De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Het GAB werkt niet langer mee, dat heeft consequenties

Als er weinig informatie beschikbaar is, maar een onderwerp wel intrigerend is, doemen de meest waarachtige verhalen op. Zo gaat het verhaal dat er in de Marnixstraat een schietpartij zou zijn geweest waarop de Duitsers wraak namen en lukraak vijf mensen doodschoten. Een lastige kwestie, want hoe duidt je het juiste verhaal zonder een ellenlang epistel te schrijven.

Marnixstraat 404

Hier is een kantoor gevestigd van het GAB, het gewestelijk arbeidsbureau, zeg maar het huidige UWV, de administratie van de Arbeitseinsatz werd hier verzorgd. Het GAB kreeg van de Duitsers de opdracht om mensen te werven om ingezet te worden in het kader van de zogenaamde Arbeitseinsatz. De Westwall moest versterkt worden. Hier had natuurlijk niemand trek in temeer het zuiden van Nederland al bevrijd was en er een spoorwegstaking was waardoor niet alleen de Nederlanders, maar ook de Duitsers grote problemen hadden.
De RVV (Raad Van Verzet) had contact met Londen die voorstelden om op grote schaal vrijstellingen te drukken zodat de Duitsers veel uitzoekwerk moesten doen. De hoop was om tijd te rekken, de bevrijding van de rest van Nederland was in feite een kwestie van tijd, zo dacht men.

Het kantoor van het GAB bevond zich in de voormalige Spieghelschool aan de Marnixstraat. De Duitsers hadden opdracht gegeven de zoektocht naar werkers te intensiveren, de afdelingschefs deelden echter mee dat hun medewerkers weigerden. Daarop stelde de Duitse toezichthouder van het GAB op 5 januari 1945 negen personen aan die belast werden met het ronselen van Nederlanders voor het werk.
Zeven van hen waren NSB'er. Diezelfde avond kwam het verzet bij ieder van hen thuis een pakketje bezorgen. Zodra er open werd gedaan, of de gezochte het pakketje kwam aannemen, werd het vuur geopend. Vijf stierven direct, een de volgende dag en drie raakten zwaargewond.
Het gebouw aan de Marnixstraat werd diezelfde dag in brand gestoken en brandde volledig uit.

Uit wraak haalde de SD de volgende dag (6 januari 1945) vijf gevangenen uit het Huis van Bewaring aan de Weteringschans en zette hen tegen de muur van de restanten van de Spieghelschool. In koele bloede werden ze doodgeschoten. De ronselpraktijken werden onverminderd voortgezet, nu in de Emmaschool aan de Passeerdersgracht. Ook die school werd door het verzet opgeblazen, dat was op 7 januari, vijf Duitsers raakten hierbij zwaargewond. De SD verplaatste vervolgens het werk naar de Nieuwe Passeerdersstraat.
Als represaile van het verwoesten van de Emmaschool ordonneerde de Duitsers de SD om twintig verdachte ambtenaren op te pakken. Uiteindelijk werden er zeventien gearresteerd, elf van hen werden een week later gefusilleerd bij Rozenoord.
De ronselpraktijken stopten vrijwel direct.

Na de fusillade op 6 januari werden er bloemen en kransen gelegd door Amsterdammers. Twee jaar later onthulde de Burgemeester van Amsterdam hier een monument voor de vijf slachtoffers.
Het beeld stond voor het Nieuwe De La Mar Theater, toen Joop van den Ende er een nieuw theater wilde neerzetten werd het beeld voor drie jaar opgeslagen en schoongemaakt weer terug gezet.


Het beeld is in 1947 vervaardigd door Hildo Krop (Hildebrand Lucien Krop), tot 1916 stadsbeeldhouwer van Amsterdam. Hildo overleed aan de gevolgen van een hartaanval op 20 augustus 1970 te Amsterdam toen hij aan het werk was. Hij ligt naast zijn vrouw begraven op Zorgvlied.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem