De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Hoe de oorlog korter duurde dan Hitler voor ogen had

Alan Turing, een Engelse wiskundige die de code van de Duitsers wist te kraken waardoor de bewegingen van Hitlers' troepen nauwgezet in de gaten konden worden gehouden. Probleem met het verhinderen van aanvallen door de Duitsers was dat die dan door zouden krijgen dat de geallieerden beschikten over de code.
Het kostte daardoor veel mensen het leven, maar het spaarde velen ook het leven en de oorlog werd erdoor bekort.

Alan Mathison Turing
Omtrent de aanzet om Enigma, de code van de Duitsers, te kraken doen veel verhalen de ronde. In mijn gedachten nam ik mee dat Alan homoseksueel was. Gek? Nee. Want ook rond de geschiedenis van Frieda Belinfante (link) en Willem Arondeus (link) in Nederland weten we dat hun geaardheid hen de eer die zij verdienden in de weg stond. Straks meer over Alan.

Enigma Enigma was eigenlijk geen code, maar een machine waarmee berichten gecodeerd en gedecodeerd konden worden, het woord Enigma komt uit het Grieks en betekent puzzel.
De Duitsers konden tot ver in de Tweede Wereldoorlog informatie met elkaar delen zonder dat de geallieerden op de hoogte waren van de plannen van de vijand. Toen de berichten eenmaal ontcijferd konden worden werd er met de verkregen informatie relatief weinig gedaan om de Duitsers te misleiden. Immers, als iedere aanval zou worden afgeslagen zouden de Duitsers de code van de Enigma direct aanpassen. Het geheel aan ontcijferde berichten noemden de Engelsen ULTRA.

Ontcijfering, de officiële versie
Reeds voor de oorlog (rond 1933) had de Poolse wiskundige Marian Rejewski de Enigma code gekraakt, toen Hitler Polen annexeerde vluchtte Rejewski via Frankrijk naar Engeland en bood er zijn diensten aan, daar werd geen gebruik van gemaakt. Merkwaardig genoeg ging er rond dezelfde tijd een team van Engelse wiskundigen aan de slag om de Enigma te kraken.

Het team bouwde een 'Bombe', een machine waarmee geheime codes ontcijferd konden worden. De Engelsen hebben lang ontkend dat de groep bestond uit een spion voor de Russen, een losbol, enkele meelopers en aan het hoofd een homoseksuele jongeman die via een prijsvraag een assistente had aangetrokken. De versie die de Britten het beste uitkwam was dat een groep wiskundigen van de 'Government Code and Cipher School' dit belangrijke werk had gedaan, waarbij niet specifiek één naam werd genoemd. Alan was de initiatiefnemer om Winston Churchill aan te schrijven met het verzoek om meer mensen en geld, hoewel velen tegen waren, zegde Churchill geld toe.
Alan Turing was dus wel degelijk de belangrijkste pion.

Alan Turing en zijn Bombe

Alan Turing was een geniaal wiskundige en bood voor de oorlog zijn diensten aan, hij wilde een groep samenstellen en een machine bouwen waarmee hij Enigma zou kunnen breken. Hij begon in de zomer van 1940 met zijn werk, pas na 2,5 jaar wist hij de code met zijn team te breken. Ik geloof wel in het verhaal dat een fout van de Duitsers Turing op het spoor van de ontrafeling heeft gezet en dat de machine (de Bombe) verder het werk deed.


Of het 'zijn' Bombe was zal altijd een vraag blijven. Feit is dat een Poolse groep wiskundigen veel voorwerk had verricht waarop een groep Britse wiskundigen vanaf 1938 voortborduurden. De machine is niet door Turing alleen gebouwd, hij kreeg daarbij veel hulp, onder andere van Gordon Welchman, een man die in de geschiedenisboekjes nauwelijks voorkomt.
Dat de Polen een machine hadden geloof ik, maar de machine van Turing was daar niet op gebaseerd. Christopher Morcom was het eerste vriendje van Alan, de dood van Christopher greep Alan zo aan dat hij zijn Bombe naar hem zou hebben vernoemd, niets is echter minder waar. Een tijdgenoot van Alan, Shaun Wylie, kan zich nog goed herinneren dat Alan de Bombe 'Victory' noemde.

Na de oorlog
Alan Turing kreeg niet de verdiensten voor zijn werk die hij verdiende, hij ging aan de slag bij de universiteit van Manchester waar hij de basis legde voor de hedendaagse computer. Het is een feit dat hij op een zijspoor raakte, maar de meningen over de redenen zijn verdeeld. Alan zou emotioneel niet langer om kunnen gaan met zijn homoseksuele gevoelens die hij op de universiteit diende te onderdrukken.
Aannemelijker is de versie waarbij er vanuit wordt gegaan dat Alan als chantabel werd gezien door de inlichtingendiensten. Het resulteerde er in ieder geval in dat hij zijn baan aan de universiteit verloor.

Tot 1967 was homoseksualiteit verboden in Engeland, in 1952 werd Turing opgepakt en kreeg van de rechter twee opties, verder werken aan zijn geesteskind of de gevangenis in, hij koos voor het eerste. Chemische castratie was daarbij echter de enige voorwaarde, hij stemde toe. Wat er tot aan zijn dood in 1954 gebeurd is laat zich moeilijk beschrijven. Op 7 juni van dat jaar werd Alan dood aangetroffen, zonder afscheidsbriefje, maar wel met cyanide in zijn bloed, hij zou zelfmoord hebben gepleegd.
Dat de enorme kennis die hij had over codes en andere staatsgeheimen reden is geweest voor moord door de Britse geheime dienst lijkt mij sterk, maar valt niet uit te sluiten omdat de moeder van Alan nog leefde toen hij overleed. Het is niet aannemelijk dat Alan zijn moeder het aan kon doen haar zoon te verliezen.
Wel was Alan depressief door het gebruik van de verplichte hormoonkuur waardoor Alan geen seksuele gevoelens meer zou hebben en dus ook zijn homoseksuele geaardheid kon verbergen.

Postuum eerherstel
Op 24 december 2013 verleende Koningin Elizabeth II van Engeland Alan Turing gratie en werd de veroordeling wegens homoseksualiteit uit de boeken geschrapt.
Reeds in 1945 werd Alan benoemd tot Officier in de Orde van het Britse Rijk. Twaalf jaar (1966) na zijn dood werd er een award in het leven geroepen, de A.M. Turing Award, een hoge onderscheiding in de informatica. Intel en Google betalen jaarlijks 500.000 Dollar uit aan de winnaar. De prijs is overigens geen Britse prijs. De Association for Computing Machinery (ACM) is een sinds 1947 in de Verenigde Staten gevestigd wetenschappelijk instituut die de prijs jaarlijks toekent aan een wiskundige.

Alan Turing is 41 jaar oud geworden.

Conclusie

Alan Turing had een groter aandeel in het kraken van Enigma dan de Britse regering meer dan vijftig jaar heeft volgehouden. Turing staat aan de wieg van de hedendaagse computer en de naar hem vernoemde prijs wordt gezien als de belangrijkste op zijn vakgebied.
Turing stierf onder verdachte omstandigheden en kan beschouwd worden als het belangrijkste lid van een groep wiskundigen die de Enigma wisten te kraken. Dit feit op zich bekorte de oorlog en spaarde miljoenen mensen het leven. Pas in 2013 werd hij door de Britse regering volledig gerehabiliteerd.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem