De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Ans van Dijk

Soms denk ik, moet ik aandacht besteden aan een bepaald facet van de Tweede Wereldoorlog. Haal je een klein verhaal naar voren om te illustreren hoe 'erg' de oorlog, of hoe 'fout' iemand was? Doe je dan anderen niet te kort of maak je iets niet groter dan het eigenlijk is? Sietze van der Zee is zoon van een foute vader, Sietze zelf is integer en was vôôr Mathijs van Nieuwkerk (De Wereld Draait Door) hoofdredacteur van de Amsterdamse krant Het Parool.
Sietze schreef veel over de oorlog, net als ik is hij op zoek gegaan naar de verrader van de familie Frank waardoor deze hele familie, op vader Otto na, door de Duitsers werd vermoord. Ik kom tot een andere conclusie dan Van der Zee, maar zijn visie was wel de directe aanleiding om de aandacht te vestigen op Ans van Dijk, een 'foute' vrouw die de oorlog overleefde, maar daar niet veel plezier aan heeft beleefd.

Als een van de weinigen geen gratie
Het intrigerende aan deze dame is niet zo zeer dat zij 'mega fout' was in de oorlog. Ook het feit dat zij ter dood werd veroordeeld en geëxecuteerd is niet bijzonder genoeg om een pagina aan deze verraadster te wijden.
Het hoe en waarom van haar veroordeling en waarom zij GEEN gratie kreeg is een kwestie die ook door mij niet volledig kan worden opgehelderd, maar wel zeer opmerkelijk blijft totdat hierover ooit meer informatie naar buiten komt.

Wie was Ans van Dijk?
Op kerstavond 1905 wordt deze Amsterdamse geboren. Drie jaar na de oorlog wordt zij als enige Nederlandse vrouw ter dood veroordeeld, het doodvonnis wordt ook daadwerkelijk voltrokken.

Gelijk maar met de deur in huis vallen, Anna (Ans) was lesbisch, Joods en moeilijk opvoedbaar, vanaf haar vijfde staat ze onder behandeling van een kinderarts. Het is 1919; de Eerste Wereldoorlog is achter de rug waarin Nederland werd gespaard vanwege de uitgeroepen neutraliteit. Ans is dan 14, haar moeder overlijd, haar vader kan dat niet verwerken en belandt in een psychiatrische inrichting, er is niemand die de zorg voor Ans op zich kan nemen waardoor zij in een verzorgingstehuis terechtkomt. Acht jaar later, in 1927, trouwt Ans met Bram Querido, een huwelijk dat acht jaar stand houdt, pas in 1940 wordt de scheiding een feit. Na de oorlog werd bekend dat Bram op 30 juni 1944 in concentratiekamp Blechhammer was overleden.

Ans valt na het huwelijk als een blok voor een vrouw, Miep Stodel. Later zou zij een verhouding krijgen met Mies de Regt. Nog voor de oorlog begint Ans een hoedenwinkel (Maison Evany) aan de Nieuwendijk 151 waar zij boven de winkel woonde. Omdat Joden worden tegengewerkt door de nazi's raakt Ans haar winkel kwijt en moet ze onderduiken.

De wegen van diverse schurken kruisen elkaar
Ter inleiding.
Willy Lages was in Amsterdam verantwoordelijk voor de vervolging en deportatie van Joden. Hij was na de oorlog een van 'De Vier van Breda'.
Pieter Schaap was een van de vele rechterhanden die Lages had. Schaap was politieman en zeer gevreesd vanwege zijn hardhandigheid en martelingen om informatie uit iemand te krijgen.

Ans is dus een Joodse vrouw en helpt twee Jodinnen aan een schuilplaats. Als Ans door hen wordt verraden staat op eerste paasdag 1943 de gevreesde politieman Pieter Schaap op de stoep. De twee vrouwen zullen waarschijnlijk onder inmense druk hebben gestaan en zo de naam en het adres van Ans hebben prijsgegeven.
Joden die elkaar verraden, mooier kan het haast niet voor de Duitsers. Ze zetten Ans onder druk om ook voor de Duitsers te gaan werken. Zij stemt toe. In de Jekerstraat (Rivierenbuurt) krijgt zij een Ans van Dijk woning van de Duitsers. Zij doet zich voor als 'hulp voor onderduikers', maar speelt iedere keer de Joden door aan de SD die ze direct op transport zetten richting een vernietigingskamp.

Ans van Dijk en haar vriendin Mies de Regt vangen voor iedere onderduiker 7,50 gulden aan kopgeld.

De 'handel' is zo lucratief dat vriendinnen van het stel mee gaan doen. Naar verluidt worden er 700 mensen verraden, Ik kan dat nergens verifiëren en houdt het op 145 waarvan 38 niet-joodse Nederlanders. Aanleiding voor de hoge strafeis waren 34 gevallen van verraad die direct aan Ans werden toegeschreven, van 23 gevallen wist men honderd procent zeker dat Ans ze persoonlijk had verraden dus alleen daarvoor werd zij uiteindelijk aangeklaagd. Tijdens het proces gaf zij op alle 23 aanklachten als antwoord: "schuldig". Ook gaf zij toe dat zij er geld voor had ontvangen.

Maar Ans is één van de velen die op deze manier aan de kost kwamen.
Spil in het web was Pieter Schaap die later ook ter dood werd veroordeeld. Pieter werkte in opdracht van Willy Lages. Dat Pieter ter dood werd gebracht is niet zo verwonderlijk, hij was voor velen de duivel in eigen persoon.
Willy Lages, die in feite tientallen handlangers zoals Pieter Schaap had geronseld ontsprong de dans want hij kwam in de koepel van Breda terecht. In 1966 werd hij om gezondheidsredenen vrijgelaten en leefde nog vijf jaar in vrijheid in Duitsland.

Angst regeert bij Ans, ze verraad haar broer
Bang als Ans is lokt zij de een na de ander in de val. Ook haar broer moet eraan geloven. Dit feit toont volgens mij de verzachtende omstandigheid aan die betrokken had moeten worden bij het vonnis toen zij in februari 1947 voor haar rechter stond.
Haar verweer was dat zij doodsangsten had uitgestaan. Op 20 mei 1945 was zij gearresteerd, op 24 september 1947 werd het doodvonnis uitgesproken.
Haar advocaat verzocht tevergeefs om een psychiatrisch onderzoek. Aan Koningin Wilhelmina vroeg zij gratie, die weigerde. Op 13 januari 1948 werd bij Fort Diemen de trekker overgehaald. Haar laatste wens om toe te mogen treden tot de Rooms-Katholieke kerk werd ingewilligd. Ans is 42 jaar geworden.

Weetje 01
Enkele weken later zou zij gered zijn geweest want toen Juliana aantrad als Koningin weigerde zij in tegenstelling tot haar moeder doodvonnissen te tekenen. Omdat Ans vroeger op school en thuis al onhandelbaar was geweest en van een hetero- in een homoseksuele relatie terechtkwam, Joden verrraadde en zelfs haar broer opofferde was een psychologisch onderzoek op zijn plaats geweest.
Niet dat dat iets afdeed aan de gruweldaden van Ans, maar enige consideratie was op zijn plaats geweest temeer de echt grote vis, Willy Lages, na twintig jaar detentie vrij man werd.

Nu ging Ans van Dijk de geschiedenis in als de enige Nederlandse vrouw die voor haar daden boette door voor een vuurpeloton te sterven. In de Verenigde Staten zegt men nu: "moet je iemand doden om duidelijk te maken dat je iemand niet mag doden?". En zo is het. De dood is altijd zinloos en onomkeerbaar.

Weetje 02
Ans wordt gezien als een van de mogelijke verraadsters van Anne Frank. Sietze van der Zee schreef er een boek over, maar steekhoudend bewijs heb ik er niet in aangetroffen. Van der Zee baseert zich op aannames, zo zou Otto Frank zeker hebben geweten dat het om een vrouw ging. Het feit dat Ans Joods was zou voor Otto Frank aanleiding zijn geweest geen ruchtbaarheid te geven aan zijn wetenschap.

Nieuwe media, gene nieuwe feiten
In het voorjaar van 2016 verscheen 'Een prooi wordt jager' van Koos Groen over Ans van Dijk. Begin 2017 maakte Diederik van Vleuten een programma over Ans. Beiden leverden geen nieuwe feiten op. Mijn mening is dat de mannen die destijds aan de touwtjes trokken in Ans van Dijk een gewillig slachtoffer zagen.
Zij was lesbisch, Joods en schuldig, zij gaf alles toe. Ans wist waarschijnlijk teveel, want anders kan ik het niet verklaren dat Willy Lages de dans ontsprong en een betrekkelijk klein radartje als Van Dijk werd doodgeschoten. In dossiers die nog jaren gesloten zullen blijven staan vaste sappige details, in de na-oorlogse jaren is er een doofpot gecreëerd die zijn weerga niet kent, maar gelijk een die voor jaren gesloten zal blijven.

Naschrift
Later kreeg ik een nog naarder gevoel. Ik kwam erachter dat Koningin Wilhelmina achter de benoeming stond van een 'zeer foute man' tot hoge ambtenaar, namelijk als hoofd van de BVD. LEES HIER VERDER.

Pagina's gerelateerd aan het verzet

   Hannie Schaft
   Herdenkingskruis
   Het Parool
   Olympia
   Onbekende helden
   Oorlogsmonumenten
   Verzetsbank
   Verzetskruis
   Verzetsmuseum
   Yad Vashem

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem