De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Joden hadden ook veel te vrezen van eigen landgenoten

De Duitsers vielen ons land in 1940 binnen en ondervonden daarbij weinig tegenstand, zeker na het bombardement van Rotterdam was het iedereen wel duidelijk dat er geen eer te behalen viel tegen de militaire overmacht van het Duitse leger. Dat er Amsterdamers op de bruggen stonden te zwaaien naar de Duitse kolonnes die onze stad in kwamen nemen is illustratief voor hoe velen zich gedroegen in de daarop volgende jaren.

Mijn argwaan over de 'medewerking' tijdens de oorlogsjaren ontstond toen ik las dat er in Nederland relatief veel Joden waren weggevoerd en omkwamen. In andere landen werden er minder Joden op transport gezet in verhouding tot de totale Joodse bevolking. Nu was Nederland ook in die tijd natuurlijk dikbevolkt, iemand laten onderduiken was minder makkelijk dan in Franrijk.
Ook las ik dat er veel medewerking was geweest van de Amsterdamse bevolking, medewerking aan de Duitsers dan wel te verstaan.

Trams

Het GVB (Gemeentelijk Vervoer Bedrijf) werkte mee met het transport van Joden, je kunt stellen, ze hadden weinig keus. Maar de trambestuurders stonden in de rij om dienst te doen als het zondag was, want dan werd er dubbel betaald.

Pulsen

Veel mensen weten wat dit betekent, weinigen waar het woord vandaan komt. Pulsen is niet alleen een methode om de fundering onder een huis te vernieuwe maar staat ook voor 'het leeghalen van een huis'. Abraham Puls was Amsterdammer en had tijdens de oorlogsjaren een verhuisbedrijf en verscheidene loodsen. De Duitsers huurden hem in om de huizen van weggevoerde Joden leeg te halen. Vele bezittingen kwamen bij de nazi's terecht die dure meubels en schilderijen naar Duitsland lieten brengen. Maar Puls liet zichzelf ook nie tonbetuigd, hij hield veel huisraad voor zichzelf om het weer door te verkopen.

Taxateurs

Puls was niet de enige. Ik kan me een voorval herinneren dat ik las in een dossier bij het NIOD. In de Jodenbreesstraat was een schoenenwinkel van een Joodse Amsterdammer gevestigd, de heer Monas. Hij kreeg van de Duitsers te horen dat hij zijn winkel niet langer mocht open houden. Zijn winkel werd getaxeerd want hij zou 'netjes' uitgekocht worden.
Vervolgens kwam er een officiële taxateur, in dit geval van een kantoor uit de buurt (Prins Hendrikkade), hij schatte de inventaris op 600 gulden, daar ging zijn loon nog van af. De heer Monas kon niet anders dan berusten, ook al had hij zelf nog een schuld van 1.500 gulden aan een leverancier. Die sleepte hem zelfs nog voor de rechter die Monas vervolgens veroordeelde tot het betalen van de restschuld, want de rechter kende het grootste gedeelte van de uitkoopsom toe aan de eiser.
Die behield zich het recht voor het restant op een later moment alsnog te kunnen innen bij Monas. De winkel werd gesloten en de inventaris verkocht. Het bedrijf dat de taxatie deed was zowel voor, tijdens als na de oorlog een gerenommeerd taxatiebureau dat jarenlang ongeremde medewerking had verleend aan de nazi's.

Makelaars

De Duitsers woonden niet in tenten, toch waren er duizenden in de stad. Waar die verbleven is nauwelijks iets over te vinden, maar als je een beetje graaft kom je daar wel achter. Ze verbleven in pensions, hotels en dure panden, daarvoor werd gewoon huur betaald. De (onder-) officieren huurden huizen, hoe hoger de rang des te luxer het huis, aan de Willemsparkweg bijvoorbeeld werd menig huis voor grof geld verhuurd aan Duitsers.
Menig makelaar waar u nu uw huis van huurt of koopt heeft zijn geld verdient in de oorlog. Zijn vader en/ of opa maakte grof geld door met de Duitsers samen te werken. Er zijn gevallen bekend van Joden die uit hun mooie huis moesten om plaats te maken voor een Duitse officier. Zelf werden de Joden dan naar andere Joodse families gebracht of naar een krot.

Notarissen

De notarissen moesten in 1946 bij de Minister van Justitie op het matje komen, die stelde dat het notariaat geld had verdiend aan het roven van, onder andere, Joods onroerend goed. Hij dreigde met verregaande maatregelen als de 'oorlogswinst' niet zou worden afgedragen en foute notarissen zich niet zouden melden.
Uiteindelijk kwam er een zeer schamele regeling uit, notarissen die lid van de NSB waren geweest vielen buiten de regeling, maar dat aantal was zo laag (7), daar had de Broederschap geen moeite mee, zij werden geslachtofferd. Tijdens de oorlog zijn rond de 20.000 Joodse panden geroofd.
...lees hier verder over huizenroof...

Politie

Al vrij vroeg vond de leiding van de politie het beter om mee te werken, die boodschap werd in niet mis te verstane bewoordingen overgebracht aan alle dienders die in verreweg de meeste gevallen ook gehoorzaamden. Toen de Duitsers bevolen meer Joden uit de huizen te halen schroomden politie-agenten niet om midden in de nacht Joden uit hun huis te halen, krijsende babys deden hen niks maar getuigen van deze wandaden hebben vandaag de dag nog trauma's van die gebeurtenissen.
Rechercheur Klarenbeek blijkt een vaste opdrachtgever fotograaf De Kok (zie verderop) te zijn. Klarenbeek liet zich dan ook regelmatig fotograferen terwijl hij werkzaamheden ten gunste van de Duitse bezetter uitvoerde.

Zwarte markt

Door de economische malaise ontstond er schaarste, daar maakten velen misbruik van. Bekend is dat tijdens de hongerwinter een zak aardappelen een trouwring kostte maar al veel eerder maakten winkeliers en handelaren misbruik van de situatie door woekerprijzen te vragen.

Foute fotograaf

Het Stadsarchief bezit oorlogsfoto's van de beruchte NSB-fotograaf Bart de Kok (link) die tijdens een verbouwing van een huis in Amsterdam Zuid zijn gevonden. Onder andere fotografeerde hij Joden die op transport werden gesteld, Op schijnbaar luchthartige wijze nemen ze bij de trein afscheid van geliefden en vrienden.
De Kok fotografeerde veel straatscènes die veelal door de Duitsers voor propaganda- en antisemitische doeleinden werden gebruikt. Zo legde hij de schermutselingen op het Rembrandtplein vast die de aanloop vormden tot de Februaristaking van 1941. Plaatjes van Joodse Amsterdammers die worden aangehouden, lastig gevallen en gearresteerd.
Een serie foto's (KLIK) betreft het beroven van Joodse diamanthandelaren in de Amsterdamse Diamantbeurs op 16 april 1942.

...later meer...

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem