De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Verzetsstrijder Anton de Kom

Eigenlijk heette hij Cor, maar werd Anton de Kom genoemd, de op 24 aprl in een Duits concentratiekamp om het leven gekomen Surinaamse verzetsschrijver die slechts 47 jaar oud is geworden.

Anton de Kom werd in 1898 in Paramaribo geboren, zijn grootvader was als slaaf naar Suriname gebracht, iets wat Anton voor het leven zou tekenen. Anton ging in Suriname naar school, maar ging werken in het buitenland om na de Eerste Wereldoorlog in Nederland neer te strijken. Het sentiment in Nederland beviel hem niet, hij werd tweemaal ontslagen, hoewel hij goed functioneerde. In 1933 vertrok hij met zijn Haagse vrouw Petronella (Nel) Borsboom, drie zoons en dochter naar Suriname om zijn zieke moeder bij te staan.

In Suriname was hij niet welkom, Nederlandse instanties bestempelden hem als lastig, een activist van het zuiverste water en een oproerkraaier. Hij maakte er de protesten tegen het kolonialisme mee en werd door de machthebbers gezien als mede-aanstichter. Zijn adviesbureau floreerde goed, hij stond arbeiders bij wiens rechter geschonden werden.

De Kom werd op 1 februari 1933 opgepakt, een menigte die hem uit de gevangenis wilde bevrijden werd uiteen gedreven waarbij enkele slachtoffers vielen, Anton de Kom werd vervolgens op 24 mei 1933 uitgewezen naar Nederland. Zijn verblijf in zijn geboorteland had amper vier maanden geduurd, waarvan ruim drie maanden in de gevangenis van Fort Zeelandia.

Wij slaven van Suriname

Op 6 februari 1934 verscheen zijn levenswerk, het werd hem niet in dank afgenomen, De Kom werd als een lastige communist gezien, wat hij in feite ook was. De opbrengst van het boek was snel op, tot aan de oorlog leefde het gezin De Kom in armoede, het maakte van De Kom een gedesillusioneerd en depressief man.

Toen de oorlog uitbrak sloot hij zich aan bij het linkse verzet en schreef enkele jaren mee aan pamfletten en blaadjes, waaronder De Vonk. Op 7 augustus 1944 pakten de Duitsers hem op straat op en werd zijn huis doorzocht waarbij geschriften en een kristalontvanger in beslag werden genomen. Anton werd geïnterneerd in het Oranjehotel te Scheveningen. Later die maand werd hij op transport gesteld naar Kamp Vught, twee weken daarna moest hij verplicht arbeid gaan verrichten in kamp Sachsenhausen waar hij op 24 april 1945 aan tuberculose overleed. Pas in 1960 werd zijn stoffelijk overschot in een massagraf terugevonden em herbegraven op de erebegraafplaats te Loenen.


Weetje 01
Desi Bouterse gebruikte de naam en beeltenis van Anton tijdens zijn staatsgreep als symbool tegen overheersing. Anton de Kom staat voor de tegenstanders van het bewind van Bouterse juist recht tegenover diens denkbeelden.

Eerbetoon
In 1982 kende de Kroon hem het Verzetsherdenkingskruis toe. Sinds 1983 draagt de universiteit van Suriname zijn naam.

Het jaar 1988 werd uitgeroepen tot Anton de Kom jaar, met als doel dat de regering hem eerherstel zou verlenen, hetgeen niet gebeurde.

Op 24 november 1990 werd op het Anton de Komplein in Amsterdam Zuidoost een door Guillaume Lo A Njoe ontworpen plaquette onthuld. Zestien jaar later, op 26 april 2006, werd op het Anton de Komplein een standbeeld van hem onthuld dat een naakte De Kom toont, het beeld wordt door veel Surinamers als 'illegaal en onterend' bestempeld. Anton daarentegen blijft voor het grootste deel van de Surinaamse gemeenschap een held.

Het bronzen standbeeld van kunstenares Jikke van Van Loon won een wedstrijd waarin onder andere een zoon van de verzetsheld zat. De onthulling werd gedaan door een zoon en een dochter van De Kom.
Betogers slaagden er niet in om de onthulling te voorkomen. De aanschouwing duurde echter niet lang omdat de tegenstanders het beeld mey de Surinaamse vlag bedekten. Ondanks dreigementen is het beeld nooit besmeurd of beschadigd en staat het nog altijd op het Anton de Komplein (zie foto onderaan.).

Frank Zichem toonde in 1999 op het IDFA de film 'Wij slaven van Suriname'. In 2009 kwam er een biografie over Anton uit van de hand van de schrijvers Alice Boots en Rob Woortman. In 2011 werd het plan opgevat deze biografie te verfilmen, de opnames zouden in 2013 starten, maar er werden onvoldoende sponsors gevonden. Naar ik begrepen heb was geen enkele omroep geïnterseerd de serie op de buis te brengen en mee te betalen omdat er in 2009 al een documentaire over Anton de Kom door de RVU was gemaakt en uitgezonden op televisie.
Op 2 en 9 mei 2012 was er op TV West een documentaire over Anton de Kom te zien met beelden uit Suriname, Nederland en Duitsland en uniek materiaal uit oorlogsarchieven en het familiearchief. Drie van zijn kinderen deelden hun herinneringen aan hun vader.
In 2015 vatte Raymill Blinker het plan op een film te maken over het leven van Anton de Kom te maken. De opnametijd is drie jaar en gaat vier miljoen Euro kosten.

Weetje 02
Pseudoniemen: Adek, Adekom.

Monument te ere van Anton de Kom op het naar hem
vernoemde plein in Amsterd Zuid-Oost


Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem