De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Concentratiekamp Treblinka

John Demjanjuk was kampbewaarder in Sobibór, Flossenbürg en Treblinka, hij staat helaas symbool voor de onwil om het moorden op Joden in de Duitse kampen te stoppen. Demjanjuk werd enkele keren veroordeeld, maar betoogde telkens dat er sprake was van een persoonsverwisseling.

In Duitsland liep er nog een zaak tegen hem, Demjanjuk tekende namelijk beroep aan tegen een straf van vijf jaar die hij opgelegd had gekregen. Omdat hij 91 was mocht hij in vrijheid de uitspraak afwachten.
De verwachting was dat de verdediging de zaak zou traineren zodat hij in vrijheid kon sterven, hetgeen ook gebeurde, want op 17 maart 2012 overleed hij in een verzorgingstehuis.

Het kamp

Treblinka is onder het grote publiek niet zo bekend als Auschwitz, maar van de 1.634 kampen die de nazi's hadden ingericht was Treblinka na Auschwitz het grootste en meest verschrikkelijke kamp. Het bestond uit een werkkamp en een vernietigingkamp, in 1941 werd het geopend in het oosten van Polen temidden van een groot bos en zou twee jaar dienst doen.
Rond de 850.000 Joden werden in totaal, doorgaans dezelfde dag dat zij aankwamen, vermoord door de Duitsers, er waren dertien gaskamers in gebruik. Aanvankelijk werden de lijken begraven maar toen de graven te vol raakten werden de lijken weer opgegraven en in de open lucht verbrand op roosters.

De meesten wisten niet wat hen te wachten stond, bij aankomst werd hen vertelt dat zij wat konden eten alvorens door te reizen naar een werkkamp. Hun bezittingen konden ze in bewaring geven, de Duitsers zouden er goed op letten. Rond de 500 Joden werden telkens ingezet om te helpen bij het uitkleden en afnemen van de bezittingen.
Vervolgens moesten de 'reizigers' douchen om geen ziektes op te lopen tijdens het vervolg van hun reis. Eenmaal onder de douche kwam er geen water maar gas uit de douchekoppen. Omdat de 500 Joden die hielpen al snel door hadden wat er werkelijk gebeurde werden ook zij vergast en kwamen er 'nieuwe' Joodse bewakers.
De nazi's waren hier heel bedreven in. Sluw als zij waren stuurden zij een groep Joden naar een ander kamp binnen Treblinka. Van daaruit werden er groepjes bewakers aangesteld. Wat zij niet wisten was dat zij vrijwel direct na hun 'hulp' zelf ook vermoord werden. In het kamp werkten 30 SS'ers, 300 bewakers, meestal uit de Oekraïne en 500 Joden. Later werden er 1.000 Joden ingezet, die werden na enkele dagen vervangen door nieuwe gevangenen.

In november 1943 ontmantelden de Duitsers het kamp,, het had zijn werk gedaan voor de nazi's.

Sinds 10 mei 1964 is Treblinka een nationaal monument. Van Auschwitz is meer bewaard gebleven, wellicht daarom spreekt dat kamp meer tot de verbeelding, maar qua aantallen slachtoffers ontlopen de twee gruwelplekken elkaar nauwelijks. Er zijn twee Treblinka processen gevoerd, op 12 oktober 1964 en op 13 mei 1970.
Er waren slechts veertien vervolgingen en twaalf veroordelingen.


De daders

Joseph Hirtreiter
Scheidde mannen, vrouwen en kinderen bij aankomst
Levenslang
Hirtreiter stond de treinen met 'gevangenen' op te wachten, getuigen hebben verklaard dat hij baby's van vrouwen afpakte en met het hoofd dood sloeg op het perron. Ook martelde hij, voornamelijk, vrouwen. Over mogelijke verkrachtingen zijn geen getuigenverklaringen omdat Hirtreiter de vrouwn apart nam en ze mishandelde.
Veroordeeld in 1965 te Düsseldorf
Kwam vrij wegens gezondheidsproblemen

Kurt Franz
Plaatsvervangend commandant
Levenslang
Veroordeeld in 1965 te Düsseldorf
Kwam vrij wegens gezondheidsproblemen

Arthur Matthes
Commandant vernietigingskamp
Levenslang
Veroordeeld in 1965 te Düsseldorf
Het is niet bekend wanneer, waar en hoe hij is overleden

Willy Mentz
Hoofd ziekenhuis
Levenslang
Veroordeeld in 1965 te Düsseldorf
Kwam vrij wegens gezondheidsproblemen

August Miete
Bewaker
Levenslang
Veroordeeld in 1965 te Düsseldorf
Hij stierf in de gevangenis

Gustav Munzberger
Bewaker
12 jaar gevangenis
Veroordeeld in 1965 te Düsseldorf
Wegens goed gedrag en aftrek van voorarrest kwam hij na zes jaar vrij

Franz Suchomel
Hoofd administratie
7 jaar gevangenis
Veroordeeld in 1965 te Düsseldorf
Vanwege zijn voorarrest kwam hij na vier jaar vrij

Otto Stadie
Personeelszaken en hield een lijst bij van afgenomen waardevolle spullen
6 jaar gevangenis
Veroordeeld in 1965 te Düsseldorf
Vanwege zijn voorarrest kwam hij na twee jaar vrij

Erwin Lambert
Bouwde de 13 gaskamers
4 jaar gevangenis
Veroordeeld in 1965 te Düsseldorf
Vanwege zijn voorarrest was hij gelijk vrij man

Albert Rum
Administratie en fotograaf gevangenen en lijken
3 jaar gevangenis
Veroordeeld in 1965 te Düsseldorf

Otto Horn
Leider verbranding van lijken
Vrijgesproken
Stond terecht in 1965 te Düsseldorf
Otto Horn beriep zich met succes op Putativnotwehr. Zijn daden zouden voort zijn gekomen uit angst dat hij anders zelf vermoord zou worden. Ontlastend was mede dat geen een getuige hem ooit geweld had zien gebruiken.
Horn was 'slechts' verantwoordelijk voor het begraven en later verbranden van de lijken.

Fedor Fedorenko
Bewaker
Doodstraf
Veroordeeld en ter dood gebracht in Rusland
In 1981 ontname de VS zijn staatsburgerschap en leverde hem drie jaar later uit aan Rusland. Daar stond hij terecht en kreeg de doodstraf in 1986. Een jaar late rmaakten de Russen bekend dat het vonnis voor een vuurpeloton was voltrokken.

John Demjanjuk
Bewaker
Doodstraf
Veroordeeld in 1965 te München
Demjanjuk werd eerst vrijgesproken omdat er onvoldoende bewijs tegen hem zou zijn. Eliyahu Rosenberg identificeerde hem als bewaker, later bleek dat Rosenberg gelogen had. Men ontdekte jaren daarna dat Demjanjuk bewaker was geweest in Sobibór, daarvoor werd hij alsnog vervolgd. Hoe dat afliep staat aan het begin van deze pagina.

Franz Stangl
Kampcommandant
Levenslang
Veroordeeld in 1970 te Düsseldorf
Stangl tekende hoger beroep aan tegen het vonnis en overleed voordat er uitspraak werd gedaan. De uitspraak mocht hij overigens niet in vrijheid afwachten, hij stierf in de gevangenis.

Irmfried Eberl
De eerste kampcommandant van Treblinka
Opgepakt in 1948, hij pleegde zelfmoord in de gevangenis

Theodor van Eupen
Plaatsvervangend ondercommandant
Eind 1944 was hij op de vlucht, maar werd gevonden en gedood door Poolse Partisanen

Ivan Marchenko, de echte Iwan de verschikkelijke
Tijdens het proces tegen Iwan Demjanjuk herkenden getuigen hem als 'Iwan de verschrikkelijke' uit Treblinka, later kwam vast de staan dat er sprake was van een persoonsverwisseling. Ivan Marchenko was bewaker in Treblinka en had daar de bijnaam 'Iwan de verschrikkelijke'.
Ivan Marchenko werd voor het laatst gezien in april 1945 door een oud collega uit Treblinka die verklaarde dat zij samen de gaskamers bedienden. In 1947 zou Ivan Marchenko vermoord zijn, maar zijn lichaam is nooit gevonden.
Marchenko werkte in Treblinka van eind 1941 tot juli 1943, dus voordat het kamp werd ontmanteld was hij overgeplaatst.

Er waren uiteraard veel meer verantwoordelijken, sommigen werden overgeplaatst en later vervolgd voor andere misdaden. Anderen werden gedood toen zij op de vlucht waren.


Gedurende het bestaan van kamp Treblinka wisten duizend mensen te ontsnappen maar slechts negentig van hen wisten uit handen van de nazi's te blijven.
Op 2 augustus was er opstand in het kamp waarbij honderden gevangenen de poort naar de vrijheid bestormden. Velen werden direct geraakt door rondviegende kogels uit de machinegeweren van de bewakers. Uiteindelijk lukte het 250 gevangenen te ontsnappen, maar tegen de 200 werden opgespoord en direct vermoord, rond de 67 bleven die dag uit zicht van de beulen die te paard jacht maakten op de groep.

Samuel Willenberg

Een van de mensen die Treblinka wél overleefde was Samuel Willenberg. Willenberg was een Pool die was opgepakt omdat hij mee had gedaan aan de opstand van Warschau. Samuel was, ondanks een schotwond, een van de gelukkigen op 2 augustus 1943.

Samuel Willenberg overleed als laatste van de overlevenden van kamp Treblinka op 19 februari 2016. Samuel ging in Israel wonen als beeldhouwer, schilder en schrijver. In het kamp wist hij te overleven door te werken, de Duitsers konden zijn vakmanschap als metselaar goed gebruiken, in werkelijkheid was hij dat niet maar hij kon wel beeldhouwen.
Willenberg schreef 'Revolt in Treblinka' (Opstand in Treblinka) in het Hebreeuws, Pools en het Engels in 1986, het ging over zijn tijd in het kamp en de opstand. Hij ontving meerdere onderscheidingen. Michal Nekanda-Trepka maakte in 2002 een documentaire over hem: 'The Last Witness'.
Samuel laat een vrouw, een dochter en drie kleinkinderen na.

Tekening van Treblinka naar herinnering van Samuel Willenberg


Kaart van Treblinka uit het US Holocaust Memorial Museum


Wat er over is van Treblinka anno 2015

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem