De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Misschien wel de ergste van allemaal

Ik schrijf dit vaker, 'de ergste', maar in dit geval, oordeel straks zelf, kan het wel eens kloppen. Deze pagina heb ik in de herfst van 2016 gemaakt naar aanleiding van de film RIPHAGEN met Jeroen van Koningsbrugge in de hoofdrol. Nu vind ik Jeroen niet de beste acteur voor een sterke karakterrol, maar hij overtreft zichzelf in deze film die ik elders op deze site bespreek. Waar het mij vooral om ging is de term 'het ware verhaal', dat klopt van geen kanten.

Wat wel klopt

De film toont een man die gewetensloos is, al voor de oorlog. Hij ziet overal brood in en mishandeld mensen. Tijdens de oorlog gaat hij ver, heel erg ver. Hij neemt mensen in vertrouwen, maar bedonderd ze allemaal. De film houdt op waar zijn derde levensverhaal begint, er wordt met geen woord gerept over wie hem geholpen heeft te vluchten, want ook dat deed Riphagen, zich vestigen in een ver en vreemd land met hulp van hoogeplaatste heren.
Tijd dus voor een ander verhaal dan de film van Pieter Kuipers.

Bernardus Andreas (Dries) Riphagen is een Amsterdammer waar we niet trots op hoeven te zijn, als de oorlog uitbreekt is hij 30 jaar, hij zou 64 jaar worden en in Zwitserland in vrijheid overlijden. Daarmee verklap ik al hoe zijn levensloop eindigt, maar meer interessant is hoe hij zich opwerkte tot koning van de Amsterdamse onderwereld en Jodenjager.
Al Capone was een gangster uit Brooklyn (New York) die leefde van 1899 tot 1947, hij was in zijn tijd de meest gevreesde Amerikaanse crimineel. Dries was trots op de bijnaam 'Al Capone' die hij gekregen had in het Amsterdamse criminele milieu.
De echte 'Capone' wist zich met smoesjes overal uit te redden, zelfs uit de gevangenis, wegens gezondheidsredenen mocht hij zijn dood thuis afwachten, dat duurde echter nog acht jaar. Al en Dries hebben veel gemeen.

Met Dries Riphagen verliep het namelijk nagenoeg hetzelfde als met Capone, maar laten we bij het begin beginnen. Dries deelde een armoedige jeugd met zeven broers en zusters die allen ouder waren dan hij, toen hij zes jaar was overleed zijn moeder waarop zijn vader hertrouwde. Net als zijn pa wilde Dries bij de marine, dat ging vier jaar goed, totdat Dries 18 werd en het verkeerde pad op ging.
De crisisjaren waren in volle gang en de Duitsers morden dat ze zwaar te lijden hadden onder de opgelegde herstelbetalingen vanwege de Eerste Wereldoorlog. Dries had toen al verregaande sympathieën voor de nazi's. Hij ontworstelde zich aan de armoede door zijn vriendin de hoer te laten spelen. Van het geld dat dat opleverde kocht hij dure horloges, gouden kettingen en ringen.
De zwarte handel weelde tierig, Dries liet zich voor het karretje spannen van louche handelaren van wie hij uiteindelijk de nering overnam. Via de handel in auto's en sieraden belandde Dries in de gokscene van de hoofdstad. Riphagen was de ongekroonde koning van de Amsterdamse onderwereld toen in mei 1940 de oorlog uitbrak.

V-Man

Dries ziet mogelijkheden om meer geld te verdienen als de Duitsers de stad bezetten, die zich op de Wallen geen raad weten, het wordt leden van de Wehrmacht zelfs verboden het Wallengebied te bezoeken, op de Zeedijk mogen ze nog wel komen, daar is café 't Mandje populair bij nazi's, criminelen en homo's.
Alles kan in 't Mandje waar dus niet alleen onder- en bovenwereld elkaar ontmoeten, maar ook Duitsers en Nederlanders.

Dries sluit zich aan bij de SD en wordt een belangrijke V-Man (Vertrauensmann) voor hen en neemt na Amsterdam ook de onderwereld van Den Haag voor zijn rekening. De Duitsers gelasten als anti-Joodse maatregel alle Nederlandse Joden om een adres te zoeken in de hoodstad. Dat gaat de Duitsers echter niet ver genoeg, ze openen de jacht op hen, dat is het moment dat de kassa gaat rinkelen voor Dries Riphagen, die zich ontpopt als een heuse Jodenjager.
De Duitsers 'gunnen' Dries hem zijn zwarte handel, immers, diezelfde Duitsers profiteren mee. Ze promoveren Dries tot werknemer van de SD waardoor hij nog meer vrij spel krijgt voor zijn illegale handel en wandel, waaronder gokhuizen in de hoofdstad, waar ook hoge SS-officieren zich graag laten zien.
Dries gaat actief op Joden jagen waarbij hij hen bij ontdekking beloofd ze te zullen helpen, als ze maar betalen met geld, kunst of sieraden. Als hij 'de buit' eenmaal binnen heeft gaat hij naar het hoofdkantoor van de SD om rapport uit brengen, nog diezelfde dag worden de Joden alsnog opgepakt en afgevoerd naar de gevangenis, wachtend op transport naar een van de vernietigingskampen.
Dries is bokser en komt in contact met de broers Olij.

De familie Olij

Amateurbokser Sam Olij zat in mei 1940 al dertien jaar bij de Amsterdamse politie, hij was een overtuigd nationaal-socialist dus gelijk al van grote waarde voor de Duitsers, Sam behield dan ook zijn baan. Hij had twee zoons (Jan en Kees) die bij boksschool Olympia (link) boksten, zij gingen vrijwillig bij de Waffen-SS.

Jan ging zelfs aan het oostfront vechten, maar kwam halverwege de oorlog terug in Amsterdam waar hij een berucht en gevreesd folteraar werd. Hij sloeg bekentenissen uit mensen. Na de oorlog wist hij te ontsnappen en leefde lang ongestoord in Spanje.
Zijn broer Kees is nooit meer teruggevonden, het verhaal gaat dat hij jarenlang bij Jan in Argentinië heeft gewoond, maar in tegenstelling tot van Jan (Buenos Aires, 1996) is er van Kees nooit een graf gevonden.
Vader Sam werd ter dood veroordeeld, die straf werd eerst omgezet in levenslang en later in negen jaar cel, in 1954 was hij weer vrij man en leefde jarenlang bij zijn zoon(s) in Argentinië, maar overleed uiteindelijk in 1975 te Amsterdam.

Dries en de familie Olij konden het goed met elkaar vinden, ze hadden immers hetzelfde doel, geld verdienen aan de ellende van Joden. Later zou Riphagen in Argentinië opduiken waar hij in zaken ging met de broers Olij, maar daarover straks meer.

Colonne Henneicke

Deze groep Jodenjagers was ingesteld om actief op Joden te jagen, de leden waren politie-agent, crimineel of werkloos, maar in ieder geval lieden die geen schroom hadden en dus alles voor geld deden. Ans van Dijk werkte voor Riphagen, zij was als de dood voor geweld, en dat was hét handelsmerk van de broers Olij en Dries. Ans verraade honderden Joden aan de SD. Willem Henneicke kende Riphagen van de Amsterdamse onderwereld, zij vulden elkaar prima aan, het koste aan 4.000 Joden het leven.
Toen het einde van de oorlog naderde koos een ieder zijn eigen weg, Riphagen liet zijn vrienden vallen en koos voor zichzelf, zoals hij altijd al had gedaan en thuis had geleerd met een immer dronken vader.

Na de oorlog werden de rollen omgedraaid, er werd jacht gemaakt op de beulen, waaronder de familie Olij en uiteraard ook Dries Riphagen. Hij sloot zich echter aan bij een groep in het oosten van het land die collaborateurs opspoorden, omdat Riphagen veel waardevolle informatie had over de Jodenjagers lieten ze hem met rust en pakten ze de ene na de andere V-Mann en V-Frau op.
Riphagen werd door de groep van Wim Sanders, oud politiechef van Enschede, onder huisarrest geplaatst toen de BNV (het huidige AIVD) iedereen wilde verhoren, dus ook Riphagen, over hem deden voldoende schimmige verhalen de ronde. Riphagen werd onder verzekerde bewaring gesteld van Frits Kerkhoven in Amsterdam, een politieman die bij het verzet betrokken was geweest, Dries moest hem helpen bij het in kaart brengen van de organisatie van de SD. Omdat zijn informatie waardevol was bij de opsporing van collaborateurs bleef Riphagen lang uit beeld van de BNV.

De handlanger tegen wil en dank

In het huis Kerkhoven was ook een mevrouw Kerkhoven, Dries wist haar het hof te maken, iets wat hem uiteindelijk niet in moeilijkheden bracht, maar juist grote mogelijkheden bezorgde. Want Kerkhoven kwam achter de affaire, maar kon Dries niet zomaar uit huis zetten. Hoe het precies ging zal altijd een raadsel blijven, maar Dries werd opgepakt, maar door Kerkhoven vrijgekregen die hem in een lijkkist naar België smokkelde. Het verhaal Dries Riphagen vertoond vervolgens enkele maanden een 'gat', want pas maanden later wordt Dries in Spanje opgepakt. Naar alle waarschijnlijkheid deed hij er drie maanden over om van België naar Spanje te fietsen.
Dries wordt in Spanje opgepakt, maar opnieuw roept hij met succes de hulp van Kerkhoven in, Dries weet naar Argentinië te vluchten, uit later onderzoek door de journalisten Bart Middelburg en René ter Steege bleek dat de BNV hierbij geholpen had. In 1997 schreven zij hier een boek over waarop de film 'Riphagen' uit 2016 is gebaseerd. In 2010 kon definitief worden vastgesteld dat de Nederlandse Veiligheidsdiensten Dries Riphagen uit de wind hadden gehouden.
In 1948 veranderde dat en kwam de Nederlandse overheid Riphagen op het spoor, die realiseerden zich dat ze deze beruchte gangster ten onrechte hadden laten lopen. Riphagen twijfelde geen moment en verliet op 21 maart van dat jaar zijn huis in Madrid om richting Argentinië te gaan. Daar kreeg hij te maken met de Zuid-Amerikaanse bureaucratie die uiteindelijk in zijn voordeel bleek te werken, hij kon niet worden uitgeleverd aan Nederland.

Argentinië betekende ook een hereniging met zijn oude boksmaatjes Jan en Kees Olij waarmee hij bokswedstrijden organiseerde, dat viel op en zo kon Riphagen zijn diensten ter beschikking stellen aan de Argentijnse geheime dienst. Eva en Juan Peron waren onder de indruk van de charmes van Dries, jarenlang onderhielden zij contacten met elkaar.
Dries heeft nooit hard hoeven werken voor zijn geld, ook in zijn nadagen niet, hij woonde in Duitsland en Spanje en op het laatst in Zwitserland waar ook dictator Juan Peron een huis had. Dries wist zich altijd te omringen door vermogende dames.
Dries stierf in 1973 in het zwitserse Montreux aan de gevolgen van kanker.

Frits Kerkhoven had dus een bedenkelijke rol bij dit alles, als oud verzetsman koos hij er na de oorlog voor om Dries uit de buurt van zijn vrouw te houden door hem te helpen naar het buitenland te vluchten.
Deze informatie is recentelijk bevestigd door de zoon van Dries, Rob Riphagen, zelf geboren in 1943 en door Frits Kerkhoven opgevoed. Rob heeft meegeholpen aan de totstandkoming van de film over zijn biologische vader, die Frits Kerkhoven altijd is blijven zien als 'papa'.

Loe de Jong over Riphagen

Dries was betrokken bij het oprollen van de verzetsgroep van Gerrit Jan van der Veen (link), maar blijkbaar was dit voor Loe de Jong onvoldoende aanleiding om de naam Riphagen ook maar ergens te laten vallen. Dat Dries door de BNV is geholpen om naar Argentinië te ontsnappen heeft hierbij vast een rol gespeeld.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem