De Dokwerker

Stadsarchief

De Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM) was een poging van koning Willem I om de financiële markt naar zijn hand te zetten en dat deed hij niet ten onrechte zoals je elders (link) kunt lezen.
Zelfs dat er een particulier initiatief (lees: zak geld) voor nodig was dit te realiseren was geen domme zet. Zijn hoofddoel was regulering en meer aanzien voor het land. We schrijven 1824.

Den Haag verruild voor Amsterdam
Niet Den Haag, zoals je zou verwachten van een land waar de regering zetelt, maar Amsterdam was het episch centrum van de handel en dus het geld. De NHM verhuisde dan ook naar Amsterdam maar liet wel eerst een nieuw kantoor bouwen door architect Karel P.C. de Bazel, u weet nu gelijk waaraan de naam van het gebouw ontleend is.
Het gebouw is imposant, zowel in hoogte, diepte als in breedte want het strekt zich uit over de gehele Vijzelstraat tussen de Heren- en Keizersgracht. Bazel wordt wel de architect van de elite genoemd.

Het bouwen nam ruim zes jaar in beslag, De Bazel zou zelf het eindresultaat niet zien, als eerbetoon werd het gebouw naar hem vernoemd maar pas veel later dus niet direct bij oplevering, toen heette het gebouw 'De Spekkoek'.
De Bazel verbond het oosten met het westen, hij was theosoof en verwerkte zijn gedachten in zijn ontwerpen.

NHM wordt ABN
De Nederlandsche Handel-Maatschappij gaat over in de Algemene Bank Nederland en later, na de fusie tussen eerst de Amsterdamse en de Rotterdamse bank en toen de AMRO met de ABN, dient De Bazel als hoofdkantoor voor ABN/AMRO.
In 2002 koopt de gemeente Amsterdam Rijksmonument (1991) De Bazel na drie jaar leegstand om er het Stadsarchief en Bureau Monumenten en Archeologie in te vestigen. De noodzakelijke renovatie duurt vijf jaar.
ABN/ AMRO was in 1999 als laatste bewoner vertrokken naar de Zuid-as.

Opmerkelijk aan de buitenkant is dat je niet het idee hebt dat het gebouw enorm groot is wat in werkelijkheid wel zo is. Dat komt voornamelijk door het reliëf dat is aangebracht in de gevel. De binnenkant is opmerkelijk door de lichthoven, slechts een glazen plafond en glazen dak scheiden de vloer van de hemel, hierdoor valt er veel natuurlijk licht binnen.

Weetjes
Het gebouw valt voornamelijk op omdat het hoger is dan de grachtenpanden in de omgeving, dat is opmerkelijk omdat er destijds zeer strenge regels golden.
Maar ook de breedte over de gehele Vijzelstraat tussen de Heren- en Keizersgracht is bijzonder want de diversiteit die het gemeentebestuur nastreefde werd hiermee doorbroken. Vervolgens moesten er ook veel panden wijken voor De Bazel want het werd gebouwd rondom twee lichthoven waardoor het pand ook zeer diep was.

Later (veel later) zou blijken waarom de gemeente dit had toegestaan. Op de Herengracht (502) stond een monumentaal dubbel herenhuis uit 1671 dat sinds 1926 als ambtswoning voor de burgemeester van Amsterdam wordt gebruikt, inderdaad, het jaar dat gebouw De Bazel werd opgeleverd.
Zowel de binnen- als de buitenkant werden grondig verbouwd op kosten van de NHM. Handjeklap dus tussen bestuur en de belangijkste bank van het land.
'Ruikt' u ook parallellen met het heden? De banken maken de dienst uit!
Ach, ik kan er weinig moeite mee hebben, twee doelen gediend niet? Maar destijds werd deze constructie niet vooraf gemeld, zelfs niet achteraf. Daar zit hem misschien wel het meest kwalijke in.

Onderin de kelders van De Bazel bevindt zich de 'schatkamer'. Hier kunt u de oude kluizen van de bank bezoeken en worden er prachtige films vertoond over Amsterdam. Ten tijde van de tentoonstelling 'Pers en Politie' werden er twee films vertoond, een over de kroning van Beatrix tot koningin in 1980.
Dit deel van het gebouw is gratis

Stadsarchief gemeente Amsterdam
Gebouw De Bazel
Vijzelstraat 32
1017 HL Amsterdam
Website Stadsarchief