De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Onze bevrijders van een andere kant bekeken

De Canadezen werden terecht als onze bevrijders onthaald, de geallieerden was het gelukt de nazi's te verslaan. Maar waar bleven al die Nederlanders die 'fout' waren geweest? Waren zij net als de Duitsers naar Zuid-Amerika gevlucht? Nee, velen gingen via een omweg naar Canada.
Zo'n tweeduizend oorlogsmisdadigers heeft men al jarenlang in het vizier, en naar alle waarschijnlijkheid zijn het er vele tienduizenden geweest die na de oorlog een veilig onderkomen vonden in het land van een van onze bevrijders.

Jacob Luitjens was bijvoorbeeld zo iemand, hij woonde lang in vrijheid in Canada totdat hij werd opgespoord. Pas in 1992 leidde dit ertoe dat hij zijn Canadese paspoort moest inleveren waarop hij aan Nederland werd uitgeleverd. Maar al snel kon hij weer terug naar 'zijn' beloofde land.
...lees meer over Jacob Luitjens...

We mogen er van uit gaan dat Luitjens zijn laatste dagen slijt (of sleet) in Canada.

Gerechtigheid?

Waarom zette Canada Luitjens het land uit? En hoe kwamen zij mensen als hem op het spoor? Er was commotie in Canada omdat er steeds meer ex-nazi's opdoken, journalisten speurden dag en nacht naar gevluchtte oorlogsmisdadigers en niet zelden bleken die zich in Canada op te houden. Zo ook dus Luitjens. Maar de veroordeling in Nederland, vlak na de oorlog, was geen vergrijp waarvoor hij door de Canadese justitie kon worden opgepakt, laat staan uitgewezen. Maar toch zat men behoorlijk met de man in de maag dus werd zijn doopceel gelicht.
Het enige dat tegen hem kon worden ingebracht was dat hij bij zijn immigratie niet de volledige waarheid over zijn verleden had verteld. In november 1992 werd hij aangehouden, zijn paspoort werd ingetrokken en op het vliegtuig richting Schiphol gezet.

Emigreren naar Canada: makkelijker als nazi dan als Jood

Na de oorlog zat Canada te springen om arbeiders. Nog altijd is Canada een wijds land dat harde werkers kan gebruiken maar net na de oorlog maakte het ook nog eens weinig uit wat je afkomst was. Of toch? Er werden formeel wat vragen gesteld. Mensen als Jacob Luitjens konden eenvoudig het land in. Er werd ook naar je geloof gevraagd, iets wat vandaag de dag niet meer mag.
Joden kwamen het land niet zo eenvoudig in als niet-Joden, het voert te ver om daar nu dieper op in te gaan maar neem van mij aan dat het zo was.

Albert Rauca
Een nazi van de ergste soort, hij wordt verantwoordelijk gehouden voor de dood van meer dan tien duizend mensen in Litouwen, Rauca leefde 33 jaar lang in Canada, samen met wat nagenoeg vast staat 2.000 andere oorlogsmisdadigers die immuniteit genoten van de Canadese regering.
In 1980 stond er echter een parlementslid (Robert Kaplan) op in Canada die het een schande vond dat zijn land onderdak boodt aan oorlosmisdadigers als Rauca. Die werd vervolgens in mei 1983 gearresteerd en na een jaar uitgezet naar Duitsland alwaar een proces hem te wachten stond. Vreemd genoeg overleed hij in een Duitse cel, in afwachting van het vonnis. Rauca heeft dus nooit één seconde hoeven boeten voor zijn daden.

Maar de toon was wel gezet. In 1987 werd een wet aangenomen die het mogelijk maakte ex-nazi's te vervolgen. Maar helaas, er werden slechts vier mannen opgepakt en voor de rechter gebracht, dat leidde niet tot veroordelingen. Later werden er meer 'foute' mannen voor het hekje gezet maar of de getuigen overleden, of de bewijzen werden niet toereikend geacht, of de verdachte koos ervoor zelf het land te verlaten, of de verdachte overleed, of de verdachte werd uitgewqezen.
In verreweg de meeste gevallen kon de ooit naar Canada gevluchtte oorlogsmisdadiger in het land blijven wonen. Sinds de midjaren tachtig lopen er nog altijd zaken tegen ex-nazi's.

Jura Skomatczuk
In 2003 werd er een zaak opgestart tegen Skomatczuk, een bewaker van een SS-kamp. Dit feit had hij verzwegen bij zijn aanvraag om in Canada te mogen wonen, zo luidde de aanklacht. Het duurde drie jaar alvorens er een uitpraak werd gedaan, in het nadeel van de verdachte. Gevolg was dat zijn staatsburgerschap zou worden ingetrokken waardoor hij het land moest verlaten.
Twee jaar later, toen Jura Skomatczuk op 28 juli 2008 overleed, was hij nog steeds Canadees staatsburger, de Canadese regering had hem nooit zijn staatsburgerschap ontnomen, ondanks de uitspraak van een rechter dat terstond te doen.

Overigens was dit meer regel dan uitzondering. Je zou kunnen denken dat het een vergissing was, men was Skomatczuk simpelweg vergeten, maar niets is minder waar. Een jaar eerder (31 augistus 2007) gebeurde namelijk precies hetzelfde met Josef Furman. Die had ook in 2006 al uitgewezen moeten worden als stateloos burger maar dat gebeurde niet. Ook Furman was op de dag dat hij overleed nog gewoon Canadees, ondanks eern rechterlijke uitspraak.

Bewust beleid

We zien een tendens, de Canadezen waren niet happig om oorlogsmisdadigers uit te leveren en toen ze niet anders konden verzonnen ze een wet die in de praktijk niet werkte, maar die wel nog tot op de dag van vandaag wordt gehandhaafd. Rechters worden opegzadeld met langlopende juridische haarkloverij met als resultaat vrijspraak of hoogstens intrekkng van het staatsburgerschap, wat dus weer niet wordt geëffectueerd door de overheid.

Eerdere en latere zaken dan die tegen Luitjens liepen voor de verdachten vaak goed af omdat er vanuit de betrokken landen weinig rumour en druk was. Rondom Luitjens was dat er wel, mede door zijn eigen familie die veelvuldig de pers opzochten.

Twintig jaar nazi processen in Canada

Wat heeft het opgeleverd? Er zijn 28 processen gevoerd waarvan het vonnis zeven keer luidde dat de verdachte het land moest verlaten. Acht zaken werden door het Canadese Openbaar Ministerie verloren, in elf zaken overleed de beschuldigde, eenmaal de getuige en eenmaal de aanklager.
In april 2010 bracht het 'Simon Wiesenthal Center' een rapport uit waarin gehakt werd gemaakt met de schijnbare pogingen van de Canadese regeringen om oorlogsmisdadigers voor de rechter te brengen.

Conclusie
Canada was laks bij het controleren van immigratie-aanvragen. Het land maakte lang weinig haast met het voor de rechter brengen van ex-nazi's. Processen die dan toch gevoerd werden kenmerkten zich door juridsche haarkloverij.

Canada startte te laat, er waren teveel zaken en aan de vonnissen werd geen of te laat uitvoer gegeven. Alleen als er druk was vanuit de landen waar de verdachten oorspronkelijk kwamen was men voortvarender, maar tot een veroordeling in Canada zelf kwam het nooit.

En hoe is het nu?
Canada heeft nog altijd een zeer genereus asiel systeem. Zodra je Canadees grondgebied of territoriale wateren bereikt, heb je direct het recht om een beroep te doen op bescherming zoals bepaald door de Verenigde Naties. Geen een land ter wereld is zo makkelijk als Canada dat geen enkele vorm van screening toepast.
Vrijwle alle aanvragen tot immigratie worden gehonoreerd.

Gevluchtte oorlogsmisdadigers

   Siert Bruins (Duitsland)

   Klaas Carel Faber (Duitsland)

   Heinrich Boere (Duitsland)

   Jacob Luitjens (Canada)


Van de navolgende personen weet ik weinig af, maar ook zij staan te boek als gevluchte oorlogsmisdadigers

Willem Albertus Polak (waarschijnlijk in 1991 of 1993 aan de gevolgen van kanker overleden in Duitsland)
Polak maakte deel uit van het Sonderkommando Feldmeijer. Op 26 december 1952 ontsnapte hij uit de Koepelgevangenis van Breda. Op dinsdag 19 mei 1953 kopte 'Het Nieuwblad van het Noorden dat Polak door de Duitsers was opgepakt maar op grond van de Hitlerwet niet kon worden uitgeleverd aan Nederland. Omdat Polak zich uitgaf voor 'Polack' en papieren bij zich had met die naam werd hij als ongewenst vreemdeling aan de Britten uitgeleverd die in die tijd officieel nog de bezettingsmacht waren.
De Engelsen hadden minder moeite met het uitleveren aan Nederland, hij werd vervolgens ingesloten in de gevangenis van Scheveningen en zat een deel van zijn straf uit.Daarna vestigde hij zich opnieuw in de Duitse stad Hannover, maar ditmaal wel onder zijn eigen naam. Hij deed een beroep op de Hitlerwet waarop hem alsnog het Duits staatsburgerschap werd verleend.

Jacob de Jonge (niet bekend of en zo ja, waar en wanneer hij overleden is)
De Jonge werkte in Kamp Erika als kampbewaarder. Hij ontsnapte op 26 december 1952 uit de Koepelgevangenis van Breda.
Arnold Karskens liet mij ten aanzien van de aan De Jonge opgelegde straf het volgende weten:
Jacob de Jonge is wel teruggestuurd na zijn ontsnapping in december 1952. In Nederland heeft hij een deel van zijn straf uitgezeten.

Dirk Hoogendam had als bijnaam 'De Bokser' en was zeer berucht in Drente waar hij martelde en Joden doodsloeg. Hij was pas 23 toen de oorlog begon en werd na de oorlog ter dood veroordeeld maar wist te ontsnappen voordat het vonnis werd voltrokken. Pas in 2002 werd ontdekt waar hij woonde, in de buurt van de Duitse stad Eisenach.
De Nederlandse regering probeerde hem uitgeleverd te krijgen of te laten vervolgen dor de Duitse justitie, voordat de Duitse regering daarover hoefde te beslissen overleed hij (2003.)

Jan Willem van der Tuin, een Nederlandse marechaussee, was een verrader, hij deed zich voor als iemand die gezocht werd door de Duitsers maar in werkelijkheid infiltreerde hij het verzet.
Oorlogsmisdadiger Van der Tuin werd na de bevrijding gearresteerd toen hij bij toeval in Amsterdam werd herkend. Door zijn verraad waren vier personen onder erbarmelijke omstandigheden overleden. Bovendien had Van der Tuin ook elders verraderswerk gedaan voor de SD. In 1947 vluchtte hij, enkele weken voordat zijn zaak zou voorkomen waarna hij bij verstek ter dood veroordeeld. Een straf die hij de rest van zijn leven wist te ontlopen. Verwacht mag worden dat hij is overleden, zijn lijk is nimmer gevonden.

De radiodocumentaire 'Het verraad van Den Ham' gaat over Jan-Willem van der Tuin.


Herbertus Bikker (overleden in Duitsland op 1 november 2008)
Bikker stond bekend als de Beul van Ommen, deze Nederlandse Waffen-SS'er mishandelde steevast gevangenen voordat hij ze aan de Duitsers uitleverde. Ook was hij bewaker in kamp Erika.
Arnold Karskens meldde dat hij al in 2008 was overleden, het NIOD leek dit in 2011 nog niet te weten.

Antoine Touseul (overleden in Duitsland op 26 juli 1991)
Hoewel geboren in Breda, was hij een zoon van een Franse vader en een Belgische moeder. Antoine was lid van de SS, hij martelde voor zijn plezier. Na de oorlog werd hij veroordeeld tot de doodstraf, dit werd in 1949 omgezet in een levenslange gevangenisstraf die hij in de Koepel van Breda moest uitzitten. Samen met zes anderen wist hij in 1952 te ontsnappen.
Arnold Karskens kwam er in 2009 achter dat Touseul al die tijd in Duitsland had gewoond maar er in 1991 was overleden.

Willem van der Neut (overleden in Duitsland in 1983)
Willem was gevangenbewaarder in Kamp Amersfoort, zijn bijnaam was 'de beul van Amersfoort'. Ook hij werd ter dood veroordeeld, maar net als bij Antoine kreeg hij van Koningin Juliana gratie en moest levenslang de gevangenis. Hij was een van de mannen die samen met Antoine in 1952 naar Duitsland wist te ontsnappen. Via zijn in Nederland wonende moeder kwam justitie er in 1953 achter waar hij zat.
Ook in dit geval lukte het Nederland echter niet om het uitgeleverd te krijgen. Hij stierf in vrijheid.

Auke Bert Pattist (overleden in 2001)
Pattist kreeg de bijnaam 'de beul van Drente', was lid van de SS en jaagde op Joden. Omdat hij aan de zijde van de Duitsers meevocht aan het Oostfront verwierf hij de Duitse nationaliteit waardoor hij niet uitgeleverd kon worden als hij in Duitsland zou wonen.
Hoewel hij na de oorlog werd opgepakt wist hij naar Duitsland te ontsnappen. In 1956 verleende Franco hem de Spaanse nationaliteit, Spanje heeft hem nooit willen uitleveren.

Jacob-Willem Munnikhuizen (overleden in 1997)
Op 20 maart 1950 werd hij veroordeeld voor de dood van twee mannen, maar hij vluchtte naar Duitsland waar hij in vrijheid stierf.

Abraham Kipp (overleden in Argentinië op 6 juli 1995)
Deze NSB'er van het eerste uur was een wrede politieman die ook voor de SD en de Waffen-SS werkte. Hij was een sadist die veel Joden mishandelde voordat hij ze aan de Duitsers uitleverde.
Hij stierf in vrijheid ondanks dat hij werd opgespoord, de Argentijnen hebben nooit mee willen werken aan zijn uitlevering. Arnold Karskens kwam er achter dat Kipp in 1995 was overleden, iets wat het NIOD en de Nederlandse regering niet wisten.

Toon Soetebier, alias 'Kleine Toon' overleed in 2006 in vrijheid in Duitsland. Hij was bewaker in Kamp Erika waar hij met genoegen martelde. Na de oorlog werd hij opgepakt en veroordeeld tot de doodstraf, maar wist te ontsnappen. Toen hij alsnog werd opgepakt om zijn inmiddels in levenslang omgezette straf uit te zitten ontsnapte hij opnieuw.
In Duitsland runde hij in alle luwte een winkel tot aan zijn dood.

Willem Sassen (overleden in Chili in 2002)
Sassen was journalist, onder andere was hij hoofdredacteur van De Telegraaf tijdens de hongerwinter (1944.) Na de oorlog werd hij gepakt maar wist naar Argentinië te ontsnappen waar hij zijn vak als schrijvend journalist en interviewer nieuw leven inblies. Toen hij ontmaskerd werd als nazi vluchtte hij naar Chili.
Het verhaal gaat dat hij altijd een soort van dubbelrol heeft gespeeld. Hij zou als journalist lid zijn geweest van de SS en in die rol verslag hebben gedaan van het Oostfront waar de Duitsers niet onverdeeld gelukkig mee waren. Later schreef hij over de verschrikkingen die de nazi's eind 1944 aanrichtten in de Nederlandse hoofdstad, maar hij zou ook verantwoordelijk zijn geweest voor de opsporing van Josef Mengele die echter weer wist te ontsnappen en voor eeuwig uit handen van justitie wist te blijven.
Sassen is overigens nooit veroordeeld vanwege de eenvoudige reden dat ze hem nooit voor een rechter hebben kunnen brengen.

Top tien internationaal gezochte oorlogsmisdadigers

Aanvankelijk hield ik aan wat het Simon Wiesenthal Center opgaf, maar voor het derde achtereenvolgende jaar zie ik daar mensen op staan die er niet meer op thuishoren omdat ze overleden zijn of reeds opgepakt/ veroordeeld.
Het lijstje van het Center wordt niet vaak (genoeg) geactualiseerd, op zich geeft dat niet, het werk dat zij doen is belangrijker. Ik hecht er echter waarde aan een zo actueel als mogelijk overzicht te geven.
Ook mis ik mensen op het lijstje die zeer wel mogelijk nog in leven zijn en vervolgd kunnen worden.

   Helmut Rasbol (Witrus) - Denemarken
      Deed in 1942 en 1943 dienst in verschillende kampen

   Aksel Andersen (Witrus) - Zweden
      Deed in 1942 en 1943 dienst in verschillende kampen

   Algimantas Dailide (1921) - Litouwen
      Litouwenaar die met de nazi's collaboreerde en Joden arresteerde en op transport zette
         Woont in Litouwen

   Hans Lipschis (1923) - Duitsland
      Een van de leiders van de SS-Totenkopf bataljonnen
         Duitsland berecht hem niet vanwege zijn vermeende slechte gezondheid
            Deze Litouwenaar woont in Duitsland

   Helmut Oberlander (1924) - Canada
      Verantwoordelijk voor de dood van minstens 23.000 Joden in onder andere de Oekraïne
         Woont in Canada, maar kan vervolgd worden in Duitsland (maart 2016)
            In 2016 besliste een rechter dat hij in Canada kan blijven wonen

   Helmuth Leif Rasmussen (1925) - Denemarken
      Bewaker in een Deens kamp, mede-verantwoordelijk voor de dood van 1.400 Joden
         In 2016 is er opnieuw een aanklacht tegen hem neergelegd
            Deze Litouwenaar woont in Denemarken, de Denen werken niet echt mee

   Johann Robert Riss (1923) - Duitsland
      Bewezen is dat hij meedeed aan de moord op 184 mensen in Italië
         Duitsland weigert hem aan Italië uit te leveren

   Gerhard Sommer (1921) - Duitsland
      SS'er, heeft 560 burgers in Italië de dood ingedreven
         Duitsland berecht hem niet vanwege zijn vermeende slechte gezondheid
            Woont nog altijd in Duitsland vlakbij Hamburg (zie hieronder zijn foto)


   Alfred Stark, Stork, Stoerk (1923) - Duitsland
      Deed dienst in Griekenland
         Duitsland weigert uitlevering, ondanks een veroordeling in Italië

   Theodor Szehinskyj (1924) - Amerika
      Diende in een doodseskader en joeg velen de dood in
         Woont in vrijheid in de Verenigde Staten
            Er lopen geen aanklachten en niemand wil hem opnemen
               Zijn staatsburgerschap is hem al lang geleden door de VS afgenomen

Afgevoerd van eerdere lijsten

Helma Kissner - opgepakt in 2016 en wordt aangeklaagd
Reinhold Hanning - in 2016 veroordeeld tot vijf jaar cel
Hubert Zafke - opgepakt in 2016 en wordt aangeklaagd
Oskar Gröning - staat nog op diverse lijsten maar is veroordeeld in Duitsland in juli 2015 en november 2016
Vladimir Katriuk - woonde in Canada waar hij in mei 2015 overleed, staat her en der onterecht nog op lijsten
Soeren Kam - overleed in maart 2015 in vrijheid in Duitsland
Ivan Kalymon - woonde in de VS alwaar hij juli 2014 overleed
Charles Zentai - woont in vrijheid in Australië dat geen gronden ziet hem uit te leveren
Alois Brunner - overleden 2014
Mikhail Gorshkow - overleden 2013
Laszlo Csatary - overleden 2013
Aribert Heim - overleden 1992, vastgesteld in 2012 door een Duitse rechtbank
Ivan Demjanjuk - overleden 2012
Ladislav Niznansky - overleden 2011
Sandor Képiré - overleden 2011
Adam Nagorny - overleden 2011
Peter Egner - overleden 2011
Milivoj Asner - overleden 2011
Samuel Kunz - overleden 2010
Adolf Storms - overleden 2010
Harry Mannil - overleden 2010
Nada Sakic - overleden 2008
Rosemarie Albrecht - overleden 2008
Erna Wallisch - overleden 2008
Lajos Polgár - overleden 2006
Jack Reimer - overleden 2006

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem