De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Verbod op jazz, je kunt het je haast niet voorstellen

Onder de Duitse bezetting leek alles geoorloofd om Joden dwars te zitten, zelfs het maken van theater werd voorbehouden aan niet-Joden, de Kultuurkamer zag erop toe dat alleen Nederlanders die een verklaring hadden getekend dat ze niet-Joods waren cultuur bedreven.

Kultuurkamer
Naar voorbeeld van de Duitse Reichskulturkammer verplichtten de nazi's iedere kunstenaar lid te worden van de Kultuurkamer. Zonder dit lidmaatschap was het niet geoorloofd te schrijven, op te treden voor publiek, muziek te maken of kunst te produceren. De Duitse bezetter had hiermee tot doel de kunst onderdeel en dus verlengstuk van het nationaal-socialisme te maken.

Jazzverbod

De bezetters verboden vanaf december 1941 het spelen van Engelse en Amerikaanse muziek, het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten (DVK) verbood negroïde en negritische elementen in dans- en amusementsmuziek.
De Joodse leden Sem Nijveen en Sally Doof van het populaire orkest The Ramblers werden in 1941 op last van het DVK uit het orkest gezet. Aanvankelijk bleven de twee plekken van Nijveen en Doof leeg, maar het orkest veranderde op last van de nazi's toch hun naam, een Engelse naam was niet langer geoorloofd.
The Ramblers traden op onder de naam Dansorkest Theo Uden Masman, naar de leider van de band, zowel de Wehrmacht, het Nederlandsch Arbeidersfront en Duitse liefdadigheidsinstellingen nodigden het dansorkest uit. Theo Uden Masman nam de uitnodigingen met graagte aan. Na de oorlog kwam hem dat op veel kritiek te staan temeer Salomon Doof en zijn vrouw Elisabeth Polak in juli 1943 in Sobibor door de Duitsers waren vermoord.

Nadat Sem Nijveen weer tot het orkest was toegetreden luwde de storm van kritiek, Nijveen zei te begrijpen waarom Uden Masman tijdens de oorlog had doorgespeeld. Toch werd het niet meer zoals voorheen, in 1964 gaven The Ramblers hun laatste optreden, een jaar later overleed Theo Uden Masman.

De Jazzwereld
Het maandblad De Jazzwereld verscheen nog in het eerste oorlogsjaar, maar in 1941 had het blad het te moeilijk gekregen binnen de eigen gelederen en stopte.
Het woord 'jazz' werd door de nazi's in de ban gedaan, de technieken die verbonden waren aan de jazz werden verboden. Later zou blijken dat de voorman van het blad De Jazzwereld de Duitsers een flink handje had geholpen om te bepalen wat er allemaal onder jazz viel. Deze man heette Will G. Gilbert, maar zijn echte naam was Willem Henri Adriaan van Steensel van der Aa.
Na de oorlog had hij diverse functies en werkte onder andere voor het NRC Handelsblad, De Telegraaf en het Holland Festival.

Vanaf juli 1942 werden Joodse musici opgeroepen voor deportatie, een enkeling wist onder te duiken, waaronder violist-trompettist Sem Nijveen die dus na de oorlog terug zou keren bij The Ramblers. Niet Joden spelen tijdens de resterende oorlogsjaren door tot aan benefietavonden voor gensneuvelde SS'ers aan toe.
Na de oorlog gaat een zuiveringscommissie ogenschijnlijk serieus aan de slag met het vermeende 'foute' verleden van veel musici, maar alleen Theo Uden Masman krijgt een verbod om een half jaar lang een orkest te leiden. Het jazzverbod werd keurig nageleefd tijdens de oorlog, maar dat had na de bevrijding dus maar nauwelijks gevolgen.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luitjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem