De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Muziekroof - Sonderstab Musik

De Duitsers hielden flink huis in Europa, daar weten we via sites als De Dokwerker en tal van andere veel van. Maar er zijn van die dingen die nog dagelijks opduiken en een schok teweeg brengen. Zo trof iemand een keer een schilderij aan in een Oostenrijks hotel en dook er geroofde kunst op in de Duitse versie van 'Tussen Kunst en Kitsch'.
Maar ook in Nederlandse musea duikt nog wel eens iets op dat toebehoort aan de nabestaanden van in de oorlog weggevoerde en om het leven gebrachte Joden.

In veel musea in de wereld hangen schilderijen (link) die door de Duitsers uit Joodse huizen zijn gehaald en na de oorlog verkocht via galeries en veilingen. In verreweg de meeste gevallen weten de musea daar niets van.
Maar nog voor het einde van de oorlog verdwenen er ook tienduizenden kunststukken die zich nu in privé bezit bevinden. Waarschijnlijk komen die stukken nooit meer bij de rechtmatige eigenaren terug.

Muziek

Waar ik niet bij stil heb gestaan is dat ook muziek veel waard kan zijn. Ik vroeg me af of er wellicht ook composities verdwenen zijn. Helaas is daar maar weinig over te vinden, maar toch blijkt het waar te zijn. De Duitsers roofden ook muziek!

Ook al hadden de Duitsers een hekel aan de Joden, ze bleken meer dan gemiddeld geïnteresseerd in hun muziek. Er werd zelfs een afdeling van de SS voor opgericht, de zogenaamde Musik Sonderstab onder leiding van Reichsleiter Rosenberg. Overal waar zich concentraties van muziekinstrumenten en bladmuziek bevond werd deze 'bijzondere afdeling' ingezet om de boel leeg te roven. Er is na de oorlog nagenoeg niets meer teruggevonden.

Alfred Rosenberg
Rosenberg schreef ver voor het uitbreken al zeer bedenkelijke boeken over het Jodendom. Rosenberg was van Duitse afkomst maar werd geboren in Estland op 12 januari 1893. Toen hij 'terugkeerde' naar Duitsland schreef hij over het zuivere Duitse ras. De Joden schoof hij net als veel andere Duitsers dat deden het verlies van de Eerste Wereldoorlog in de schoenen.
Voor de nazikrant schreef hij columns waarbij hij geen enkel blad voor de mond nam. Vaak schreef hij ook over Adolf Hitler die hij al lang voordat die Rijkskanselier werd leerde kennen. De twee mochten elkaar graag maar dat kwam mede omdat Hitler in Alfred geen enkele bedreiging voor zichzelf zag.

Rosenberg was in de ogen van Hitler niet ambitieus genoeg om een vooraanstaande rol te spelen in de oorlogsjaren, dat knaagde enorm aan Rosenberg die voor zichzelf een rol zag weggelegd die door onder andere Goebbels en Göring voor zijn neus werd weggekaapt.

Kulturkammer
Goebbels stelde Hitler voor een vereniging op te richten waarvan iedereen die ook maar iets met cultuur te maken had verplicht lid moest worden. Als je geen lid was mocht je ook niet optreden. In Nederland werd Muziekroof later iets soortgelijks opgericht.
Rosenberg zag dergelijke initiatieven als een belediging. Hij nam zelf het voortouw om in de muziek te infiltreren, op zo'n wijze dat de 'boodschap' van het zuivere ras beter voor het voetlicht zou worden gebracht. Later zou Rosenberg de 'Sonderstab Musik' in het leven roepen met als voornaamste taak muziek te stelen van gedeporteerde en vermoorde Joden.
Zijn afdeling was zowel in Duitsland als in alle bezette gebieden actief. De opening van het kantoor in Amsterdam was op 15 september 1940, Prinsengracht 796.

Na de oorlog werd hij tijdens de Nurnberg processen veroordeeld (tot ophanging) voor, met name, zijn aandeel in de tiranisatie van het oosten waar hij eenzelfde rol had als Seyss-Inquart in Nederland.

Weetje 01
In 1930 schreef Rosenberg Der Mythos des 20. Jahrhunderts over de diverse geloven die hij allen als volksvijandig bestempelde. Het zou zijn meest gelezen boek worden.

Willem de Vries schreef een boek over het fenomeen van Rosenberg: 'Sonderstab Musik - Music Confiscations by the Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg under the Nazi Occupation of Western Europe'. Het boek is nog te koop, zowel nieuw als tweedehands.

Alfred Rosenberg was een van de 'grote' mannen achter Adolf Hitler en bleef hem trouw tot in de dood, ook al ontkende hij na de oorlog geweten te hebben van de praktijken van de SS, hij verontschuldigde zich ook geen moment voor zijn eigen handelen.

Je kunt stellen dat er nog dagelijks 'onherkenbare herinneringen' te horen zijn van Rosenbergs' daden want veel geroofde composities zijn verwerkt in tienduizenden Duitse muziekstukken. Het commando van Rosenberg nam in West-Europa ook grote hoeveelheden muziekinstrumenten, grammofoonplaten en ander muziekmateriaal in beslag.
Joden werden uit hun huizen gehaald en zonder pardon vergast en verbrand, maar hun bezit werd zorgvuldig geïnventariseerd en opgeslagen. Je kunt spreken van een totale greep door het Derde Rijk op alles wat met cultuur te maken had. De eenheid van Rosenberg bestond voor het uitbreken van de oorlog reeds uit 120 mensen die slechts één doel hadden: het uitwissen van de Joodse identiteit.

De Duitsers hebben nauwkeurig bijgehouden wat er tussen 26 november 1940 en 14 januari 1944 vanuit Nederland is verscheept naar Duitsland, het betreft 2.277 kisten. Die werden veelal naar het platteland gebracht omdat steden niet langer veilig waren voor luchtaanvallen van de gealliseerden.
De Russen stootten tijdens hun opmars zeer waarschijnlijk op veel geroofde kunst en muziek, het is niet ondenkbaar dat veel in Rusland is terechtgekomen.
Maar ook moet er in de Duitse archieven veel terug te vinden zijn van wat er is weggehaald en waar het gebleven is. Helaas spelen economische belangen tegenwoordig een grote rol als de Nederlandse regering wordt gevraagd zich in te zetten voor opheldering door de Duitse overheid.

Weetje 02
Vast staat dat in Schloss Langenau (zie foto onder) door de Russen een aantal wagons werden aangetroffen met 'buit' van de Sonderstab Musik, daaronder moeten veel muziekinstrumenten en -stukken zijn geweest. De trein verdween richting Rusland.
Van alles wat er tijdens de oorlog werd geroofd is nauwelijks iets teruggevonden, laat staan dat er iets is terugbezorgd bij de rechtmatige eigenaren (erfgenamen van overledenen.)

Schloss Langenau

Dagboek van Rosenberg

In het voorjaar van 2013 werden er in Washington zo'n 400 pagina's gevonden van Alfred Rosenberg die tijdens de Neurenberg processen tegen hem werden gebruikt als bewijsmateriaal. Rosenberg werd uiteindelijk veroordeeld tot de dood en opgehangen. De stukken bleken echter spoorloos verdwenen.
Persbureau Reuters, dat als eerste berichtte over de vondst, kreeg inzage in de dagboekfragmenten, wat daaruit naar buiten is gekomen wekt enige verbazing want zonder dat dat onomwonden wordt onderbouwd wordt er sterk gesuggereerd dat de vlucht van Rudolf Hess naar Engeland, de ideologie van Rosenberg en ontmoetingen tussen Hitler en enkele andere nazi-kopstukken in een ander daglicht zouden komen te staan.
We wachten af...

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem