De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Geertruida Wijsmuller-Meijer
geboren te Alkmaar, 21 april 1896
overleden in Amsterdam, 30 augustus 1978

Niemand, maar dan ook niemand in Nederland heeft grotere heldendaden verricht dan 'Tante Truus'. Zelfs wereldwijd is er slechts één persoon (Raoul Wallenberg, link) te vinden die meer Joden uit Truus Wijsmuller-Meijer handen van de nazi's heeft weten te houden.

Hitler wilde van de Joden af, maar niemand wilde hen hebben

Het klinkt wrang en hard, maar het was niet anders. Ruim voor de inlijving van Oostenrijk en de inval in Polen 'leurde' Adolf Hitler met 'zijn' Joden. Hij heeft iets gezegd in de trend van "als jullie zo gek op Joden zijn, waarom wil je die van ons dan niet hebben?" En zo was het ook. Hitler liet er geen twijfel over bestaan wat er met de Joden zou gebeuren als hij de kans kreeg. Maar zowel de Amerikanen, Fransen als de Engelsen hielden de kaken op elkaar en de grenzen gesloten.

Er was één vrouw die het daar niet bij liet zitten. Zij toog eind dertiger jaren naar Adolf Eichman in Berlijn om te onderhandelen over duizenden Joodse kinderen. Engeland had aangegeven de deuren voor kinderen te zullen openen, ongeacht het aantal. Dat liet Truus Meijer zich geen tweemaal zeggen en werd netjes ontvangen op de burelen van de aanstaande agressors van Europa in Berlijn.
Maar Eichmann was in een lollige bui, die dacht dat het Truus nooit zou lukken in één keer 600 kinderen mee te nemen waar zij om vroeg. Maar Truus wat niet voor één gat te vangen en kwam met alle kinderen aan in Nederland, 500 van hen reisden direct door van Hoek van Holland naar Engeland, de rest wat later.

Dit kunststukje herhaalde zich iedere week, zij het dat het telkens om 150 kinderen ging, wekenlang haalde zij persoonlijk de Joodse kinderen op uit Duitsland en bracht ze over naar Engeland. Die konden geen 'nee' meer zeggen. Over de ouders van de duizenden kinderen zeiden de Engelsen: "we hebben zelf al werklozen genoeg", die kwamen het land dus niet in.
De kinderen verloren uiteindelijk hun ouders want velen van hen werden op transport gezet naar de kampen in Polen en vergast. Maar de kinderen waren veilig en hadden elkaar. Toen Duitsland op 1 september 1939 Polen binnenviel verklaarden de Engelsen terstond de oorlog aan de Duitsers zonder daar militair iets aan toe te voegen. Gevolg was wel dat Truus geen kind het land meer uitkreeg.

Naar schatting zijn er 10.000 Joodse kinderen door Tante Truus uit Duitsland en Oostenrijk gered. De meeste kinderen werden gered vanaf het moment dat Hitler op 13 maart 1938 Oostenrijk inlijfde. Zij heeft nooit veel ophef gewild over haar acties. Later zou blijken dat zij ook tijdens de oorlog actief was en zich inzette voor de slachtoffers van de nazi's.
Na de oorlog werd zij wethouder in Amsterdam voor de VVD en verrichtte veel baanbrekend werk. In 1978 werd Tante Truus 82 jaar en overleed enkele maanden daarna. Straks meer over haar werk tijdens de oorlog en hoe zij geëerd wordt in Nederland.

1933

Truus Wijsmuller-Meijer trekt zich al zeer vroeg het lot van de Joden aan, zij ziet hoe zij in Duitsland als tweederangsburgers worden behandeld en dat velen van hen naar Nederland (met name Amsterdam) komen voor een menswaardiger bestaan. Monument Hoek van Holland
De Joodse gemeenschap in Nederland is uiterst bezorgd nadat Hitler in Duitsland uit de gevangenis is gekomen en zijn aanvankelijk verboden partij (NSDAP) nieuw leven in weet te blazen en zelfs tot machtigste man van het land wordt benoemd.

Er worden tal van organisaties opgericht om vluchtelingen op te vangen, waaronder het Comité voor Bijzondere Joodsche Belangen en het Comité voor Joodse Vluchtelingen. De Nederlandse regering bepaalde dat vluchtelingen niet mochten werken, de crisisjaren waren nog niet voorbij en de werkloosheid hoog. We schrijven 1934. De kosten die gemaakt werden moesten de Joden overigens zelf opbrengen, de Nederlandse regering weigerde bij te dragen.

Tante Truus is vanaf het allereerste begin betrokken bij de opvang van Joodse vluchtelingen uit Duitsland. Een van de kampen waar de vluchtelingen werden opgevangen was Westerbork (link), dicht tegen de Duitse grens. Koningin Wilhelmina had 'goed' gevonden dat dit kamp door de Nederlandse overheid werd gebouwd, maar in werkelijkheid zat dit ietsje anders. Er zou een kamp centraler in Nederland worden gebouwd maar dat vond zij te dicht bij haar huis.
Bovendien droeg de regering geen cent bij aan de bouw van dit kamp, het was de Joodse gemeenschap die dit volledig zelf financierde.

Het kamp werd tijdens de oorlog (in 1942) 'dankbaar' door de Duitzers overgenomen en gebruikt als doorvoerkamp. Omdat het zo dicht bij de grens lag zagen de nazi's Westerbork als ideale verzamelplaats. Vanuit heel Nederland werden Joden hier naartoe gestuurd om vervolgens verder te worden getransporteerd naar de concentratiekampen.
Naar schatting hebben 100.000 Joden een of meerdere dagen in Westerbork doorgebracht alvorens zij werden vergast in een vernietigingskamp. Onder hen waren veel voormalig vluchtelingen die dachten in Nederland een veilig onderkomen te treffen.

De jonge Truus

Als Truus 16 is en het diploma van de Alkmaarse Handelsschool op zak heeft verhuist zij met haar ouders naar 'onder de rook van Amsterdam', Duivendrecht. Haar vader is bankier en de appel valt niet ver van de boom want Truus gaat bij een bank werken waar zij haar latere echtgenoot J. Wijsmuller leert kennen, in 1923 trouwen zij. Tien jaar later, als Adolf Hitler aan de macht komt in Duitsland en de stroom vluchtelingen op gang begint te komen geeft Truus haar makkelijke leventje als huisvrouw op.
Het echtpaar Wijsmuller kan geen kinderen krijgen, misschien dat juist hierdoor Truus zich het lot van de Joodse kinderen meer dan gemiddeld heeft aangetrokken.

De oorlog breekt uit

Truus wist gedurende ruim een jaar iedere week minstens 150 kinderen uit Duitsland en Oostenrijk weg te halen, de ouders mochten Engeland niet in dus die bleven achter, maar toen de Engelsen de oorlog verklaarden aan nazi-Duitsland kwam er geen kind meer de grens over. Maar Tante Truus Transporten van Joodse kinderen naar Engeland bleef zich inzetten voor de minderbedeelden.
Zij stelde voedselpakketten samen die naar kampen in Frankrijk, Polen en Nederland werden gestuurd. Daar waar zij kon hielp zij kinderen onder te duiken. Ondanks dat zij in de beruchte gevangenis aan de Amsterdamse Euterpestraat werd ondervraagd kon zij haar werk voortzetten. Bij het Rode Kruis was zij een zeer belangrijke spil in het web van het verzet.

Na de oorlog

Truus wordt direct na de oorlog lid van de VVD waarvoor zij in de Amsterdamse gemeenteraad zit tot 1966. Op de dag dat Tante Truus overleed (30 augustus 1978) werd zij op gepaste wijze geëerd door de Amsterdamse gemeenteraad.

Je kunt stellen dat voor en tijdens de oorlog Tante Truus zonder enige hulp van de Nederlandse regering duizenden Joden het leven heeft gered. Haar naam wordt onder andere door de volgende steden in ere gehouden:

Amsterdam - Borstbeeld
Amsterdam - Brug
Coevorden - Straat
Gdansk (Polen) - Monument
Gouda - Straat
Hoek van Holland - Monument
Leiden - Pad
Londen (Engeland) - Monument
Pijnacker - Straat
Spijkenisse - Pad
Wenen (Oostenrijk) - Monument


De kinderen die van de nazi's met Tante Truus mee mochten konden niet veel meenemen. Tien Reichsmark, een koffer met wat kleren, enkele foto's maar geen speelgoed, beertjes, boeken, of waardevolle spullen.

Tante Truus is in 1966 benoemd tot Rechtvaardige onder de Volkeren door Yad Vashem en is ereburger van de stad Amsterdam.

Er zijn plannen om een film over het leven van Tante Truus te maken.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem