De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Oorlog is een mannending | Maar er waren ook foute vrouwen

Het is een mannenmaatschappij en mannen maken ruzie en trekken ten strijde. Met vrouwen aan de macht zou het er heel anders aan toe gaan. Ergens denk ik dat hier een grote kern van waarheid in zit.
Maar er waren ook 'foute' vrouwen. De gevreesde SS-vrouwen bijvoorbeeld.

Wat is goed en wat is fout?
Een moeder die haar Joodse buurman aangeeft bij de Duitsers voor een paar gulden om haar kinderen die al dagen honger leden te kunnen voeden is fout, daar hoeven we niet over te debatteren, maar het ene 'fout' is het andere 'fout' nog niet.

Ravensbrück goldt als een vrouwenkamp wat het formeel niet was maar er zaten inderdaad wel veel vrouwen gedetineerd. Die werden gevisiteerd door vrouwelijke kampbewaaksters en dat ging bepaald niet zachtzinnig.
Een overlevende van dit kamp liet eens optekenen dat vier vrouwen haar vasthielden, ze lag naakt op een tafel en een vijfde ging met haar vingers in al haar openingen om te voelen of ze iets verborgen had.

Irma Grese
Irma zou de oorlog overleven maar ook niet lang, in december 1945 stierf zij. In meerdere kampen is zij werkzaam geweest, onder andere als leidinggevende. Zij is een typisch voorbeeld hoe 'van het een het ander' kwam. Als verpleegster zag zij in een kliniek hoe er experimenten werden uitgevoerd op Joodse vrouwen.
Ze werd er niet koud of warm van. Irma had een slechte jeugd gehad zonder vriendjes of vriendinnetjes, een jeugd die blijkbaar een gevoelloos mens van haar had gemaakt. Ze meldde zich aan voor een cursus om kampbewaakster te worden waarvoor ze met vlag en wimpel slaagde.

Op de foto hiernaast staat Irma met haar kampcommandant uit Bergen-Belsen, Josef Kramer, die op dezelfde dag zou sterven als Irma.

Haar familie weigerde haar nog langer te zien toen bleek dat ze bewaakster was geworden in een van de geweldadigste kampen: Auschwitz. Zij was een van de SS-vrouwen die de andere vrouwen het leven zuur maakten. In alle kampen waren de omstandigheden zeer slecht. Per barak werden er 200 vrouwen ondergebracht terwijl de leefruimte ingericht was op 40 personen. Irma Grese en Josef Kramer

Door de slechte hygiënische omstandigheden en het vieze drinkwater werden veel vrouwen ziek. Te ziek om te werken dus werden ze gebruikt als proefkonijn. Vaak werden er medische experimenten uiitgevoerd zonder verdoving. Van nazorg was al helemaal geen sprake, de meesten stierven of werden vermoord. Irma assisteerde waar ze maar kon.

In april 1945 werd ze gearresteerd en berecht. De rechters zagen een onbewogen vrouw van 22 jaar die geen enkel berouw toonde. Ze had geen keus, zo betoogde haar advocaat. Volgens het vonnis had zij zich schuldig gemaakt aan misdaden tegen de menselijkheid (toen nog mensheid benoemd.)
Tijdens de zitting bleek dat zij van nagenoeg ieder geweldsmisdrijf in de kampen waar zij bewaakster was geweest geweten moet hebben. Op 13 december 1945 werd zij opgehangen. Zij geldt als een van de wreedste oorlogsmisdadigsters, neo-nazi's hebben van haar een cultfiguur gemaakt.

Haar bijnaam was de Hyena van Auschwitz.

SS-vrouwen | Die Aufseherinnen

Irma was een van de ergsten maar er zijn meer vrouwen bij wiens namen de sidderingen menigeen door het lichaam zullen gaan. Zomaar wat namen van oorlogsmisdadigsters.
Hildegard Lächert
Ilse Koch
Theresa Brandl
Alice Orlowsky
Juana Bormann
Hermine Braunsteiner
Elisabeth Becker
Elizabeth Volkenrath
Margot Drexler
Gerda Steinhoff
Elizabeth Lupka
Dorothea Binz
Wanda Klaff
Erna Beilhardt
Jenny Wanda Barkmann
Maria Mandel
Johanna Bormann
Herta Bothe


De meest vervulde taak van vrouwen in de kampen was de rol van Aufseherin. De 'oppasser' had terreur als handelsmerk. Ze hadden nog iets met elkaar gemeen, ze waren erg jong, rond de twintig en hadden vaak zelf geen makkelijke jeugd gehad.
Ravensbrúck was het opleidingskamp van de SS waar de meeste Aufseherinnen gehard werden om onder de moeilijkste omstandigheden te werken. Na de opleiding waren ze zo gehersenspoeld en hadden dermate veel ervaring opgedaan dat ze graag naar de kampen gingen, met name die in Polen waren zeer gewild.

Geen berouw
Na de oorlog werden veel van deze vrouwen gearresteerd en berecht. Zonder uitzondering beriepen zij zich op 'Befehl ist Befehl' en dat niet zij, maar juist anderen de ergste misdaden hadden begaan. Ondanks de vele getuigenissen hielden velen vol dat ze nooit gemarteld hadden, ja, misschien eens een klap of een paar zweepslagen maar dan hadden 'ze' het ook verdiend.
Hoe erg het geweest is kon niemand zich herinneren.

Tijdens de vele processen toonden ook slechts enkelen berouw. Zo niet Wanda Klaff. Tijdens haar proces maakte zij grapjes met de bewakers, giechelde wat met haar mede aangeklaagden en zat voortdurend aan haar kapsel te plukken, alsof ze op doorreis was.
Haar rechters konden er weinig respect voor opbrengen en vonnisden hard over haar en haar collega's; schuldig en ophanging tot de dood erop volgt.

De voltrekking had soms iets barbaars. Een hele reeks galgen stond klaar, er reed een vrachtwagen langs met open laadbak, daar zaten de vrouwen in die opgehangen moesten worden. Ze kregen de strop om de nek en de auto reed door of ze werden van de rand geduwd.
De lijken bleven nog enige tijd hangen.


En in Nederland?

Mij zijn namen bekend van vrouwen in Amsterdam die verraad hebben gepleegd. Ook ken ik de verhalen van buren die elkaar verraden hebben. Zelf heb ik een buurvrouw gehad die zeer waarschijnlijk haar Joodse vriendin die boven haar woonde aan de Duitsers heeft uitgeleverd.
Maar er zijn ook nog kinderen van die foute mensen. Die dragen de last van 'het weten en niet kunnen vergeten' met zich mee. Families hier bespreken die 'fout' zijn geweest zou weinig troost brengen aan de slachtoffers en hun nabestaanden maar mogelijk wel veel leed berokkenen aan de nabestaanden van de verraders.

Tijdens de oorlog waren 30.000 vrouwen vrijwillig lid van de NSB.

Waarom ik de omzichtigheid betracht is omdat ik ergens gelezen heb dat een doodzieke moeder aan haar 54-jarige dochter vertelde onder welk juk zij na de oorlog heeft moeten leven. Ook al is zij nooit berecht, het vonnis droeg zij mee tot in de dood.
De dochter had er gemengde gevoelens over want nu moest zij (haar moeder overleed twee dagen later) leren leven met de wetenschap dat haar moeder de dood van twee gezinnen op haar geweten had.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem