De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Wat gebeurde er als je in de war was?

Een vraag waarop Loe de Jong het antwoord niet kon geven is wat er gebeurde met de honderden mensen die om welke reden dan ook tijdens de Tweede Wereldoorlog in een sanatorium verbleven.
Of hij het antwoord schuldig moest blijven omdat hij geen antwoorden kon vinden of geen antwoorden zocht is mij niet bekend.

Ik heb door de jaren heen een genuanceerdere kijk gekregen op het werk van De Jong, zijn kroniek waar hij veertig jaar aan schreef en verslag deed over nagenoeg alles wat er in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog was gebeurd. Het overgrote deel is zeer waardevol, jammer is dat enkele bij hem bekend zijnde feiten zijn weggelaten of geromantiseerd.
Dat zegt ook iets over hetgeen door hem onbeschreven is gebleven, zoals de geestelijke gezondheidszorg.

De nazi's

Van de Duitsers is bekend dat zij onwelwillend stonden tegenover alles en iedereen die hen niet welgezind was. Dat waren politieke tegenstanders, criminelen, maar ook zigeuners en hele rassen, zoals de Joden. Homo's en geestelijk instabiele mensen werden door de nazi's ook uit de samenleving verbannen. Nederland kende al de sanatoria, de afdelingen van ziekenhuizen waar patiënten werden behandeld die van het padje waren.
Tijdens de hongerwinter van 44-45 stierven veel mensen de hongersdood, je zou denken, dat lot blijft patiënten in ziekenhuizen bespaard, maar niets is waarschijnlijk minder waar. Naar schatting enkele duizenden in geestelijke nood verkerende patiënten werden letterlijk uitgehongerd.


Omdat de archieven van sanatoria slechts tien jaar bewaard zijn gebleven was er in 1954 al niets meer terug te vinden van wat er zich heeft afgespeeld in tehuizen voor mensen die geestelijk in de war waren. De Jong had de dossiers moeten redden, er is waarschijnlijk nooit ook maar één poging ondernomen. Nabestaanden willen echter in toenemende mate weten wat er met hun opa, tante of broer is gebeurd. Iedereen juicht onderzoek toe, maar niemand neemt het voortouw.
Staatssecretaris Van Rijn (VWS) reageerde op een brief van de Tweede Kamer over het lijden van Nederlandse psychiatrisch patiënten en verstandelijk gehandicapten in de Tweede Wereldoorlog, maar helaas blijkt ook daaruit dat hij het initiatief zal ondersteunen en niet zal leiden.
...brief Van Rijn...

Veel sanatoria werden 'misbruikt' om TBC patiënten op te vangen, pas na de Tweede Wereldoorlog werd er een vaccin ontwikkeld tegen de gevolgen en het besmettingsgevaar van tuberculose.
Naar schatting was er een overbezetting van 500 tot 1.000% in opvanghuizen voor mensen die geestelijke gezondheidszorg behoefden.

Aktion T4

De Duitsers wilden louter gezonde mensen in hun 'Rijk'. Joden, zigeuners, blinden. Ze waren te min voor de nazi's. Aktion T4 was een programma van de Duitsers dat zij in 1939 lanceerden om gehandicapten te steriliseren of om te brengen.
Maar reeds voor de oorlog werden er in Duitsland en Oostenrijk tienduizenden gehandicapten in instituten omgebracht. Deze handelswijze werd tijdens de oorlogsjaren in alle bezette gebieden voortgezet.

Monument Berlijn
In Amsterdam is er een monument voor Joodse blinden die door de Duitsers zijn vermoord. Een monument voor geestelijk en lichamelijk gehandicapten is er (nog) niet, maar dat gaat er ongetwijfeld komen. In 2014 werd er in Berlijn een monument onthuld voor de 200.000 gehandicapten en zieken die in Duitsland zijn vermoord. Het is een 24 meter blauwe lange glazen wand.
In dezelfde periode (1934-1945) werden er 400.000 mensen verplicht gesteriliseerd om te voorkomen dat ze 'minderwaardige' kinderen zouden krijgen.

Aktion T4 staat voor Aktion Tiergartestrasse 4, een straat in Berlijn waar het kantoor stond van Karl Brandt, arts en SS'er, hier bedacht hij samen met Philip Bouhler de 'genadedood' (Gnadetot.) Een euthanasieprogramma om van 'untermenschen' af te komen. Met de uitlaatgassen van vrachtwagens werden de slachtoffers vergast. Naast vergassing vonden de moorden ook plaats door verstikking, injecties, vergiftiging, uithongering en overdoses medicijnen.

Internationale aandacht

Na de oorlog kwamen de meeste artsen die betrokken waren bij het Aktion T4 goed weg, velen werkten nog jaren in de Duitse gezondheidszorg. Medio 2016 wordt er een internationale conferentie georganiseerd rondom het lot van gehandicapten onder de nazi's.
...wordt vervolgd...

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem