De Dokwerker

Concentratiekampen in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog

Konzentrationslager Herzogenbusch
Dit SS kamp staat beter bekend als 'Kamp Vught' en werd in 1942 gebouwd. Het diende als concentratiekamp. Joden, Jehova's, Zigeuners en opgepakte verzetsmensen werden werden hier gedetineerd, naar schatting 31.000, waarvan er rond de 750 in het kamp zelf overlijden. De meesten werden op transport gezet naar andere kampen.
Commandant van het kamp was Karl Chmielewski die na zijn ontslag, amper een jaar na de opening van het kamp, een totale chaos achterlaat. Er is slecht drinkwater en veel te weinig te eten.

Adam Grünewald zet de puntjes terug op de 'i' maar voert de discipline zo ver op dat elf vrouwen om het leven komen. De Duitsers stellen hem als voorbeeld dat ze het goed voor hebben met de Nederlanders en sturen hem naar het front alwaar hij sneuvelt.
Hij wordt opgevolgd door Hans Hüttig die geheel in lijn met de SS het kamp streng leidt. De meeste dodelijke slachtoffers zouden onder zijn regime vallen.

Philips
De electronica-gigant is dan vooral bekend van radio's en gloeilampen. Direct naast het kamp opent Philips een werkplaats waar gedurende de oorlog ruim een jaar gewerkt wordt door de gevangenen van het kamp. Zij kennen dan de verschrikkingen uit de andere kampen al en zijn op zich blij dat ze mogen werken en niet worden gedeporteerd naar een van de vernietigingskampen.
Omdat de Duitsers geld krijgen van Philips is iedereen min of meer tevreden met deze situatie. Philips liet in kamp Vught hoofdzakelijk radio's in elkaar zetten. Het staat vast dat als Philips niet aan deze werkverschaffing had gedaan er meer slachtoffers te betreden zouden zijn geweest.
Zo kan een verhaal over een zogenaamd 'fout' bedrijf dus ook een positieve kant hebben.

Na de oorlog werden er gedurende korte tijd 'foute' Nederlanders en opgepakte Duitsers vastgehouden. Toen de laatste gevangene veroordeeld was werd het kamp deels gebruikt voor de huisvesting van Molukkers die nog altijd streven naar een eigen staat. Ook richtte men er een museum in waarmee Kamp Vught een nationaal monument werd.

Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort
'Kamp Amersfoort' wordt op 18 augustus 1941 geopend en bestond al toen de Duitsers het in gebruik namen want het Nederlandse leger maakte er gebruik van. Zo'n 35.000 gevangenen hebben in dit relatief kleine en eenvoudig opgezette kamp gezeten. Diegenen die de honger en slechte behuizing wisten te doorstaan werden in 1943 overgebracht naar Kamp Vught.

De gevangenen moesten het kamp runnen onder leiding van SS'er Walter Heinrich. Een van de bewakers was Joseph Kotälla die in negatieve zin opviel door zijn enorme wreedheid. Na de oorlog werd hij veroordeeld en opgesloten in de koepel van Breda, hij was een van de 'Vier van Breda'.

Het kamp was klein maar bevreesd want je moest er hard werken in de bossen, je kreeg slecht te eten en als je niet meer kon werken werd je op transport gezet naar een van de vernietigingskampen. Kamp Amersfoort diende tevens als Durchgangslager (doorvoerkamp, tussenstation naar de kampen in Polen.)

Polizeiliches Durchgangslager Westerbork
Bij velen is Kamp Westerbork niet voor niets het meest bekend. Westerbork was een Durchgangslager waar meer dan 100.000 gevangenen op transport zijn gezet naar een van de vernietigingskampen om nooit meer terug te keren.

Dit door de Nederlandse regering (!) gebouwde kamp was aanvankelijk bedoeld om Joodse Duitsers die vluchtten voor de nazi's op te sluiten. Zij werden gezien als ongewenste vluchtelingen. Op deze manier wilde Nederland de verstandhouding met de Duitsers goed houden.
Besef ook dat in 1937 Juliana getrouwd was met Prins Bernhard en daar dertig nazi's bij aanwezig waren. Koningin Wilhelmina steunde de bouw van het kamp. Het duurde tot twee jaar na het begin van de oorlog alvorens het bevel over het kamp door de Duitsers zelf werd gevoerd.

Anne Frank heeft hier gevangen gezeten voordat zij naar Bergen-Belsen werd gedeporteerd waar zij overleedt. Tot 1949 is het kamp gebruikt om NSB'ers en collaborateurs gevangen te houden die in afwachting waren van hun proces.
Sinds 1983 is er een herinneringscentrum.

Andere kampen

Als je zoekt naar kampen uit de Tweede Wereldoorlog zul je steevast bovenstaande drie tegenkomen. Maar er waren meer kampen, heel klein, kort of zeer omstreden. Soms zelfs een combinatie van alle drie. Ik bespreek ze kort.

Kamp Erika
In juni 1942 werd Erika in Ommen als strafkamp in gebruik genomen, er zaten voornamelijk Nederlanders die de wet hadden overtreden. Later gebruikten de Duitsers het kamp als heropvoedings- en doorvoerkamp. Na de oorlog deed het kamp dienst als gevangenis voor collaborateurs en werd per 1 januari 1947 gesloten.

Kamp Schoorl
In 1939 nam de Nederlandse regering dit kamp in gebruik als legerkamp maar al snel na de inval door de Duitsers namen zij het kamp over als internerings- en concentratiekamp. Eind 1941 werd het gesloten omdat het onpraktisch gelegen was. Na de oorlog deed het kamp dienst als gevangenis voor collaborateurs en werd in 1949 gesloten.

Kamp de Biesbosch
De Biesbosch was een gebied waar de Duitsers liever niet kwamen. Daar maakte het verzet dankbaar gebruik van door daar onder te duiken maar er werd tijdens de hongerwinter van 1944 ook een boot ingericht als krijsgevangenenkamp. Toen de boot te klein werd kwam er een tweede boot bij. Deze twee boten werden 'Kamp de Biesbosch' genoemd en diende dus voor het verzet om gevangen genomen Duitsers op te sluiten.
Dit kamp heeft slechts enkele maanden bestaan.

Kamp Prins Bernhard
Zie de LINK

Kleinseminarie Michielsgestel
Dit was een soort van reserveringskamp, vooraanstaande Nederlanders werden hier opgesloten en doorgaans beter behandeld dan de gemiddelde burger in Nederland het had. Enig vergelijk met de erbarmelijke toestanden in de concentratiekampen is totaal niet te maken. De meesten hielden zich ook aan de voorschriften enw aren al blij dat ze niet op transport werden egzet.
Toch zijn enkelen gefusilleerd om een voorbeeld te stellen.

Grootseminarie Haaren
Dit 'kamp' diende hetzelfde doel als die in Michielsgestel.

Kamp Vught
Lunettenlaan 600
5263 NT Vught
T 073 - 656 67 64
Entree vrij, maandag gesloten
http://www.nmkampvught.nl/

Kamp Amersfoort
Bezoekersgids (pdf) Loes van Overeemlaan 19
3832 RZ Leusden
Tel: 033 - 461 31 29
Entree vrij
http://www.kampamersfoort.nl/

Kamp Westerbork
Oosthalen 8
9414 TG Hooghalen
T 059 - 359 26 00
Entree gratis tot 6,50 euro, afhankelijk van leeftijd
http://www.kampwesterbork.nl/

KAMPEN BUITEN NEDERLAND

KAMPEN IN NEDERLANDS-INDIË