De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Porajmos

Met Roma (meervoud van Rom) worden de zigeuners bedoeld, een van oorsprong rondreizend volk, daar is eigenlijk niets aan veranderd door de jaren heen, de Roma willen niet in een hokje passen.

Er zijn vijf grote groepen zigeuners, de bekendste is de Sinti (meervoud). zij wonen in Frankrijk, Nederland, Duitsland en België. Roma zijn geen Roemenen en niet alle Roemenen zijn zigeuners. Het land Roemenië distantieert zich van zigeuners en wil liever niet dat de term Roma gebruikt wordt. De taal die de Roma spreken is het Romani, ze schrijven in de taal van het land waar ze zijn.

De Roma passen zich qua geloof aan, van oorspong zijn zij Katholiek, maar dat vervaagt als ze in, bijvoorbeeld, een Protestant gebied wonen. De meeste Roma wonen in woonwagenkampen, vaak op vaste plaatsen, maar zelden in stenen huizen.
De Roma zijn oorspronkelijk afkomstig uit Afghanistan waar zij vaak werden gebruikt als slaaf, rond het jaar 500 raakten zij op drift en vestigden zich met name rond de Balkan. Vandaag de dag wonen daar de meeste Roma nog. In totaliteit zijn er wereldwijd vijftien miljoen Roma.

Verschil Roma en Sinti

Dat is er feitelijk niet, Sinti zijn Roma, maar niet alle Roma zijn Sinti, het gaat puur om een grote groep Zigeuners die in het westen van Europa wonen. Toch wordt er vaak van 'Roma en Sinti' gesproken omdat de Sinti een grote groep is en zich vaak afzetten tegen de Roma groepen uit andere delen van Europa. In Roemenië, Hongarije, Slowakije, Bulgarije, Tjechië en Polen worden de Roma als tweederangs burgers gezien.
Dat is mede reden voor Sinti om zich af te zetten tegen andere groepen. In de praktijk zullen de diverse stromingen ook niet snel bij elkaar wonen.
Tot zover een kleine inleiding over Roma en Sinti.

De Duitsers
De Roma hebben een slechte naam, vaak niet ten rechte. Adolf Hitler had een hekel aan Joden en homo's, maar van zigeuners moest hij ook niets hebben, die hij maar a-sociaal vond. Rond de 500.000 Zigeuners vonden de dood in voornamelijk Auschwitz waar ze direct bij aankomst een 'Z', gvolgd door een nummer in hun arm getatoeëerd kregen. Het exacte aantal zigeuners dat de dood vond is onbekend omdat ze ook vaak ter plekke vermoord werden.
Als ze al in een kamp terecht kwamen werden de vrouwen gesteriliseerd en mannen vaak gecastreerd.

Auschwitz - de zigeunerbarakken

Een deel van Birkenau (Auschwitz II werd ook wel het Zigeunerlager genoemd. 'Abschnitt B II e' was de technische term voor het deel dat voorbestemd was als zigeunerafdeling.

Foto van de RAF, het geel gearceerde is Abschnitt B II e, het Zigeunerlager

Dit kamp werd eind 1942 ingericht voor de zigeuners na de afkondiging op 16 december 1942 door Heinrich Himmler van het Auschwitzdecreet, het betekende dat na de Jodenvervolging er nu ook een Zigeunervervolging op gang kwam. Het Zigeunerlager zou zeventien maanden bestaan, op 3 augustus 1944 waren alle zigeuners vermoord of overgebracht naar andere kampen. Zoals ik al schreef, de schattingen lopen uiteen, maar of het er nu 500.000 of één miljoen zijn geweest, het verzwijgen van de Porajmos (Zigeuner holocaust) is voor de nabestaanden net zo erg als dat ze familieleden verloren tijdens de jaren 40-45.
Maar reeds in januari 1940 werden de eerste zigeuners door de Duitsers vermoord, in Buchenwald lieten 250 kinderen van Roma het leven. Toen de oorlog in mei 1940 in alle hevigheid was losgebarsten maakten de Duitsers geen onderscheid tussen Joden en Roma, tegen beiden werden maatregelen afgekondigt waaronder het leven voor miljoenen zeer moeilijk werd.

Hoewel Heinrich Himmler als geestelijk vader wordt gezien van de Zigeunervervolging en dat er gezegd wordt dat hij Zigeuners lager op de sociale ladder plaatste dan Joden was het een dokter die de aanzet gaf tot de vreselijke jacht op de Roma.

Robert Ritter
'Zigeunerforscher' Dr. Robert Ritter was 41 toen hij zijn plannen ontvouwde om van Zigeuners af te komen. Deze in Aachen geboren psychiater was een racist in hart en nieren, Zigeuners noemde hij een plaag waar een oplossing voor gevonden moest worden, hij vond ze a-sociaal en crimineel. Om vast te kunnen stellen of iemand Zigeuner was mocht hij reeds in 1936 de 'Rassenhygienische und bevölkerungsbiologische Forschungsstelle' oprichten.
Ritter liet zoveel mogelijk Zigeuners onderzoeken en registreren, daarnaast speelden cijfers over criminaliteit een rol. Gemengde huwelijken achtte Dr. Ritter als een gevaar voor de samenleving omdat alleen de slechte eigenschappen zouden worden doorgegeven aan nazaten.
De resultaten van de onderzoeken van Ritter leidden tot een omslag in het denken bij Himmler, eerst was hij nog enigszins mild tegenover de Roma, door Ritter liet hij zich overtuigen dat de Roma zo snel mogelijk vernietigd moesten worden.

Settela Steinbach - het meisje met de hoofddoek

Jarenlang stond zij symbool voor de gruweldaden van de nazi's jegens de Joden, Settela werd door Rudolf Breslauer gefilmd tijdens haar vertrek van Westerbork naar Auschwitz-Birkenau. Zij was het meisje met een hoofddoek dat tussen de deuren van een goederenwagon stond, pas in 1994 kwam de Nederlandse journalist Aad Wagenaar erachter dat het hier een Sinti meisje betrof.

Settela Steinbach

Anna Maria Steinbach werd in 1934 geboren in een plaatsje in Limburg (Buchten), op 16 mei 1944 werd zij door de Duitsers opgepakt en op de trein naar Westerbork gezet. Drie dagen later ging zij naar Auschwitz, Rudolf Breslauer, een Joodse gevangene in Westerbork, filmde er in opdracht van de Duitsers, Settela, zoals zij genoemd werd, verscheen enkele seconden in de opening van de treindeuren, Breslauer legde haar vast met zijn camera.
Begin augustus 1944 werden de Roma vergast, waaronder Settela, haar moeder, twee broertjes, twee zusjes, tante, twee neefjes en een nichtje. Alleen haar vader overleefde het kamp omdat hij nog in staat werd geacht te werken. Een jaar na het einde van de oorlog overleed hij.

Crasa Wagner was ook een van de kinderen van Westerbork, zij zat in dezelfde wagon als Anna Maria, toen die haar hoofd tussen de deuren van de treinwagon stak schreeuwde haar moeder dat ze naar binnen moest komen, daarbij noemde zij de bijnaam Settela. In 1994 spoorde Aad Wagenaar Crasa op in Nederland en hoorde het verhaal van 'het meisje met de hoofddoek'.
Via DEZE LINK kun je de film bekijken waarin Settela te zien, maar ook de documentaire 'Settela, gezicht van het verleden'. Cherry Duyns maakte deze in 1994.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem