De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

De 'aardige' nazi bestaat niet

Kamp Westerbork was tijdens de Tweede Wereldoorlog een doorgangskamp in Drenthe. Het kamp was de wachtruimte voor 102.000 in Nederland wonende Joden die per trein werden gedeporteerd naar concentratie- en vernietigingskampen in Duitsland, Polen en Tsjechië.

Albert Konrad Gemmeker was 32 jaar toen hij werd aangesteld als kampcommandant van doorvoerkamp Westerbork. In 1982 overleed hij als vrij man op de leeftijd van 74 jaar. In Düsseldorf werd hij geboren op 27 september 1907, na een veroordeling tot een gevangenisstraf van zes jaar vestigde hij zich tot aan zijn dood in zijn geboorteplaats en runde er een tabakswinkel.
Gemmeker wilde graag geliefd zijn, maar was meedogenloos, meer dan 80.000 mensen jaagde hij de dood in.

SS-Sturmbannführer Erich Deppner was in de zomer van 1942 kampcommandant van doorvoerkamp Westerbork, hij moest wekelijks 1.000 Joden naar Auschwitz sturen maar kwam in de problemen toen er opstand dreigde in Westerbork. Deppner was meedogenloos en stuurde kinderen zonder hun ouders naar het oosten.
SS-Obersturmführer en protegé van Heinrich Himmler Josef Hugo Dischner verving hem op 1 september 1942 maar hield het nog korter vol dan zijn voorganger want de immer dronken Dischner was niet in staat het kamp goed te leiden. Albert Konrad Gemmeker werd zijn vervanger.

Persoonsbewijs van Albert Gemmeker
Foto: Archief Herinneringscentrum Kamp Westerbork/NIOD


Albert Gemmeker was een charmante, intelligente, sluwe man die populair gevonden wilde worden door iedereen in zijn nabijheid. Hij deelde mooie baantjes uit, liet mensen met elkaar trouwen, gaf verlof om bij boeren in de buurt te kopen, hield sportwedstrijden Dienstwoning kampcommandant Westerbork en organiseerde musicals, concerten en toneelstukken. Ook liet hij bekende Duitse artiesten optreden.

Gemmeker woonde van oktober 1942 tot medio april 1945 in een grote woning naast het kamp, hij beschikte over vijf slaapkamers, centrale verwarming en een grote tuin, zijn secretaresse was tevens zijn maitresse terwijl Gemmeker nog getrouwd was en drie dochters had.

Personen gelinkt aan Gemmeker:
Elisabeth Hassel, vriendin in Westerbork
Käthe Wunderling echtgenote waarmee hij drie dochters kreeg
Lotte (eerste dochter)
Rosemarie (tweede dochter)
Erika (derde dochter)
Kleindochter Anke Winter
Kleindochter Ruth Schaldach
Kleinzoon (stief) Heiko David Schaldach

Chronologie

1907 - Gemmeker wordt op 27 september geboren, zijn naam is Albert Konrad, roepnaam Albert
1926 - Albert wordt aspirant politie-agent
1933 - hij solliciteert bij de Gestapo voor een kantoorbaan die hem ook gegund wordt
1937 - hij wordt lid van de NSDAP
1939 - het is in Nederland nog geen oorlog, Gemmeker wordt lid van de SS
1940 - hij verhuist naar Den Haag om voor de SD te gaan werken
1942 - Gemmeker wordt aangesteld als kamp-commandant van Westerbork
1945 - op 12 april wordt het kamp bevrijd, Gemmeker is dan een dag eerder al gevlucht
1945 - enkele weken later wordt de bevrijding van Nederland uitgeroepen en wordt Albert opgepakt
1948 - interview in de gevangenis met een ex-kampbewoner
1948 - het proces tegen Gemmeker begint
1949 - de rechter doet uitspraak, tien jaar cel
1951 - Gemmeker komt vrij, zijn voorarrest wordt verrekend en voorbeeldige opstelling beloond
1959 - de Duitse televisie interview hem, Gemmeker toonde geen spat berouw
1982 - 30 augustus, Gemmeker overlijd in Düsseldorf

Tijdens dit interview zei Gemmeker dat hij niet begreep dat mensen anti-semitische gedachten konden hebben, sterker nog, hij vond dat iedereen, net als hij tijdens de bezetting, meer met Joden om zouden moeten gaan zodat ze meer begrip voor hen zouden krijgen.

Wilhelm (Willi) Zoepf (ook: Zöpf)

Na de oorlog verwees Gemmeker meermalen naar zijn meerderen, hij moest als kamp-commandant de bevelen vanuit Den Haag opvolgen, daarbij doelde hij steevast op Wilhelm Zoepf.

Zoepf was een jurist die de Joden in Westerbork direct onder zijn verantwoordelijkheid mocht rekenen. In zijn hoedanigheid als plaatsvervangend hoofd van de sectie IV B 4 van de SD in Den Haag werden er sinds zijn aanstelling in 1941 55.382 Joden naar de vernietigingskampen gestuurd.
Tegen het einde van de oorlog vluchtte Zoepf naar Duitsland, maar deed geen enkele moeite om onder de radar te blijven, hij werkte als sportleraar en werd in 1958 opgespoord door het RIOD, de Duitse jusitite pakte de zaak in 1961 op en besloot Zoepf te vervolgen, zoonder succes.
Pas in 1966 werd hij opnieuw gearresteerd en tot negen jaar cel veroordeeld, hij had niet echt bekend, maar verklaarde wel dat hij op een gegeven moment door had gekregen dat de gedeporteerde Joden 'hoogstwaarschijnlijk' een vreselijk lot hadden ondergaan in de kampen waar hij hen heen had gestuurd als verantwoordelijke voor de logistiek van de deportaties in de bezette Nederlandse gebieden onder Adolf Eichmann.
Zoepf stond in 1970 alweer op straat na goed gedrag.
Wilhelm Zoepf was direct verantwoordelijk door de deportatie van Anne Frank uit Kamp Westerbork.

Mauritz Frankenhuis

Frankenhuis zat tijdens de oorlog in Kamp Westerbork, in 1948 was Gemmeker in Assen in afwachting van zijn proces, Frankenhuis kreeg toestemming om de oud-kampcommandant te interviewen.
Mauritz had een lijst met zeventig vragen, maar Gemmeker pareerde stelselmatig de kern; was hij op de hoogte van het lot wat de Joden die hij op transport stelde te wachten stond. De bekentenis waarop Mauritz hoopte kwam er niet.

De Jood Mauritz (Maurice, Mortitz) Frankenhuis (Burgsteinfurt, 24 februari 1894, koopman, exporteur en verzamelaar van medailles, penningen en munten) dook op 23 juli 1942 in Den Haag onder met zijn vrouw Herta Hermina de Vries en hun twee dochters Julia en Berti. Twee jaar later (28 maart 1944) werden zij verraden en opgepakt en op 20 april 1944 naar Westerbork overgebracht.
Gemmeker besloot niet veel later dat ook zij hun laatste treinreis moesten gaan maken. Het gezin vertrok op 4 september 1944 vanuit Westerbork naar Theresiënstadt maar overleefde het kamp. Reeds voor het gesprek met Gemmeker emigreerde het gezin naar de Verenigde Staten. Op 22 september 1969 overleed Mauritz in New York.

Tijdens zijn gevangenschap hield Frankenhuis een dagboek bij in een geheimschrift waarvan Maurice zelf zei dat geen een veiligheidsdienst dat ooit zou kunnen ontcijferen.
Maurice had twee jaar nodig om na de oorlog het gecodeerde dagboek te decoderen.

Gemmeker zat vast in de gevangenis van Assen in afwachting van zijn proces toen Frankehuis hem bezocht, Gemmeker werd later veroordeeld tot tien jaar celstraf maar kwam in 1951 vervroegd vrij wegens goed gedrag, hij verhuisde naar Düsseldorf.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luitjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem