De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Het Verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog

Toen de Duitsers Nederland bezetten kwam een van de kwade bedoelingen van de bezetter al snel boven drijven, ze zochten goedkoop personeel. Veel mannen tussen de 18 en 40 jaar werden opgegroepen om Het Verzet te gaan werken voor de Duitsers.
Daarvoor hadden ze speciale kampen opgezet. Al snel ging het verhaal dat er sprake was van mensonterende omstandigheden en dat er van 'betaald werk' al helemaal geen sprake was. Velen doken onder.

Onderduikers
Je verstoppen was nog niet zo eenvoudig want 'je verraaier sliep nooit'. Ook moest er iemand zijn die je verzorgde want je moest toch eten. Veel onderduikers zaten op het platteland waar het relatief rustig was. De bezetter had er weinig te zoeken.
Je moest natuurlijk wel een boer kennen die je onderdak wilde verlenen. Bekende onderduik familie was natuurlijk de familie Frank die in een achterhuis aan de Prinsengracht verscholen zat.

Het Verzet
Het Nederlands verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog is niet te duiden. In het algemeen kun je zeggen dat iedereen die zich op een of andere manier onttrok aan het absolute gezag van de bezetter verzet toonde.
In Frankrijk was er sprake van gewapend verzet, in Nederland voornamelijk ondergronds verzet. Het verlenen van onderdak aan Joden was een van de voornaamste verzetsdaden in Nederland. Naar schatting twintig duizend Joden hebben door onder te duiken WOII overleefd.

Het verzet had dus verschillende vormen. Er werden anti-Duitse of pro-Oranje leuzen op muren gekalkt en illegale krantjes gedrukt. Daarin werd opgeroepen tot verzet. Er waren wel gewapende verzetsgroepen maar die waren dan ook goed georganiseerd en hadden contacten met Londen waar de regering en de Koningin zat.
Er werden overvallen gepleegd op banken die in handen waren van de Duitsers maar ook de bevolkingsregisters waren een doelwit. De registratie van burgers kon velen noodlottig worden als de Duitsers erin gingen snuffelen, op zoek naar Joden.

Op distributiekantoren werden bonnen uitgedeeld voor voedsel, ook die waren regelmatig doelwit van overvallen. De grootste daad bestond uit het verstoppen van Joden en ze het land uitsmokkelen.
Tekenaars en schilders werd gevraagd persoonsbewijzen te vervalsen.

Radio Oranje

Nederland was in Oorlog, de regering en de Konigin zaten in Londen en Nederland moest strijden voor wat het waard was. De stem van strijdend Nederland was radio Oranje. Op 28 Radio oranje juli 1940 sprak Koningin Wilhelmina vanuit Londen voor het eerst bezet Nederland toe.
Voortaan zou vijf jaar lang, iedere avond om 9 uur, de BBC een programma uitzenden voor bezet nederland. Koningin Wilhelmina besloot steevast met een hart onder de riem.

De Duitsers waren natuurlijk ook niet gek en bemerkten al snel dat Nederland massaal aan de radio gekluisterd zat en begon met stoorzenders de ontvangst onmogelijk te maken. Ook werd er direct een verbod afgekondigd op het luisteren naar de radio maar daar hield natuurlijk niemand zich aan.
Uiteindelijk kwam het tot een verbod op het hebben van een radio. Uit angst voor repressailles werden er van de 1,1 miljoen radio's 800.000 ingeleverd.

De CPN
Eerste aanzet tot verzet werd in Amsterdam gegeven door de Communistische Partij Nederland. Vijf dagen na het bezetten van Nederland trokken zij al van leer tegen de maatregelen die de nazi's afkondigden. Veel actieve leden binnen de CPN waren van Joodse afkomst.

Gefusilleerd
Als je gepakt werd omdat men vermoedde dat je in het verzet zat werd je gemarteld om de organisatie en andere verzetsmensen te verraden. Dat dat je eigen leven niet spaarde werd al snel bekend. Uiteindelijk kwamen er rond de 3.000 verzetsmensen door een Duitse kogel om het leven.

Verzetskruis
Deze onderscheiding is een Koninklijk eerbetoon. Koningin Wilhelmina (vanaf 1948 als prinses) schreef bij iedere uitreiking een persoonlijke brief aan de nabestaanden. De maar 95 keer uitgereikte medaille voor getoonde uitzonderlijke moed tijdens de bezettingsjaren is slechts éénmaal niet postuum uitgereikt. Gerard Tieman kreeg de versierselen in 1946 opgespeld.
Het Verzet stond niet te wachten op een onderscheiding, immers, verzet tegen een bezettingsmacht zou geen teken van uitzonderlijke moed moeten zijn maar de normaalste zaak van de wereld. Het aannemen van een medaille zou uit ijdelheid zijn.

Besloten werd daarom het verzetskruis alleen toe te kennen aan overleden personen. Zo kregen 93, voornamelijk Nederlandse in de oorlog gestoren verzetshelden, de onderscheiding. Gerard Tieman kreeg de onderscheiding dus als enige levende verzetsheld opgespeld in juli 1946.
Aan de symbolische 'onbekende Joodse soldaat' werd ook een verzetskruis uitgereikt.

Amsterdamse verzetshelden die een verzetskruis uitgereikt kregen waren: Jan Jozua Barendsen, Franciscus Duwaer, Walraven van Hall, Louis Jansen, Arthur Meerwaldt, Frederik Nieuwenhuijsen, Jacobus Oranje, Gerard Tieman en Gerrit Jan van der Veen.

Verzetsherdenkingskruis
In 1980 werd besloten dat er een tweede erkenningsmedaile moest komen voor tijdens de bezettingsjaren getoonde moed. Hoewel aan de instelling ervan een Koninklijk Besluit ten grondslag lag is dit een nationale onderscheiding, geen militaire of koninklijke. Veel mensen uit het verzet of hun nabestaanden vonden ook nu dat een onderscheiding niet op zijn plaats was en vroegen de medaille niet aan. Drie honderd anderen die hem aanvroegen kregen hem niet omdat er te weinig bewijs voor hun daden was.
Dit devalueert in feite de vijftienduizend maal dat de onderscheiding wel werd uitgereikt omdat je niet zeker weet of een ander die hem niet kreeg hem wellicht niet meer verdiende.

Reden voor velen om de onderscheiding niet aan te vragen was dat de verstreken tijd te lang was of dat de erkenning onvoldoende. Een deel vond een onderscheiding juist 'te veel eer'.

Pagina's gerelateerd aan het verzet

   Hannie Schaft
   Herdenkingskruis
   Het Parool
   Olympia
   Onbekende helden
   Oorlogsmonumenten
   Verzetsbank
   Verzetskruis
   Verzetsmuseum
   Yad Vashem

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem