De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Jodenhoek

Lees meer over de Jodenhoek op DEZE PAGINA.

Het armere gedeelte van Amsterdam waar betrekkelijk veel Joden woonden bevindt zich rond de Mozes en Aäronkerk, rechts van de kerk is het Mr. Visserplein, daar begint de Rapenburgerstraat, deze eindigt bij de Anne Frankstraat.
Elders op deze site heb ik een wandeling opgenomen (link) over deze buurt, maar de Rapenburgerstraat staat misschien wel model voor wat er in de Jodenhoek gebeurde ten tijde van de bezetting en vlak erna.

Amsterdam telde aan het begin van de Tweede Wereldoorlog 80.000 Joodse inwoners, vandaag de dag zijn dat er nog maar 45.000. Joden bepaalden destijds dus voor een groot deel het Amsterdamse straatbeeld. De Rapenburgerstraat was een typisch Joodse straat met Portugese en Asjekenazische Joden en enkele niet-Joden. Er was een Joodse kleuterschool, een leerhuis, een synagoge en een weeshuis voor meisjes.

We beginnen dus bij het Mr. Visserplein

Op de hoek, links van de Portugese Synagoge staat de filmacademie met als adres Markenplein 1, dit is ietwat verwarrend, maar dat komt omdat de ingang aan de achterkant van het gebouw zit. Rechts van de filmacademie, een gruwelijk lelijk gebouw overigens, begint de Rapenburgerstraat.

Dit is de Rapenburgerstraat gezien vanaf het Mr. Visserplein















Rapenburgerstraat 103-105 Bewaarschool
Waar Joden wonen en werken is een sjoel, maar ook een school. Op nummer 52 was een school gevestigd maar die is helaas afgebroken, wel kun je op nummer 103 nog een andere school zien.


Rapenburgerstraat 109 Leerhuis
In de Middeleeuwen droegen Joden hun leer en geloof over op jun kinderen door middel van leerhuizen. In 1883 werd daarvoor als opvolger van enkele andere leerhuizen in de Rapenburgerstraat dit studiecentrum gebouwd. In de oorlog verloor dit pand zijn functie en pas in 1973 werd het grondig opgeknapt waarna het dienst heeft gedaan als kantoorruimte.
Het plafond van de voormalige synagoge is het enige dat nog echt herinnert aan de oorspronkelijke bestemmingen.


De Portugees Joodse familie Allegro woonde sinds 1933 in de Rapenburgerstraat, op nummer 155. Hartog Allegro was getrouwd met Naatje Cohen. Het echtpaar kreeg drie kinderen: Abraham, Maurits en Louis. Hartog runde op de benedenverdieping een zuurinleggerij. Maurits, werkte als marktkoopman, hij verkocht zuurwaren.
Hartog en Naatje werden op 2 juni 1943 in Sobibor vermoord, hun jongste zoon Louis in Auschwitz, op 9 november 1942 en hun oudste zoon Abraham op 30 april 1943, ook in Auschwitz. Maurits en zijn vrouw Sibilla overleefden de oorlog en keerden terug naar de Rapenburgerstraat, het ouderlijk huis was inmiddels ingepikt door andere Nederlanders die Maurits er via de rechter uit wist te krijgen.

Zij adopteerden Jacob Wegloop waarvan de ouders door de nazi's in Sobibor waren vergast. Jacob werd een bekend concertpianist en overleed in 2011. Zijn pleegouders bleven in de Rapenburgstraat wonen tot aan de dood van Maurits in 1978, Sibilla was al 18 jaar eerder overleden.


Rapenburgerstraat 169-171 Weeshuis voor meisjes
Het Nederlands Israëlitisch meisjesweeshuis vestigde zich hier in 1861 opgericht, de meisjes werd het huishouden geleerd, maar later konden ze er ook opleidingen volgen zoals verpleegster, secretaresse en onderwijzeres. Vanaf de zomer van 1942 werden de eerste meisjes naar Auschwitz gedeporteerd en vergast. Een half jaar later waren alle meisjes en het personeel weg, ze kwamen nooit meer terug.






Rapenburgerstraat 173 Sjoel


Rapenburgerstraat 175-179 Seminarie
Opleidingshuis voor Joden om Rabbijn te kunnen worden, nu kantoor.


Na de oorlog was de Rapenburgerstraat totaal veranderd, de meeste huizen waren ingenomen door niet-Joden en de meeste oude Joodse bewoners keerden niet meer terug van de kampen. Veel huizen waren in een sterk vervallen staat terechtgekomen door de hongerwinter, al het hout was uit de huizen gesloopt om de kachels te laten branden.


Stadsarchief Amsterdam

Van begin maart 2018 tot medio juni is er in het Stadsarchief van Amsterdam een dubbeltentoonstelling en film te zien. De twee exposities vertellen samen het verhaal van de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog. De eerste tentoonstelling heet 'Rapenburgerstraat 1940-1945' en gaat over de bewoners in deze arme straat.
De tweede tentoonstelling heet 'Samen weer aan Tafel' en vestigt de aandacht op enkele van de slechts paar honderd Joodse gezinnen die de oorlog overleefden. Een aantal mensen vertelt over hoe het was om terug te keren en een compleet nieuw bestaan op te moeten bouwen. De videoportretten zijn indringend.
In de Filmzaal draait doorlopend 'Ik ben mijn herinnering' door Rolf Orthel, 70 minuten, u kunt binnenlopen wanneer u wilt. Er is tevens een boek over de Rapenburgerstraat verschenen.






Stadsarchief Amsterdam Gebouw De Bazel
Open: dinsdag t/m vrijdag van 10.00 - 17.00 uur, zaterdag en zondag van 12.00 - 17.00 uur
Adres: Vijzelstraat 32 1017 HL  Amsterdam
Telefoon: 020 25 11 511
Wilt u meer informatie of een bezoek reserveren? Mail dan naar educatie.saa at amsterdam.nl


Eind van de Rapenburgerstraat, gezien vanaf de Anne Frankstraat

Amsterdam een getto

Ja, inderdaad, Amsterdam was een getto. Daar is lange tijd twijfel over geweest maar Max van der Glas heeft aangetoond dat er wel degelijk sprake was van een voor Joden zeer beperkte bewegingsvrijheid en dat de buurten waarin zij woonden werden afgesloten door de Duitsers. Max schreef er een stuk over dat de basis vormde voor de stelling 'Amsterdam was een getto tijdens een groot deel van de bezettingsjaren 40-45'.
In dit stuk staan foto's die zeer indrukwekkend zijn. Je kunt het inzien en naar je computer downloaden maar verder niet gebruiken op je website of de foto's eruit halen want Max heeft daar toestemming voor en ik heb op mijn beurt toestemming van Max om het document aan je te tonen.
AMSTERDAM EEN GETTO (pdf 5 Mb)

Tot mijn grote spijt en verdriet is Max zaterdag 12 maart 2016, overleden.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem