De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Het Vaticaan houdt de rijen gesloten

In 1939 breekt de Tweede Wereldoorlog uit, de Duitsers vallen op 1 september Polen binnen, waarop de geallieerden niet anders kunnen doen dan de oorlog verklaren aan Duitsland. Dat dit in de praktijk niets inhield werd al snel duidelijk.
In hetzelfde jaar treedt Paus Pius XII aan die Pius XI opvolgt. Het is dan begin maart, een half jaar voor het begin van WOII.

Het duurde een maand voordat de nieuwe Paus reageerde op de agressie van de Duitsers. Over of hij nu wel of niet in duidelijke bewoordingen de inval in Polen veroordeelde bestaat veel misverstand. En die is voortgekomen uit de zorgvuldige bewoordingen die de Paus koos. Je kunt stellen dat hij de verantwoordelijkheid had moeten nemen om stevig stelling te nemen, maar net zo goed kun je er van uit gaan dat de Paus een diplomatieke weg bewandelde.
Benito Mussolini was een fascist die Italië met ijzeren hand regeerde, zoals je weet ligt het Vaticaan in Italië, niet onbelangrijk bij je meningsvorming denk ik. Wat ook een rol speelt is de schijnbare neutraliteit van het land en de 'warme' vriendschap tussen Mussolini en Hitler. Die zou later fors bekoelen als de twee mot krijgen, maar dat maakt voor dit artikel verder niet uit.

De tijd gaat voorbij, zonder dat het Vaticaan echt stelling hoeft te nemen. Totdat de Japanners vlak na hun aanval op de Amerikaanse legerbasis Pearl Harbour de Paus willen bezoeken in het fascistische Italië. Hoe ver de over en were warme gevoelens waren is niet duidleijk, wel hield het vaticaan zich rustig en gedoogde Hitler de Paus, ook al had de Duitse dictator een hekel aan Pius XII in het bijzonder en Katholieken in het algemeen.
De enige feitelijke daad die het vaticaan had gedaan was het verstrekken van paspoorten aan Joden die zich tot het Katholicisme hadden bekeerd. Een deel van die paspoorten werden weer ingetrokken toen er getwijfeld werd aan de oprechtheid van de 'bekeerlingen'. Mijn indruk is dat de Paus tussen alle pionnen heen probeerde te slalommen. maar dat hij het voorzichtigst was met die dicht bij hem stonden en dat waren de drie as-mogendheden, oftewel, de oorlogszuchtige landen.

De Paus nam het later ook niet zo nauw

De fascist Francisco Franco wist tijdens de oorlog Hitler van zich af te houden, die durfde de bergen niet over te steken na de deceptie in Rusland. Franco heerstte ook na de oorlog met ijzeren hand en dulde alleen het Katholicisme als godsdienst. De Paus was daarmee in zijn nopjes en bedong dat het burgerlijk huwelijk verboden werd in Spanje, alleen 'trouwen voor de kerk' was nog toegestaan. Ook echtscheidingen waren niet meer mogelijk. Franco had als tegenprestatie een doorslaggevende stem bij het benoemen van bisschoppen.

De Paus heeft nimmer meer gereageerd en dus ook geen stelling genomen, bij zijn overlijden in 1953 was er alom lof voor hem, dat was wel anders tien jaar later toen er steeds meer kritiek kwam op de rol van het vaticaan tijdens de oorlog.
Daarop opende het Vaticaan enkele geheime archieven, maar niet alles, waardoor het niet gelukte alle hoon te weerleggen. Er werden boeken geschreven en er werd een toneelstuk opgevoerd, de boodschap was eenduidig, Paus Pius XII had te weinig gedaan om de misstanden aan de kaak te stellen. Zijn rol was niet onbelangrijk, maar wel klein want op Hitler maakte de Paus en zijn kerk totaal geen indruk.

Rattenlijn

Een van de feiten die na de oorlog naar buiten kwam is dat het vanuit Genua (Italië) eenvoudig was om aan valse papieren te komen. De rattenlijn is een benaming die gegeven werd aan de route die liep van Genua naar Zuid-Amerika.
Josef Mengele kwam op een wel heel bijzondere manier aan een visum. Hij wendde zich tot het Rode Kruis onder een valse naam die voor hem een vlucht en papieren regelde. Of het vaticaan hierbij een rol, heeft gespeeld, zoals wel eens wordt beweerd, betwijfel ik. Vast staat wel dat zo'n 800 nazi's met papieren van het Vaticaan wisten te ontvluchten.
Er zijn ook verdedigers van de Paus, zij baseren zich op zijn uitspraken en interpreteerden die als veroordelingen. Immers, een Paus moet zich altijd bescheiden en diplomatiek opstellen. het gaat om de boodschap.

En nu?

Er zijn nog tal van dossiers die rond deze tijd geopend zouden moeten worden, het kan de lucht alleen maar klaren. Maar vanuit het Vaticaan komt taal noch teken, terwijl er thans met Paus Franciscus toch meer openheid vanuit optimale bescheidenheid verwacht mag worden.
Het wachten is op een signaal vanuit de EU dat het Vaticaan het deksel van de beerput nu eindelijk eens moet lichten.

Het plein dat toegang geeft tot het Pauselijke Sint-Pietersplein in Rome is naar paus Pius XII vernoemd.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem