekkend en vond zijn weg naar Londen waar de regering in ballingschap vertoefde. Prins Bernhard deelde het met Loe die toen nog niet wist dat zijn eigen broer het had opgesteld.
Het moet Loe gestoken hebben dat Jacques Presser in 1965 'Ondergang: De vervolging en verdelging van het Nederlandse Jodendom 1940-1945' uitgaf, bijna gelijknamig aan het rapport van zijn broer.

In 1993 liet Loe de Jong door Peter van Deutekom van Dagblad Trouw optekenen dat zijn broer Sally 'orgineler' was dan hij en dat hij het niet kon verkroppen dat Sally Cum Laude was afgestudeerd terwijl Loe net aan een zesje haalde. Onder het excuus 'we moeten de oorlog weerstaan', vluchtte Loe het land uit. Hij ziet een taxi maar kruipt voor en laat anderen aan hun lot over.
Daarbij aarzelt hij ook geen moment als de taxi maar vijf van de zeven leden van de familie De Jong kan meenemen, opa en oma worden ter plekke opgeofferd door Loe de Jong.
Loe, zijn vrouw Liesbeth, zijn vader en moeder en zijn zus Jeannetje kunnen wel mee. Toch halen ook zijn ouders en zus Engeland niet, Loe en zijn vrouw laten ook hen achter. Allen zullen de oorlog niet overleven.
Loe zou in 1993 verklaren: "Tegenover mijn broer stond ik met jaloezie, van mijn zusje hield ik niet echt en van vader en moeder moest ik niet veel hebben."

Documentaire over De Jong

Journaliste Simonka de Jong is een Nederlands journaliste die in 2011 een documentaire maakte over haar 'opa Loe'. Het zwijgen van Loe de Jong ging niet over het werk van Loe, maar over de relatie binnen de familie en vooral die met zijn tweelingbroer Sally. Het wonderlijke is dat deze documentaire een beetje wordt weggestopt alsof Simonka er niet meer aan herinnerd wil worden, wellicht is dit ingegeven door haar familie omdat er volgens hen geen evenwichtig beeld van opa in naar voren kwam.
De familie De Jong ontdekte na het overlijden van Loe in 2005 persoonlijke documenten, waaronder foto's, over zijn tweelingbroer Sally, het verwonderde de familie omdat de twee kinderen van Sally (Daan en Abel) aan hun oom Loe vaak vragen hadden gesteld over hun vader, de tweelingbroer van Loe.

De kinderen van Loe en Liesbeth zaten in de oorlog ondergedoken en overleefden de bezetting. Roel, zoon van Loe, zei in 2011 niet blij te zijn met de toen op handen zijnde documentaire van zijn nicht Simonka. Volgens hem was zijn vader een warm mens en zijn de gevoelens ten opzichte van zijn broer en het weghouden van de documenten voor de kinderen van Sally voortgekomen uit andere motieven. Zo zou Sally met Mengele hebben samengewerkt aan experimenten op tweelingen, iets wat op geen enkele wijze kan worden gestaafd en nader onderzoek ook niets in die richting opleverde.
Volgens Roel was er na de oorlog sprake van een hechte familie, hoewel zij elkaar niet overliepen. Roel is niet gevraagd naar een reactie op de omstandigheid dat zijn vader bijna iedereen achterliet en in feite aan de nazi's uitleverde om samen met zijn vrouw naar Londen te kunnen vluchten.

Opmerkelijk is tevens dat Roel toegaf dat je zijn vader pas echt leerde kennen als je de interviews met hem bekeek of teruglas. In 1980 overleed Liesbeth, de vrouw van Loe de Jong. Loe ontmoette Riel waarbij hij introk, tot een band met de familie van Loe is het nooit gekomen. Aanvankelijk ging Riel nog wel met Roel om, maar door een hoogoplopend conflict verwaterde ook dat.
Het is jammer dat een familie verscheurd raakte en dat geen een lid wilde afstappen van de eigen sterke mening. Het typeert de familie De Jong wellicht, het past bij Loe de Jong, een man met twee gezichten.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem