De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Noodgeld

Als klein jongetje spaarde ik munten, ben er nog gek op, maar dan anders. Van alle jaartallen wilde ik de centen, dubbeltjes enzovoort hebben, een dure aangelegenheid als je van je zakgeld ook nog wat ander dingen wilt doen.
De gehele dag liep ik dus de jaartallen na te kijken van elk muntje dat ik voorbij zag komen. Totdat ik op een grijs vies muntje stuitte dat er uit zag als een Nederlandse munt maar wel heel anders aanvoelde.
Het bleek het zogenaamde 'zinken geld' te zijn uit de oorlog.

Van zilver naar nikkel en zink
Toen de Duitsers Nederland platwalsten en het vanaf 15 mei definitief voor het zeggen hadden spaarden de Nederlanders hun munten, die waren gemaakt van zilver en men verwachtte dat het papieren geld spoedig niet veel meer waard zou zijn en dat zilveren munten hun waarde zouden behouden.
De schaarste aan kleingeld veroorzaakte een run op papiergeld bij de banken, maar daar staken de Duitsers al snel een stokje voor door daar een moratorium op te leggen.

Het tekort aan geld werd opgelost door de uitgifte van noodgeld maar daar wilden de Duitsers niets van hebben. Het noodgeld bestond uit papiergeld. Door het verbieden bleef er een tekort aan geld en zeker aan muntgeld want men bleef de zilveren munten achterhouden.
Reeds in 1940 verscheen er een stuiver van nikkel en in 1941 werd er geexpirimenteerd met geld van zink. Pas op 15 januari 1942 begon men grootschalig met de uitgifte van zinken munten, dat werkte goed want de problemen die door de geldschaarste werden veroorzaakt behoorden tot het verleden. Bijkomend voordeel voor de Duitsers was dat Koninging Wilhelmina van de munt verdween, de nazi's wilden niet dat er ook maar iets herinnerde aan het op 13 mei 1940 gevluchtte Koningshuis.

Eerste zinken munten
Toen de muntwet begin 1942 werd aangepast was de zinken stuiver de eerste munt die zonder de Koningin op de achterzijde werd uitgegeven als officieel en enig wettig betaalmiddel. Dit is echter de officiele lezing, want Robert stuurde mij een foto van een munt uit 1941 die hij had gevonden waarop de beeltenis van de Koningin reeds was vervangen door een zeilschip.


Na een beetje zoeken vond ik op het Internet meerdere zinken munten uit 1941. Oude munten moesten worden ingeleverd, men kreeg daar een schamele vergoeding voor, slechts weinigen leverden hun geld in. Gemiddeld werd tien procent van het oude geld omgewisseld. Ook gouden tientjes moesten worden ingeleverd.
De Duitsers gebruikten alle metalen voor de oorlogsindustrie. Ze stalen als het ware het geld en gaven het terug in de vorm van kogels.

Op 18 december 1941 werd in de muntwet officieel in de uitgifte van een zinken stuiver voorzien en op 15 januari 1942 kwam het besluit waarin ook de invoering van een zinken cent, de 2,5 cent, de stuiver en het dubbeltje werden geregeld.

Na de Duitse bezetting

In 1944 zag de regering al aankomen dat er na de oorlog een probleem zou ontstaan met de door de Duitsers in omloop gebrachte zinken munten waarop men alvast nieuwe munten liet maken. Het lelijke en met negatief sentiment overgoten zinken geld moest zo snel mogelijk vervangen worden, er werd wel bepaald dat het geld nog enige tijd gebruikt kon worden als wettig betaalmiddel hoewel de Nederlandse Regering officieel de Duitse muntregeling nooit erkend heeft.

Pas op 15 april 1948 werd de nieuwe muntwet afgekondigd, gouden vijfjes en tientjes kwamen niet meer voor. Het kwartje en het dubbeltje werden van nikkel gemaakt worden, de stuiver en de cent van brons. Uit 1948 zijn er veel munten in omloop maar omdat Koningin Wilhelmina ook in dat jaar afstand deed van de troon zijn er geen munten van andere jaren in omloop gekomen met de beeltenis van Wilhelmina op de achterkant.
Prinses Juliana prijkte vanaf 1949 op de achterzijde als nieuwe Koninin der Nederlanden.
Koningin Wilhelmina overleed op 23 november 1962.

Zinken munten oxideren snel, ze worden vuil, slijten. Ze zijn nauwelijks schoon te maken, bij uitgifte lijkt zink op zilver, dat verdwijnt snel door het gebruik ervan. Zink geeft een grijze tint. Er ontstaat op den duur een wittige aanslag die zich niet of nauwelijk laat verwijderen. Een mengsel van citroenzuur en olijfolie is het enige dat de munten nog een beetje toonbaar kan maken.
Na de behandeling (tien minuten) kun je de munten drogen en insmeren met vaseline zodat zinkroest niet opnieuw optreedt en de munt verder slijt.




Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem