De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Generaal Winkelman, opperbevelhebber

Henri Winkelman heeft nauwelijks indruk achtergelaten, daar was geen gelegenheid voor. Sommige mensen hebben het niet in zich om een held te worden, anderen ambiëren het niet, Winkelman behoorde tot de groep die wel wilde maar niet kon.

Henri Gerard Winkelman was al eens gepensioneerd geweest toen hij op 63-jarige leeftijd een telefoontje kreeg dat Rotterdam (LINK) gedreid werd te worden gebombardeerd als hij zijn manschappen niet de opdracht zou geven de Generaal Henri Winkelman wapens neer te leggen.
Achteraf bleek, wat hij ook zou hebben beslist, dat niets zou hebben uitgemaakt, de Duitsers waren vastberaden om Rotterdam plat te gooien, als voorbeeld voor de geallieerden hoe sterk en meedogenloos de slagkracht van de Wehrmacht was.

Vervroegd pensioen teruggedraaid
Winkelman werd in de jaren dertig opgevolgd door generaal Reijnders, die kon het echter niet goed vinden met de landsbestuurders en moest in feburari 1940 op zijn beurt plaats maken voor oud-gediende Winkelman.
Hoewel bekend was dat de Duitsers mogelijk Nederland binnen zouden vallen deed Winkelman niets, kon ook niets. De Duitsers overrompelden de Nederlandse troepen alsof ze er niet stonden, slechts op enkele plaatsen kon enige vorm van weerstand worden geboden.

De Regering en het Koningshuis vluchtten voor de troepen het land uit

Het is maandag, het weekeinde zit erop en duidelijk is geworden dat de Duitsers in amper drie dagen tijd de weerstand van het Nederlandse leger voor een groot deel al hebben gebroken. Rotterdam is dan nog niet gebombardeerd en Nederland vekeert 'slechts' in oorlog met Duitsland, van overgave is dan nog geen sprake.
Maar de Regering en het Koningshuis zien de bui al hangen en nemen de wijk naar Engeland, het moraal van de burgers en de militairen die strijden tot de laatste man doet dat weinig goed. Met hun vertrek is het bestuur van het land in handen van Winkelman, hij is nu verantwoordelijk voor heel Nederland. Hij neemt ëën beslissing die ook zijn best denkbare beslissing zal blijken te zijn, een moment waarop hij anders had gekund, maar uiteindelijk duizenden levens spaarde.

Weetje
Drie dagen (7 mei 1940) voor het begin van de oorlog voor Nederland steekt het gerucht de kop op dat Koningin Wilhelmina naar het buitenland zal vertrekken. In De Telegraaf ontzenuwt haar dochter Juliana (op zich al vreemd dat Wilhelmina dit overlaat aan haar dochter) deze berichten als onzin, letterlijk laat zij optekenen: "onze plaats is in Nederland, of er gevaar dreigt of niet, wij zullen nooit onze post verlaten".
In het daarop volgende weekend dringt het besef door dat je aan een Regering en Koningshuis in ballingschap meer heb dan in gevangenschap. In het weekend van 11 en 12 mei pakken de leden van de Regering en het Koninklijk huis de koffers en nemen de wijk naar Engeland.

De vraag reist, waarom is men zo vroeg vertrokken en waarom nu juist op dat moment? Militair was er geen enkele aanleiding te denken dat Nederland geen stand zou houden en er was ook nog geen enkele sprake van hulp vragen aan de bondgenoten. Was er wellicht op Seys-Inquart ander niveau een telefoontje vanuit Duitsland geweest?
Immers, Prins Bernhard en zijn familie verkeerden in Duitsland in hoge SS-kringen. We zullen het waarschijnlijk nooit weten, maar intrigerend blijft het wel.

Winkelman geeft zich over aan de Duitsers
Op 14 mei bombarderen de Duitsers Rotterdam, Winkelman beseft dat Utrecht de volgende stad is, zo ver laat hij het niet komen en tekent op 15 mei de onvoorwaardelijke overgave van de Nederlandse troepen, daarmee draagt hij tevens het landsbestuur over aan de bezetter in de persoon van Rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart.

Winkelman weigert na het zetten van zijn handtekening verder mee te werken en wordt daarop door de Duitsers opgepakt. Vanaf dat moment, 2 juli 1940, zal Winkelman achter Duitse tralies doorbrengen totdat hij op 12 mei 1945, na de val van het Duitse Rijk en de dood van Adolf Hitler, terug naar Nederland keert.

Vier-sterren Generaal Henri Winkelman overleed op 27 december 1952.

Toespraak Generaal Winkelman 15 mei 1940 tot het Nederlandse volk

NEDERLANDERS,

Ik heb er prijs op gesteld, u persoonlijk een toelichting te geven bij het hoogst ernstige besluit, dat u reeds hedenavond hebt gehoord door de Nederlandsche radio.

Wij hebben de wapens moeten neerleggen omdat het niet anders kon. Allen waren vastbesloten ons vaderland te verdedigen tot het uiterste. Welnu, ik, die als Opperbevelhebber van Land- en Zeemacht alle berichten ontving, ik wist met volstrekte zekerheid, dat dit uiterste vandaag was bereikt. Onze soldaten hebben gestreden met een moed, die onvergetelijk zal blijven. Maar de strijd was te ongelijk. Onze troepen stonden tegenover technische middelen, waartegen de grootste menschelijke moed niet is opgewassen. Bij duizenden zijn zij gevallen voor de vrijheid van Nederland.

De luchtstrijdkrachten waarover wij thans nog beschikken zijn zoo minimaal, dat zij onze troepen te land nagenoeg niet meer bij de operatien konden steunen.

Tegenover de Duitsche overmacht in de lucht hadden ook onze andere afweermiddelen, zooals de luchtdoelartillerie, slechts een beperkte uitwerking, hoe dapper en bekwaam de luchtdoelbatterijen haar taak ook vervulden. Zoo stonden onze troepen bloot aan de vernietigende bombardementen van het Duitsche luchtwapen.

En niet alleen zij. Onder de burgerbevolking, onder vrouwen en anderen, maakte de luchtmacht tallooze slachtoffers. In ons dichtbevolkte land, met zijn vele steden, kan bij luchtbombardementen moeilijk worden onderscheiden tusschen militaire en niet-militaire objecten. Rotterdam, dat vandaag door de Duitsche luchtmacht werd gebombardeerd, heeft het droevig lot van den totalen oorlog onderaan. Utrecht en andere groote bevolkingscentra zouden binnen zeer korten tijd dit lot met Rotterdam moeten deelen.

Vrijwel geheel aangewezen op eigen kracht, waren wij niet in staat ons land, onze burgerbevolking, voor dit geweld te behoeden. Het waren deze harde feiten, die mij noopten mijn hoogst ernstig besluit te nemen: wij hebben den strijd gestaakt.

Ik kan mij ten volle indenken, dat dit besluit voor vele Nederanders schokkend is. Laten zij allen echter beseffen, dat ik op dit oogenblik de Nederlandsche regeering hier te lande vertegenwoordig en dat ik derhalve niet alleen gerechtigd, doch ook verplicht was te besluiten, zooals het belang van het Nederlandsche volk in deze omstandigheden voorschrijft.

Het staat voor mij onomstootelijk vast, dat dit belang medebrengt, dat de volstrekt ongelijke strijd moet worden gestaakt, opdat niet nog meet onschuldige slachtoffers vallen. Wie mijn verantwoordelijkheid kan peilen, beseft hoe zwaar mij dit besluit moet zijn gevallen. Het kon echter met anders luiden.

Nederlanders! Hebt ondanks dezen zwaren tegenslag vertrouwen in de onverwoestbare krachten en tradities van ons volk. Wij hebben deze beproeving van een korten, doch hevigen oorlog moeten doorstaan. Wij zullen het nieuwe lot, dat ons voorloopig beschoren is, met denzelfden moed en vastberadenheid dragen als waarmede wij den strijd voor onze zelfstandigheid hebben gevoerd. Hebt daarom, ik herhaal het nogmaals, vertrouwen op de toekomst.

Doch vooral: toont dit vertrouwen door de rust en de orde te bewaren, welke wij zoo dringend behoeven om ons geschokte land weder op te bouwen, laten wij ons thans richten op dezen eersten plicht, welken het vaderland ons oplegt.

Leve Hare Majesteit de Koningin!

Leve het vaderland!

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem