De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Joden in Suriname

Wanneer precies is niet zeker, maar dat er zich Joden in Suriname hebben gevestigd is zeker, het zal voor het eerst zo'n 400 jaar geleden zijn geweest.

Uit Holland en Italië zouden zij zich aan de Boven-Suriname hebben gehuisvesd, twintig jaar later, rond 1650, stichtten Engelse Joden er een kolonie bij de Cassiporakreek.

Later kwamen er veel Joden uit Brazilië nadat de Portugezen het Zuid-Amerikaanse land op de Hollanders heroverd hadden.
Dat Joden juist naar Suriname gingen lag op zich dus voor de hand.

Synagoge in >>>
Paramaribo >>>


Net als in veel andere landen waar Joden wonen kent Suriname ook twee gemeenten, de Hoogduitse en de Portugeze.

De Portugezen waren er eerder, later sloten enkele Hoogduitse Joodse families zich bij hen aan, pas in 1735 scheidden zij zich af en werd de Hoogduitse Gemeente opgericht.

Jodensavanna

De Jodensavanna is de voormalige zetel van de Portugeesche Joodsche Natie in Suriname en ligt aan de rechteroever van de Surinamerivier ten noorden van de Cassipora, 50 kilometer van Paramaribo. In 1671 werd de eerste synagoge gebouwd op grond dat men in eigendom had verkregen. Het betrof honderden akers aan grond tot gebruik van de synagoge, een Joodse begraafplaats en voor behuizing.
Jarenlang is het bezit door de heersers op Suriname betwist, pas in 1937 werd dit geregeld, maar niet tot tevredenheid van de Joodse bevolking want de omvang werd drastisch ingeperkt.

In de eerste helft van de achttiende eeuw werden er in Paramaribo twee synagoges gebouwd, een bestaat nog terwijl de andere later herbouwd werd door de huidige synagoge aan de Keizerstraat. In de tweede helft van de achttiende eeuw nam de invloed van de Joden af, plantage-eigenaren raakten hun grond kwijt en trokken grotendeels weg, voornamelijk naar Paramaribo.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd in maart 1942 de Jodensavanna een interneringskamp voor NSB'ers, afkomstig uit toenmalige Nederlandsch-Indië. Zij 'ruimden' grond, huizen en graven. Het duurde twintig jaar alvorens er herstelwerk werd verricht door Nederlandse troepen. Onder andere werden er oude graven ontdekt waarvan de oudste van rond 1670 zou stammen, waarmee het bewijs werd geleverd dat de Joden destijds daar legitiem hun doden begroeven.
Behalve resten van de synagoge werden er ook restanten van een bakkerij, slachterij en een ritueel bad aangetroffen. In 1971 werd met medewerking van de Nederlandse overheid, de Stichting Joden Savanna opgericht en kon de ruïne van de synagoge worden gerestaureerd. Tevens werd er een klein museum ingericht.

Slachtoffers Holocaust in Suriname

In 2002 publiceerde de Surinaamse chirurg John de Bye in zijn 'Historische schetsen uit het Surinaamse Jodendom' namen en bijzonderheden van Surinaamse Joden die slachtoffer zijn geworden van de Holocaust.
De indrukwekkende lijst tref je HIER aan.

Interneringskampen tijdens de Tweede Wereldoorlog
Gouverneur van Nederland in Suriname was de heer J. C. Kielstra die zonder pardon honderden mensen oppakte en gevangen zetten zonder vorm van proces en vaak ook zonder enige aanleiding en voor meerdere jaren. De opdracht die hij had was om de rust in he tland te bewaren, met goedkeuring van de Nederlandse regering kondigde hij de staat van beleg af.
Suriname was rijk aan bauxiet, daar hadden de Duitsers oog voor maar met de hulp van de Amerikanen werd een Duitse invasie voorkomen. De komst van deze 'beschermers' werd door de plaatselijke bevolking toegejuichd, er werd immers grof geld aan ze verdiend. Alle Duitse families in het land werden door Kielstra opgesloten. Zij waren verplicht werk te verrichten waarvoor zij overigens wel betaald werden. Terecht werd er na de oorlog gesproken van dwangarbeid.
Met de komst van vermeende NSB'ers uit Nederlands-Indië, het huidige Indonesië, in 1942, brak een vreemde periode aan. De in Suriname gelegerde Nederlandse soldaten hoorden van de verschrikkingen uit Europa en het heulen van de NSB'ers, daarop vernederden zij de families waarvan gezegd werd dat zij 'mogelijk' NSB lid waren.
Naast Duitsers en NSB'ers liet de gouverneur ook na de minste aanleiding iedereen oppakken. Kleine diefstallen en prostitutie waren voldoende om voor jaren in een kamp terecht te komen.

Eind 1944, dus nog voor het einde van de oorlog, werd de gouverneur uit zijn functie gezet omdat de situatie niet langer getolereerd kon worden. De staat van beleg werd opgeheven en de situatie van de geïnterneerden onderzocht, bij de meesten bleek dat er geen grond meer was ze langer vast te houden.
Van een behoorlijke rehabilitatie is het nooit gekomen.


Joden in Suriname, de 21-ste eeuw

De Joden vormen nu nog maar een heel klein deel van de Surinaamse bevolking, hun betekenis voor de Surinaamse samenleving, gebruiken, taal en voeding was in het verleden veel groter dan hedentendage. Er wordt beweerd dat het bekende Surinaamse gerecht 'Pom' wel eens van Joodse origine zou kunnen zijn.
De laatste jaren is er een hernieuwde belangstelling in Suriname voor Joods erfgoed, de cultuur en het gedachtengoed.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem