De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Synagoge

De kerk van de Joden is de synagoge die in de volksmond 'sjoel' wordt genoemd, wat een Jiddisch woord is, het is namelijk afgeleid van 'Schule'. Sjoel

In de sjoel komen Joden bijeen om te bidden en te gedenken. Voor Joden en niet-joden is de sjoel toegankelijk zodat je kunt praten over het geloof, de Joodse tradities, de oorlog en Israël, het beloofde land.

Het woord synagoge is afkomstig uit de Griekse taal en betekent huis van samenkomst.

Orthodox en liberaal
Het Jodendom dateert van zo'n 1800 jaar voor Christus. Binnen het Jodendom zijn er twee belangrijke stromingen: de orthodoxe en de liberale. De orthodoxe Joden proberen zo dicht mogelijk bij de voorschriften uit de Thora te blijven.
De liberalen vinden dat de wetten aangepast mogen worden aan de moderne tijd. De liberale Joden zien de sjabbat als een rustdag waarop best gezwommen en gefeest mag worden, de conservatieven denken daar anders over.

Sjabbat
Voor buitenstaanders is de sjabbat de zaterdag, een dag waarop niet gewerkt mag worden en de Joden zoveel mogelijk rust houden. Dat ligt iets genuanceerder. De wekelijkse sjabbat is een viering, een heilige dag waarop het niet van belang is wat je niet doet maar wat je wel doet.
Doordat je niet veel doet is wat je doet zeer belangrijk. De sjabbat begint op vrijdagvond en duurt totdat de avond van de volgende dag gevallen is.
De Joden tellen zes dagen af naar de sjabbat.
Een van de voorschriften zegt dat tijdens de sjabbat drie volledige maaltijden moeten worden genuttigd en daar wordt dan ook de nodige tijd en zorg aan besteed.

Sabbat is strict genomen niet hetzelfde
De termen sabbat en sjabbat worden nog wel eens door elkaar gebruikt maar dit is toch echt iets anders. Met sabbat wordt de rustdag (zondag) in het christendom bedoeld. Hiervan is het woord Keppel sabbatical ook afgeleid, wat rustperiode betekent.
Een sabbatical neemt iemand als hij een jaar niet wil werken maar zichzelf wil terugvinden.

Wat viert men?
In zes dagen schiep God de wereld volgens de oude Joodse traditie, op de zevende dag (sjabbat) rustte hij van het zware werk.

Weetje
De dag begint bij het ondergaan van de zon en eindigt als de zon de volgende dag weer onder is gegaan.

Hoofddeksel op in het gebedshuis
Je kan niet zo maar naar binnen gaan in een synagoge, het dragen van een hoofddeksel is verplicht omdat je daarmee openlijk respect toont voor God.
Vaak wordt gedacht dat dat hoofddeksel een keppel moet zijn naar dat is een misvatting, zelfs een zakdoek is toegestaan als men geen ander hoofddeksel ter beschikking heeft

Ark
In iedere synagoge staat op dezelfde plaats de aron hakodesj, een heilige ark als symbool. Als je er recht voor staat kijk je symbolisch richting Jeruzalem, in de kast staan de vijf thorarollen.

Thora
De thora staat voor de Joodse leer, de Joodse bijbel waarin beschrevem wordt hoe het jodendom, de wereld en de mensheid in zes dagen zijn ontstaan door de hand van God. De thora is te vergelijken met het oude testament van het Christendom.
Omdat de thora het oudste verhaal is wordt vaak aangenomen dat latere geloven (christendom, islam) afgeleiden zijn van de Joodse leer.
Vanaf de biema wordt er voorgelezen uit de thora.

Biema
Dit is een platform waar vanaf de dienst wordt geleidt en uit de de thora wordt voorgelezen. Meer voorschriften voor de inrichting van een synagoge dan de aron hakodesj en de biema zijn er niet. Tijdens de feestdagen zijn er extra bijeenkomsten in de synagoge

Jom Kipoer en Rosj Hasjana
Op de grote verzoendag (Jom Kipoer) betuigen Joden spijt van hun verkeerde daden. Deze dag valt in september of oktober. Rosj Hasjana is het begin van het Joodse nieuwjaar en herinnert aan de schepping van de wereld.
Rosj Hasjana en Jom Kipoer vormen samen de Hoge Feestdagen. Tijdens de tien tussenliggende dagen staan begrippen als inkeer en omkeer centraal. Inkeer wil zeggen dat je terugkijkt op het afgelopen jaar, en omkeer staat voor hoe je het beter gaat doen.

Pesach
Met Pesach wordt door de Joden de slavernij in Egypte herdacht. Pesach valt samen met Pasen.

Chanoeka
Dit feest betekent inwijding, het staat ook wel bekend als 'feest van de lichtjes'. Waarom ik dit feest vermeld is omdat de bekende negen-armige kandelaar (de chanoekia, let op de 'i') een grote rol speelt bij dit feest, deze wordt voor het raam gezet.
Tijdens dit acht dagen durende feest wordt thuis de chanoekalamp ontstoken. Iedere dag tijdens dit acht dagen durende feest wordt er een kaars aangestoken, de negende kaars is om de andere acht mee aan te steken. De vrijheid wordt ermee gevierd.

Portugese synagoge

Verreweg de bekendste synagoge van Nederland is de Portugese synagoge. Reeds vanaf 1479 kregen de Joden het moeilijk in Spanje en trokken naar andere streken maar toen Portugese Synagoge Columbus in 1492 bezig was Amerika te ontdekken vluchtten de Joden massaal weg uit Spanje, vaak naar het noorden.

Maar ook Portugal was een geliefd toevluchtsoord totdat een paar jaar later ook daar de Joden hun godsdienst moesten afzweren. Pas honderd jaar later streken de eerste Portugese Joden in Amsterdam neer. Rond 1670 kocht men een stuk grond om er een synagoge te bouwen. Aanvankelijk stond het gebedshuis aan het Waterlooplein.

Mr. Visserplein
Jonas Daniël Meijerplein
Telefoon: 020 - 6 245 351


Overige synagogen Ook de nu nog bestaande synagogen uit die tijd, zoals de "Hoog Duitse shul", uit 1671 voor de Asjkenaziem, de Portugese shul, ook wel "Snoge" genoemd, voor de Shefardiem uit 1675 en de "Neie" shul in1 730 waren tekenen van de in die tijd hechte Joodse gemeenschap in die buurt.
Tegenwoordig is alleen, tijdens hoge feestdagen, de "Portugese" sjoel nog in gebruik, in de "Hoog Duitse" en de "Neie" sjoel is het JHM (Joods Historisch Museum) gevestigd.

Tenslotte
Veel, zeer veel dank ben ik Max van der Glas verschuldigd. Ik heb puur ter illustratie iets willen vertellen over de Joden die tijdens de oorlog extreem geleden hebben. Volgens mij weten maar weinigen iets af van het Jodendom. In de toekomst zal dit onderwerp zeker nog verder behandeld worden nu ik van Max vanuit Jeruzalem en van mijn goede Joodse vriend Jaap Velleman uit Amsterdam zulke mooie aanvullingen krijg op mijn website.

Tot mijn grote spijt en verdriet is Max zaterdag 12 maart 2016, overleden.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem