De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Sobibor - Jules Schelvis

Op 4 april 2016 werd bekend gemaakt dat de dag ervoor Jules Schelvis in zijn woonplaats Amstelveen op 95-jarige leeftijd was overleden. Schelvis wordt in één adem genoemd met concentratiekamp Sobibor. Waarom leg ik uit.

Sobibor

Sobibor was van april 1942 tot en met oktober 1943 een Duits concentratiekamp in het oosten van Polen, er kwamen rond de 170.000 mensen om het leven waarvan 35.000 Nederlanders, her en der lees je andere aantallen.
Omdat het doel van dit kamp louter was om, met name, Joden en Roma te vermoorden was het een betrekkelijk klein kamp waar niet gewerkt werd. Bij aankomst werden de meesten direct vermoord.


Ontsnapping

Na weken van gemor onder de gevangenen brak er op 14 oktober 1943 opstand uit waarbij enkele bewakers werden gedood, een groep van 300 gevangenen wist het kamp te ontsnappen. De meesten werden opgespoord en teruggebracht, alle Joden en ontsnapten werden terstond vermoord. Het kamp werd gesloten en gesloopt. Een van de Nederlanders die er zijn vergast was Flip Slier (link), slechts 18 Nederlandse gevangenen overleefden Sobibor.

Jules Schelvis

Jules Schelvis was Joods en overleefde Sobibor. Reeds op zijn 22-ste werden hij, zijn vrouw een een groot deel van zijn familie opgepakt. Alleen Jules zou meerdere kampen overleven. Van 1943 tot en met 1945 zat Jules in zeven kampen, over Sobibor is weinig bekend omdat de meesten de oorlog niet overleefden, Jules nam zich voor erover te schrijven en lezingen te geven.

Burger-aanklager

Als er in Duitsland weer eens een oorlogsmisdadiger werd opgespoort kwam Jules vaak als aanklager optreden namens de slachtoffers. Ook schreef Schelvis een aantal boeken waarvan er een tot toneelstuk werd bewerkt. Tot aan zijn 60-ste heeft Schelvis nooit naar buiten willen treden.


Het kamp

Op de grens met Duitsland, maar in Polen, ligt het plaatsje Sobibor waarnaar het in 1942 gelijknamige vernietigingskamp werd gebouwd. Joodse gevangenen moesten het kamp bouwen waarna zij in datzelfde kamp werden vermoord.
In 1943 vonden er 19 transporten plaats vanuit doorvoerkamp Westerbork, ruim 34.000 Joden 'verhuisden' in enkele maanden naar Polen waar zij direct vergast werden. Slechts 18 Nederlanders overleefden het kamp.

Reinhard Heydrich voerde voor zijn baas Heinrich Himmler, een boerenzoon die gold als de trouwste volger van Adolf Hitler, uit wat de SS onder leiding van Himmler had uitgebroed, namelijk de massavernietiging van de Joden. Heydrich gaf opdracht Sobibor te laten bouwen, de Joden die werden binnengebracht moesten nog dezelfde dag worden vergast en verbrand.
In april 1942 kreeg Franz Stangl de leiding over het kamp.

Archeologisch onderzoek

Na de opstand in oktober 1943 lieten de Duitsers het kamp slopen door Joden die na afloop ter plekke werden doodgeschoten. In 2004 werd het plan opgevat om het verwoeste kamp op te graven, de Duitsers hadden gepoogd het vernielde kamp te bedekken met een laag asfalt om zo hun sporen uit te wissen.
Pas in 2011 konden de plannen grootschalig vorm worden gegeven na een financiële impuls van, onder andere, Nederland. De gaskamers kwamen bloot te liggen., al snel werden de contouren van het hele kamp zichtbaar. Duidelijk is ook geworden dat de slachtoffers een 'douche' kregen waar in werkelijkheid gas uit de sproeikoppen kwam. Achter de gaskamers werden de lichamen verbrand en de resten begraven.
De plek des onheils was een rechthoekig gebouw van 18 bij 24 meter. Een lange gang liep van een westelijk naar een oostelijk deel, beiden met vier gaskamers, aan de achterkant van het gebouw stond de machine in een aparte ruimte die koolmonoxide produceerde en de gaskamers inpompte. Naast de funderingen werden er tanden, kunstgebitten, haarklemmetjes, trouwringen, brillen en oorbellen gevonden.


Een deel van de fundering die tijdens opgravingen bloot werd gelegd.
Deze foto is beschikbaar gesteld door TripAdvisor


De commandantswoning die nog altijd in gebruik is.
Deze foto is beschikbaar gesteld door TripAdvisor


Op deze plek kwam de trein aan met gevangenen die dezelfde dag nog werden vergast.
Deze foto is beschikbaar gesteld door TripAdvisor


Op zondag 28 januari 2018 zond de EO de documentaire
'Sobibor Excavated - The four stages of deceit' uit over de opgravingen.



Foto uit de documentaire van de EO.

Monument in Amsterdam

Aan de Amstel (21) ligt een lint van klinkers (straatstenen) die herinneren aan de bijna 100 kinderen en 3 verzorgers die in maart 1943 uit het Joods jongensweeshuis dat hier stond zijn weggevoerd. De stenen vormen de contouren van het voormalige weeshuis. Het huis stond aan de Zwanenburgerstraat en werd in 1977 gesloopt om plaats te maken voor het huidige Stadhuis annex Muziektheater (Stopera.)



De woorden op de stenen die tesamen het monument vormen:
Deze woorden omlijnen de plaats waar het - in 1738 elders in Amsterdam opgericht - Joods jongensweeshuis Megadle Jethomien sedert 1865 zijn zegenrijk werk deed totdat in 1943 de Duitse bezetter het huis binnendrong en de jongens wegvoerde. Drie verzorgers bleven vrijwillig bij de bijna honderd kinderen op weg naar het vernietigingskamp Sobibor. Niemand keerde weer. Hun nagedachtenis zij tot zegen.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem