De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Bommen op Rotterdam

Het is september 1939, Duitsland heeft dan al lang in woord en daad laten weten wat de bedoelingen zijn, maar de agressie wordt pas echt duidelijk als Polen wordt ingelijfd. De geallieerden kunnen nu niet anders meer doen dan de oorlog aan Hitler verklaren, Adolf Hitler, de man die er in zijn eentje voor verantwoordelijk mag worden gehouden dat miljoenen mensen de dood in werden gejaagd.
De oorlog begon voor Nederland op 10 mei 1940, toen de Duitsers in de middag van de 14e mei bommen op Rotterdam gooiden werden nog diezelfde dag de Nederlandse wapens neergelegd. Op 15 mei werden officieel de 'sleutels' ingeleverd.

Bewuste aanval op burgers
De chaos in de, op dat moment, grootste havenstad van de wereld is compleet, in plaats van de haven te verwoesten kozen de Duitsers ervoor dichtbevolkte delen van de havenstad plat te gooien. Hitler had zich er aan gestoord dat er zoveel weerstand werd geboden door een handjevol dappere Nederlandse strijders, die 20.000 Duitse militairen moesten dat toch binnen 48 uur op kunnen rollen. Zo was de gedachte van Hitler. Toen dat niet lukte veel Rotterdam dus ten prooi aan een zwaar bombardement.

Rotterdam zag er voor de oorlog niet veel anders uit dan Amsterdam, mooie straten, statige panden en veel grachten. Als je beelden van Rotterdam ziet van voor de oorlog en dat vergelijkt met nu dan begrijp je dat er na de oorlog veel geld nodig was voor herbouw maar dat er geen sprake kon zijn van reconsructie. Dat Nederland zich overgaf was onder de druk dat ook Den Haag, Utrecht en Amsterdam wel eens platgegooid zouden kunnen gaan worden.
In zekere zin heeft Amsterdam dus zijn fraaie binnenstad te danken aan de verwoesting van Rotterdam, een heel offer dat we niet licht moeten opvatten want in één klap bracht de Zuid-Hollandse stad een heel groot offer dat indirect veel ander leed voorkwam. Dat Amsterdam later dubbel zo hard zou bloeden kon niemand bedenken in de meidagen van 1940.

Ook Amsterdam ligt onder vuur

Amsterdam werd voor een groot deel gespaard, net als Utrecht. Maar toch kregen ook de Amsterdammers een paar keer goed de schrik van hun leven. Naast dat er bombardementen en andere incidenten waren stortten er ook een paar vliegtuigen neer.
Zo viel er op 11 juli 1940 op het politiebureau aan de Adelaarsweg een ruit van een Duitse jager, knalde er op 11 oktober 1940 aan de Piet Gijzenbrugstraat 17 ineens een bom door het dak die gelukkig niet afging en kwam er in de Molukkenstraat 102 op 17 april 1941 iemand om het leven doordat er een projectiel op zijn hoofd terecht kwam.
Wat weinigen weten is dat de Duitsers op 23 maart 1944 ter hoogte van de Joodse begraafplaats vanuit de lucht aanvallen uitvoerden, waarschijnlijk omdat er geen slachtoffers waren is dit incident in de vergetelheid geraakt.

Neergekomen vliegtuigen
Naar ik heb kunnen vinden zijn er minstens vijftien vliegtuigen boven de stad naar beneden gekomen. De bekendste is die op het Carlton hotel. mede omdat Anne Frank het erover heeft in haar dagboek:

8 september 1941 - Nieuwendam

21 oktober 1941 - Sloterdijkermeerweg

31 mei 1942 - Noorderakerweg

29 december 1942 - Volewijkerspark

27 april 1943 - Vijzelstraat

3 mei 1943 - Van Bossestraat (zie onder)

3 mei 1943 - Hembrug, twee vliegtuigen komen in botsing en storten neer

15 juni 1843 - Schellingwoude

7 oktober 1943 - Osdorperbinnenpolder

2 december 1943 - Schiphol

22 maart 1944 - Westzaanstraat/ Spaarndammerstraat (zie onder)

17 juni 1944 - Nieuwer-Amstel

16 december 1944 - IJ-polder

1 januari 1945 Durgerdam

3 mei 1945 - Kometensingel

Vijzelstraat
zie: Carlton Hotel

Van Bossestraat
Ter hoogte van de Rochussenstraat stortte een Engelse bommenwerper neer, slechts een van de inzittenden overleefde de oorlog. Naast de drie overige vliegers stierven er in de twee getroffen huizen zeven Nederlanders.

Westzaanstraat/ Spaarndammerstraat
Dat er een vliegtuig neerkwam in de Westzaanstraat was extra zuur omdat dit gebeurde op de Sint-Alfonssiusschool waar net een feest aan de gang was waardoor er veel kinderen aanwezig waren. Een Engelse jager die zijn bommen op Berlijn had gelost werd door Duits afweergeschut boven Amsterdam geraakt en stortte hier neer.
Er vielen drie doden.

Dit zijn twee monumenten in de buurt ter nagedachtenis

De eerste foto is onder copyright van Stichting 40-45, de tweede foto onder copyright van De Dokwerker



De bombardementen waar Amsterdam mee te maken kreeg

Maar ook vielen er op Amsterdam bommen waarbij veel doden te betreuren waren. De Duitsers waren in mei 1940 redelijk secuur en raakten wat ze wilden, de Engelsen waren niet zo'n Pietje precies.

11 mei 1940 - hoek Blauwburgwal/ Herengracht, door Duitsers

10 juli 1940 - Nassaukade, door Duitsers

22 juli 1940 - Velserweg (Ford fabriek), door Duitsers

23 juli 1940 - Zunderdorp, door Duitsers

13 augustus 1940 - Wilhelminagasthuis en omgeving, geallieerden

13 augustus 1940 - Paramariboplein, geallieerden

13 augustus 1940 - Tuindorp Oostzaan, geallieerden

31 augustus 1940 - Buiten-IJ (een machine-fabriek werd vanuit de lucht vernield), onbekend door wie

28 september 1940 - Recht Boomssloot, door de geallieerden

7 tot en met 12 oktober 1940 - (Concertgebouwbuurt, het Muiderpoortstation en het Amsterdamsche Bos), door Duitsers

8 oktober 1940 - Rivierenbuurt (o.a. Vecht- en Lekstraat), door Duitsers

11 oktober 1940 - Tuindorp Oostzaan, door Duitsers

1 november 1940 - Eerste Helmersstraat (WG ziekenhuis, een Duits deel werd getroffen), geallieerden

13 juli 1941 - Artis, door de geallieerden

17 juli 1943 - Hagedoornplein (Sint-Ritakerk), door geallieerden

20 juli 1943 - Noord, Papaverweg (Fokkerfabriek), geallieerden

25 juli 1943 - Noord, Papaverweg (Fokkerfabriek), geallieerden

26 november 1944 - Euterpestraat, thans Gerrit van der Veenstraat (SD hoofdkwartier, nu een school), door de geallieerden

28 juli 1944 - Noord, door de geallieerden

Hier, in de Euterpestraat, vond een van de grootste bombardementen op Amsterdam plaats, in dit gebouw zat de SD, de straat heet nu de Gerrit van der Veenstraat. Er vielen meer dan vijftig doden doordat voornamelijk de huizen in de buurt werden getroffen.


Alle incidenten in een fraaie kaart van de gemeente

Er kwamen ook veel (lege) benzinetanks naar beneden. Al dan niet bewust werden benzinetanks geloosd, vaak kwamen deze op huizen terecht. Onder andere in de Karel Doormanstraat, aan de Uitweg, de Amstelveenseweg, de Oosterringdijk en in de Wognumstraat werd er melding gemaakt van het neerkomen van benzinetanks.
Het Stadsarchief Amsterdam heeft een interactieve kaart gemaakt waarop alle incidenten staan in de periode 1940-1945. Bommen, toestellen, afweergeschut maar ook mitrailleurvuur staan exact aangegeven. Van de stichting 40-45 staan alle oorlogsmonumenten in Amsterdam benoemd.


(klik op de kaart)

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem