De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Matzes

Definitie, inhoud en bereiding
Een matze (of matse) is plat 'brood der ellende'. Het bestaat uit water en meel, dat kan afkomstig van tarwe, gerst, spelt, rogge, haver of een mengsel daarvan zijn. Matzes
Het mag niet rijzen! Dat leert de Joodse traditie.

Je kunt bijvoorbeeld harde tarwebloem of gerstemeel gebruiken met bronwater. Je neemt één deel water op twee delen meel. Daar maak je een deeg van, slaat het plat en prik er wat gaatjes in.
Vervolgens leg je ze in een voorverwarmde oven (240 graden), na tien minuten zijn ze goudbruim en haal je ze uit de oven, ze worden door het afkoelen vanzelf hard.

Matzes bevatten géén zout, suiker, conserveermiddelen, kleurstoffen of smaakstoffen. Eigenlijk zit er dus niets in.

Kan het nog eenvoudiger?
Hollandia is een familiebedrijf dat in de binnenstad van Enschede een fabriek heeft staan waar al sinds 1933 matzes worden gemaakt. Omdat Hollandia aan veel Joodse instellingen levert moeten de matzes voldoen aan de Joodse spijswetten.
Het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK) is de overkoepelende organisatie van Joodse Gemeenten in Nederland en ziet er op toe dat de matzes kosjer worden bereid. Hollandia matzes

Koosjer (ook wel kosjer)
Eten dient volgens de Joodse traditie koosjer te zijn, dat geldt zeker tijdens de Pesach (Pasen), het is het geheel aan spijswetten dat bepaalt of voedsel wel of niet door Joden gegeten mag worden. Voedsel dat aan deze spijswetten voldoet, wordt kosjer genoemd.

Weetje
In Amsterdam (maar ook ver daarbuiten) wordt alles wat goed is, zeg maar te vertrouwen is, ook wel aangeduid als kosjer maar dat heeft uiteraard niets met de spijswetten te maken. Het is een extra benadrukking dat iets of iemand te vertrouwen is. Dat kan over een zaak, een mens of voedsel gaan.

Geschiedenis
De bedoeling van het eten van matzes rond Pasen is om de bevrijding door God te gedenken. Misschien ken je het album en de song 'Exodus' van Bob Marley wel. Dat gaat over de uittocht uit Egypte van de slaven.
Laten we voorop stellen dat zowel de negers uit Afrika als de Joden uit Israël geloven in het verhaal dat ze als slaven werden gehouden door Egyptische Farao's. Dat er geen archeologische bewijzen zijn maar slechts boeken doet niets af aan de oorspronkelijkheid.

Bob Marley Excodus | Movement of Jah people Exodus betekent uittocht en is een bijbels boek waarin beschreven wordt hoe Mozes de slaven komt bevrijden en Egypte straft. Mozes trekt naar het door God gegeven land: Israël. Omdat ook andere volkeren, gesteund door boeken, rechten doen gelden op hetzelfde land is Israël vandaag de dag een verdeeld land.
Dat beloofde land heette overigens destijds Kanaãn, Israel heeft de landsgrenzen bepaalt op basis van dit land. Het huidige Israël plus de Gazastrook, de Westelijke Jordaanoever de Golanhoogten, en delen van Syrië en Jordanië.

Wat niet echt meehelpt is dat eigenlijk niemand met zekerheid kan stellen wanneer de uittocht heeft plaatsgevonden. Noch de vroege datering (ca. 1445 v. C.) noch de late datering (ca. 1260 v. C.) worden gestaafd door een grote meerderheid aan geschiedkundigen. Dat is ook lastig als er geen spoor fysiek bewijs voor handen is.
De uittocht uit Egypte wordt in het jodendom elk jaar feestelijk herdacht met het feest van Pesach dat in het voorjaar valt.

Deze bevrijding moet op een Joods traditionele wijze gevierd worden. Daar hoort bij dat de matzes kosjer voor Pesach zijn; kosjer voor Pasen. Kosjer met Pasen heeft een zwaardere lading dan door het jaar heen. In het bijbelboek Exodus staat beschreven dat voor het vertrek uit Egypte snel wat brood zonder gist gebakken moest worden. Midden Oosten
Zowel de bereidingstijd en -wijze van de matzes als ook het huis van Joden moet 'kosjer voor Pasen' zijn. Onderdeel daarvan is dat men ook geen gist of producten waar gist in zit mag bezitten. Daarvoor wordt voor Pasen het gehele huis gereinigd en ontdaan van alles wat gerezen is, toast en beschuit bijvoorbeeld.

Matzes worden veel gegeten met boter en suiker of jam. Rond Pasen zie je in winkels de matzes volop in de schappen staan omdat ook veel katholieken matzes eten rond Pasen.

Het brood der ellende staat dus voor het lijden dat slaven hadden in Egypte.

Matzes en de link met Amsterdam
Natuurlijk, Amsterdam is een Jodenstad, we kunnen het mooier maken dan het is maar er woonden en wonen nu eenmaal veel Joden in Mokum (Joods voor stad, wat wil je nog meer.)

Aan de Valkenburgerstraat ligt het terrein Brood en IJzer, zo genoemd vanwege de ijzeropslag en de broodfabriek van de familie De Haan die hier sinds 1830 was gevestigd. In 2001 zijn delen van de bebouwing voor nieuwbouw gesloopt. De gevelsteen die in Valkenburgerstraat 186 zat van de matsebakkerij De Haan kon gered worden en teruggeplaatst in de later herrezen nieuwbouw om de herinnering aan Joods Amsterdams levend houden.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem