De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Helden of schurken?

Toen ik las dat er in Rotterdam weer een Stolperstein was gestolen was ik geschokt, het blijft toch opmerkelijk, de stad die in Nederland het hardst getroffen werd door de nazi's blijkt hardnekkige anti-semieten te huizen.
Als Feyenoord tegen Ajax speelt lopen de rillingen over mijn rug, niet vanwege de wedstrijdspanning, maar meer van de leuzen die de Rotterdammers uitkramen. Feyenoord verloor in de oorlog meer spelers dan Ajax door toedoen van de nazi's, een gotspe in optima forma.

Ik was benieuwd in welke landen er géén Stolpersteine liggen. Even een opfrisser, een Stolperstein (struikelsteen) wordt geplaatst voor het huis waar ooit een slachtoffer van de holocaust woonde. Het is een misvatting dat de Stolpersteinen alleen geplaatst worden als het slachtoffer de holocaust niet heeft overleefd.
Ook voor teruggekeerden uit de kampen worden Stolpersteinen geplaatst, er liggen in meerdere landen inmiddels 70.000 van dergelijke Stolpersteinen.

De meesten in Duitsland, ruim de helft, de rest in tal van landen, waaronder een in Argentinië. Naast dit Zuid-Amerikaanse land zul je in nog 23 landen Stolpersteinen vinden, het is dan makkelijk te bepalen waar ze niet liggen om je vervolgens te verbazen. Want bijvoorbeeld Denemarken kom ik in het rijtje niet tegen.
Denemarken, het braafste jongetje van de klas, althans, dat wil de geschiedenis ons doen geloven.

Denemarken, bezet door de Duitsers

Op 8 en 9 april 1940 vielen de Duitsers Denemarken en Noorwegen binnen, Zweden werd gespaard en bleef neutraal tijdens de oorlog. Er zijn ook geen slachtoffers gevallen op Zweeds grondgebied, daar liggen dan ook geen Stolpersteinen. Binnen 24 uur capituleerde Denemarken, voor Noorwegen viel het doek enkele dagen later.

Denemarken kon niet veel meer weerstand bieden dan het deed, de inval was een complete verrassing en de slagkracht van het Deense leger minimaal. Misschien maar goed ook, zo werden de levens gespaard van veel jonge Denen. De Joden kwamen goed weg, letterlijk.
Denemarken was dus al bezet voordat Nederland werd binnengevallen, anti-Joodse maatregelen bleven er uit. Er woonden 7.000 Joden in Denemarken die compleet genegeerd werden door de bezetter. Deels kwam dat doordat de Deense regering samenwerkte met de nazi's. In de zomer van 1943 kwam daar een einde aan, de Duitsers stelden zich agressiever op en wilden de gehele Joodse gemeenschap oppakken.
De geschiedenis vertelt helaas niet hoe de Denen dat enkele dagen van tevoren al wisten, maar het effect was duidelijk, de Denen lieten alle Joden in oktober 1943 via het water naar het vrije Zweden oversteken. De razzia die door de Duitsers werd gehouden leverde niets op, de Denen zijn altijd geroemd om deze massale reddingsoperatie.

Maar...
Reeds in de jaren dertig wilden de Denen geen ruzie met hun belangrijkste handelspartner, Duitsland, Toen Hitler de macht in handen kreeg sloten de Denen vrijwillig de grenzen voor Joden die wilden vluchten voor de anti-Joodse maatregelen van Hitler, ze kwamen Denemarken niet in.
Na de bezetting kregen de Denen een lijst van de nazi's waarop de namen stonden van 56 Joodse vluchtelingen die toch naar Denemarken hadden weten te ontkomen, als antwoord op deze zwarte lijst pakten de Denen ruim tweemaal (127) zoveel mensen op en leverden hen direct uit aan Duitsland. Een jaar later stuurden ze nog eens 69 Joden richting hun dood. In stukken uit Deense archieven bleek eind vorige eeuw dat de regering de Joden liever kwijt dan rijk waren.
Denemarken heeft ook nooit iemand vervolgt.

In 1999 kwam het nieuws over de minder glansrijke rol van Denemarken dus naar buiten, het bleef overal stil, het leek wel of de redding van 7.000 Joden het imago van Denemarken als heldhaftige natie ons eeuwig moest bijblijven. De documenten over de zwarte bladzijdes van de Denen werden aanvankelijk ook niet vrijgegeven, maar via een beroep op de openbaarheid van bestuur kreeg een journalist toch inzage en schreef over de uitlevering van de Joden en de steun die de Deense regering in de oorlog aan de nazi's gaf.
Er waren meer documenten, maar die werden (nog) niet vrijgegeven, niet veel later werden die gestolen uit de archieven van de Deense overheid. Nu moet ik er wel bijvertellen dat de daders werden gepakt, het bleek om Deense neo-nazi's te gaan die mogelijk veel documenten hadden doorverkocht aan andere dubieuze groeperingen.
Kostbare informatie was wellicht voor eeuwig verdwenen.

Op woensdag 7 november 2012 werden de twee daders opgepakt, meer dan tien jaar na de eerste diefstal, jarenlang bleken de daders hun gang te hebben gegaan, dozen vol documenten over de Tweede Wereldoorlog waren in hun bezit. Aan de muur van een van de daders hing een lijst met daarin een document over Kaj Buchardt, een Deense soldaat die zich bij de Duitsers had gemeld om mee te vechten, hij werd ingedeeld bij de zogenaamde Nordland-divisie die aan het oostfront vocht tegen Rusland.

De documenten zouden in opdracht zijn gestolen en gaan, naast Kaj Buchardt, over Denen die tijdens de oorlog collaboreerden met de nazi's, de twee daders bleken afkomstig uit het criminele circuit en Kaj Buchardt persoonlijk hebben gekend. De Deense overheid deed op iedereen een beroep om kennis te delen waar zich misschien meer documenten konden bevinden, indien men deze zou inleveren kon men rekenen op amnestie, ze zouden niet worden vervolgd.
Er kwam niets.

In dit licht is het niet vreemd dat de Deen Helmut Rasbol (ook Helmut Leif Rasmussen genoemd) vrij in het land woont en niet door de Denen worden vervolgd wegens oorlogsmisdaden, Rasbol deed in 1942 en 1943 dienst in verschillende Duitse kampen
Maar waren er ook kampen in Denemarken? Mwahh, ik kon niets vinden, totdat ik op iemand stuitte die tijdens een vakantie in Froslevlejren (Froslev Gevangenenkamp) terecht kwam.
Hier werden Denen die door de Duitsers waren opgepakt ondergebracht, de Duitsers, die wisten dat de Deense regering hen niet onwelgevallig was, gingen akkoord dat het kamp door Denen werd bewaakt. Het kamp werd op 13 augustus 1944 geopend onder leiding van een SS'er. Op 19 september 1944 selecteerde hij ondanks gemaakte afspraken toch 200 gevangenen die naar Duitsland werden getransporteerd.

In het kamp zijn mensen gemarteld en gestorven. Exacte aantallen zijn niet bekend, maar zeker 1.500 gevangenen zijn op transport gesteld naar Duitse kampen in Polen. Om en nabij 11.000 mensen hebben Froslevlejren overleefd.
Het ging hier om politieke gevangenen, communisten en leden van het verzet, alle Deense Joden waren gevlucht naar Zweden, op enkelen na die al eerder waren opgepakt door de Deense politie en uitgeleverd aan nazi-Duitsland.


Toch een Stolperstein in Denemarken

Op het moment van schrijven (januari 2019) van deze pagina bereikte mij het bericht dat er op 12 juni 2019 ook in Denemarken een Stolpersteine zal worden gelegd.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem