De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Februaristaking

Bij de staking der stakingen denken de meesten aan de Februaristaking van 1941 als de burgerij van Amsterdam de anti-Joodse maatregelen van de Duitsers niet langer pikt en in opstand komt. Maar er is Februaristaking meer te vertellen over de staking dan wat er algemeen bekend is.

Want we hebben het altijd over De Dokwerker, maar daar begon de staking niet. Ook was er helemaal geen sprake van een spontane staking. En jarenlang werden de organisatoren geweerd van jaarlijkse herdenkingen.

Het begin van de oorlog
Het is mei 1940, de Duitsers vallen Nederland binnen en worden warm onthaald door honderden Amsterdammers die vrolijk staan te zwaaien naar de tanks die de stad inrollen. Velen brengen de Hitlergroet.
In het begin hebben de Duitsers het makkelijk, de regering is gevlucht en de politie werkt voor de volle honderd procent mee.

Een jaar later
De nazi's kondigen steeds meer anti-Joodse maatregelen af, zo mogen zij niet meer overal komen. Veel Amsterdammers hebben hier genoeg van en komen in opstand, vooral rond het Waterlooplein en de Noordermarkt groeit het verzet.

De eerste schermutselingen

Alcazar
Op 9 februari 1941 slaan NSB'ers een café aan het Thorbeckeplein kort en klein. Er vallen veel gewonden. Twee dagen later lijkt dit zich elders in de stad te gaan herhalen. Een groep WA'ers onder leiding van Hendrik Koot provoceert Joden op het Waterlooplein en slaan zonder enige aanleiding mensen in elkaar.

Veldslag Jodenhoek
Vooraanstaand lid van de NSB Henk Koot intimideerde al langer winkeliers en verplichtte hen bordjes 'voor Joden verboden' op te hangen. Velen weigerden. Op 11 februari keert Koot terug met veel mannen en wapens, maar hij wordt opgewacht door een groep die de bedreigingen zat is. Een heuze veldslag is het gevolg. Koot laat daarbij het leven.

Koco's
Deze ijssalon in de Van Woustraat is een roversnest volgens de Duitsers, ze hebben dan de Jodenhoek na de dood van Koot al een week hermetisch afgesloten, maar willen de knokploegen oppakken. Op 19 februari dringen zij de ijssalon binnen, maar stuiten daar op fors verzet waarbij veel Duitsers zwaar gewond raken.
De twee eigenaren van de ijssalon worden opgepakt en vermoord.

De directe aanleiding, de emmer was vol
Deze drie gebeurtenissen waren voor de Duitsers aanleiding om op zaterdag 22 en zondag 23 februari 1941 in de Jodenbuurt grootscheepse razzia's te houden als represaille. De CPN had al eerder getracht een staking te organiseren, de animo leek toen nog te klein, maar nu zagen de Communisten wél kans een grote vergadering te beleggen.
Willem Kraan (stratenmaker) krijgt het samen met Dirk van Nimwegen, Lou Jansen (link) en Piet Nak (vuilnisman, link) voor elkaar om enkele honderden mensen naar de Noordermarkt te laten komen. De afspraak wordt gemaakt de volgende morgen te staken, iedereen krijgt pamfletten mee om die uit te delen.

Vaak worden alleen Kraan en Van Nimwegen genoemd als organisatoren, maar niets is minder waar, het waren vier Communistische vrienden die het niet langer bij woorden lieten.

Tijdens de razzia's van 22 op 23 februari 1941 werden er 427 Joodse mannen tussen de 18 en 35 jaar opgepakt en gedeporteerd, slechs twee van hen zouden de oorlog overleven.

25 februari 1941

Het is spannend, wordt er massaal gestaakt of niet, wie legt er als eerste het werk neer? Als er één schaap over de dam is volgen er meer, maar wie durft? Velen hebben Gedenkplaat Noordermarkt bericht gehad dat er gestaakt gaat worden, maar het is afwachten. Dan stopt er een tram, die gaat niet verder, de trambestuurder legt spontaan het werk neer en iedereen roept "er wordt gestaakt, we gaan de straat op, ze voeren onze mensen weg, dat pikken we niet".
Binnen een paar uur ligt de stad plat.

De staking duurt twee dagen, maar wordt keihard neergeslagen door de Duitsers, er vallen doden en gewonden.

Dat de staking op de plek waar nu de Dokwerker staat begon en dat het havenarbeiders waren die de stakingsoproep als eersten positief beantwoorden klopt dus niet.

Noordermarkt
Omdat het begin van de staking door de CPN was belegd op de Noordermarkt is daar ook een plaquette te zien als eerbetoon. De eerlijkheid gedient te zeggen dat het Amsterdamse gemeentebestuur jarenlang niets moest hebben van de CPN, de communisten waren niet welkom bij de jaarlijkse herdenking bij De Dokwerker en ook werd er niet over gesproken dat de staking toch echt het werk was geweest van Willem Kraan en zijn drie CPN trawanten.

Reden voor de aversie was de houding van de CPN na de oorlog, zij steunden de politiek van de USSR, die hielden jarenlang Oost-Europa in gijzeling. Pas na de ontdooiïng, die vooral het resultaat was van de inspanningen van de Russische president Gorbatjov en zijn Perestrojka-politiek, zagen de Nederlandse Communisten het licht en ontstond er toenadering tussen de partijen.

Veel gehoord tijdens de staking
A B C D E F G
Weg met de moffen en de NSB

Zes en een kwart
Jij met je manke benen
Zes en een kwart
Sodemieter op naar Wenen
Hier is geen eten meer
Alles is gejat
Ga naar je Heimat toe
Wij zijn je zat

Vreemd genoeg heeft Dirk van Nimwegen nimmer een onderscheiding gekregen, Lou Jansen, Willem Kraan en Piet Nak wel. Na zijn dood werd er in de Borgerstraat nummer 52, Kinkerbuurt, een gezondheidscentrum naar hem vernoemd. Op 25 februari 2005 werd daar een plaquette ter ere van hem onthuld.
Op de kruizing van de Nieuwe Keizersgracht en de Amstel bevindt zich de Dirk van Nimwegenbrug.

Hieronder enkele foto's die met de Februaristaking te maken hebben.

Razzia's op het Waterlooplein, een van de aanleidingen
voor de CPN om tot een staking over te gaan.


In de Haarlemmerstraat sluiten steeds meer mensen zich aan bij de staking.
OP NAAR DE NOORDERMARKT!


De bijeenkomst op de Noordermarkt, 400 man organiseert de staking.


Stapels pamfletten krijgen zij mee om uit te delen.


Mien ten Dam-Pooters werkte in het atelier waar honderd vrouwen meededen aan de staking.


Het atelier waar Mien werkte.


Na de door de Duitsers hard neergeslagen staking wordt de bevolking opnieuw angst aangejaagd.


Plaquette op de Noordermarkt


HIER EEN VIDEO VAN MIEN WAAROP ZIJ VERTELD HOE DE STAKING VAN START GING.

De Februaristaking wordt jaarlijks op 25 februari herdacht bij De Dokwerker aan het Jonas Daniël Meijerplein. De Dokwerker (link) staat symbool voor het verzet van 'de kleine man' tegen een grote macht.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem