De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Ravenbrück

Geen een concentratiekamp is de moeite van het vermelden waard, ze zijn zonder onderscheid een zwarte vlek in de geschiedenis van Europa. Maar om te illustreren hoe wreed de bezetter omging met weerloze Ravensbruck slachtoffers moet je soms accenten leggen.
Concentratiekamp Ravenbrück staat na Auschwitz het meeste symbool voor de verschrikkingen in concentratiekampen tijdens WO2.

Diep in Duitsland lag Ravenbrück, een kamp dat voor de oorlog werd gebouwd en vlak voordat de Russen in 1945 Oost-Duitsland binnentrekken door de nazi's wordt verlaten. Het kamp was hoofdzakelijk bestemd voor vrouwen maar het is een misvatting dat het een vrouwenkamp was want er kwamen ook veel mannen en kinderen om het leven.

Ravenbrück was een verschrikkelijk kamp dat gebouwd werd door gevangenen uit anderw kampwn in de buurt. Het ligt tachtig kilometer boven Berlijn. Van de 150.000 gevangenen waren er 130.000 vrouw, slechts 40.000 hebben het kamp overleefd. Alleen in Auschwitz zaten meer vrouwen.
Kamp Ravenbrück was oorspronkelijk bedoeld als 'Frauen Lager', voornamelijk vanuit Rusland, Polen, Oostenrijk, Hongarije en Tsjecho-Slowakije, maar ook uit Duitsland, werden vrouwen weggevoerd om via de trein in het kamp te werk te worden gesteld.

Bij aankomst raakte je meteen alles kwijt
"Je moest je bagage afgeven en je heel snel uitkleden, je kleren werden stuk voor stuk uit je handen gerukt. Daarna moest je op een tafel gaan liggen, één vrouw hield je vast, terwijl een ander al je lichaamsopeningen met een vinger doorzocht. Dan moest je op een krukje zitten en werd je kaal geschoren."
(Uit: Een verborgen herinnering, Dunya Breur)

De voornamelijk jonge vrouwen moesten zeer zware arbeid verrichten, werk dat zelfs voor mannen zwaar zou zijn geweest. Alleen de allersterksten overleefden, drie op de vier bezweek.
Er was nauwelijks iets te eten en het was zeer eenzijdig. Werk dat gedaan moest worden was laden en lossen, graven, bomen rooien en wegen aanleggen.

Siemens

Soms vraag ik mij wel eens af hoe het voor nabestaanden van slachtoffers van dit kamp moet zijn om met de Amsterdamse tram te gaan. Op het Museumplein staat een monument ter nagedachtenis aan een groep Siemens Nederlandse vrouwen die geïnterneerd heeft gezeten in Ravenbrück. Trams van het merk Siemens rijden langs dit monument.
Siemens had naast kamp Ravenbrück diverse gebouwen staan waar de gevangenen zware arbeid moesten verrichten. Je kunt natuurlijk zeggen dat het zoveel jaar later is maar aan de andere kant is het wrang dat een merk als Siemens nooit is weggeweest van de wereldmarkt en zijn kapitaal deels opgebouwd heeft in de oorlog door gebruik te maken van goedkope arbeidskrachten.
Binnen het kamp had Siemens negen barakken staan!

De tekening hiernaast is gemaakt door een overlevende die gewerkt heeft in deze fabriekshal die Siemens gebouwd had naast concentratiekamp Ravensbrück.

Siemens heeft een zeer bedenkelijke geschiedenis. Niet alleen rondom Ravensbrück bouwden zij fabrieken maar ook in de buurt van Auschwitz and Buchenwald. Het bleef niet bij tewerkstelling. In een aantal kampen was Siemens verantwoordelijk voor de bouw van gaskamers.

Het logo van Siemens is nog steeds zichtbaar boven de gaskamers van het concentratiekamp van Buchenwald.

Vrouwen moesten ook oorlogsmateriaal in elkaar zetten. Onderstaande bedrijven lieten door geïnterneerden in Ravensbrück voor zich werken. Het getal staat voor het aantal mensen dat werkte voor het bedrijf.

Barth, Betriebsteil der Heinkel-Flugzeugwerke GmbH 1000
Fürstenhagen, Munitionsfabrik GmbH 3000
Genthin, "Silva" GmbH (Poltewerke) 2000
Karlshagen. Artilleriewerk I und II 1200
Magdeburg (Genthin) Poltewerke 1900
Malchow, Sprengstoff-Chemie 4000
Neubrandenburg, Mechanische Werkstätten 6000
Peenemünde, Versuchstation für Raketewaffen 300
Siemens AG WWGF 3000
Taucha b. Leipzig HASAG Hugo Schneider AG Werk II 1200
Zvodava Sokolov (Zwodau/Falkenau) Siemens & Halske Berlin 1500

Als de vrouwen niet doorwerkten werden zij geslagen.

De situatie in het kamp was vanaf 1943 zeer slecht. Altijd ruimtegebrek, vrouwen moesten met meerderen in een bed maar vaak ook brachten ze de koude nachten buiten door. Als je ziek was kwam er snel een eind aan je leven want wie niet kon werken kreeg geen eten en dekens meer.

Tijdlijn
In de winter van 1938 arriveren er 500 mannelijke gevangenen uit concentratiekamp Sachsenhausen en 150 vrouwelijke gevangenen uit concentratiekamp Lichtenburg om een kamp voor mannen en vrouwen te bouwen. In eerste instantie wordt het geen vrouwenkamp, later zouden er wel veel meer vrouwen gedetineerd worden dan mannen.
In het voorjaar van 1939 kunnen de eerste barakken al in gebruik worden genomen. Tegen de kerst zitten er al 2300 vrouwen. In 1941 wordt er een mannenafdeling gebouwd. Omdat het kamp te vol wordt worden de kinderen van vrouwen vermoord en ook de zwakkeren zijn overbodig. Er komen keuringen. De een mag blijven om zware arbeid te verrichten, de ander wordt op transport gezet om te worden vergast.

Omdat sommige vrouwen zwanger raken in het kamp en daardoor niet hard genoeg meer kunnen werken besluiten de nazi's om vrouwen die hard kunnen werken te steriliseren. Deze beslissing wordt door Heinrich Himmler prsoonlijk genomen.
In juli 1942 gaat men nog een stapje verder. Er worden medische experimenten uitgevoerd. Omdat het kamp zo diep in Duitsland ligt komen de verhalen over de verschrikkingen nauwelijks naar buiten. Het kamp raakt overvol en de naar Auschwitz gedeporteerden praten daar met andere gevangenen. Daarop besluiten de nazi's ook in Ravensbrück gaskamers te bouwen.

Vanaf dat moment komt er een omgekeerde stroom op gang. Gevangenen van andere kampen worden richting Ravensbrück gedeporteerd om daar te worden vergast.

Als de Duitsers de hoop op een voor hen goede afloop zien vervliegen vernietigen zij de dossiers waarin wordt bijgehouden wie er in het kamp zat maar ook van de uitgevoerde experimenten werd bijgehouden wat er gebeurde en op wie.
Er zijn dan nog zo'n kleine twintig duizend gevangenen over die aan de beruchte dodenmarsen beginnen. Een groep van 3.000 mannen, vrouwen en kinderen die te ziek zijn, blijven achter. De Russen vallen op 30 april 1945 het kamp binnen en zien de gevolgen van de enorme onderdrukking.

Tussen 1945 en 1948 vinden de zogenaamde Ravensbrückprocessen plaats in Hamburg. Er worden onder andere zestien terdoodveroordelingen uitgesproken.

De link met Amsterdam

Veel vrouwen waren in het Nederlandse kamp Vught terechtgekomen, op het eind van de oorlog waren de taferelen daar chaotisch omdat de Duitsers alle kampen overvol hadden zitten maar niet wilden dat de oprukkende geallieerden zouden ontdekken hoe slecht de gevangenen door hen behandeld waren.

652 Nederlandse vrouwen werden op transport gezet naar Ravensbrück. In totaal hebben er zo'n 900 Nederlandse vrouwen in het kamp gezeten. De meesten zaten in het verzet en werden gedetineerd omdat ze Joden hadden geholpen.

Veel van deze vrouwen overleefden het kamp. Jaarlijks worden de slachtoffers herdacht. Op het Museumplein staat een monument, de ijzeren zuilengroep 'Vrouwen van Ravensbrück', de middelste zuil zend licht en geluid uit wat wordt gereflecteerd door panelen rondom de zuil.


Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem