De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Russenoorlog

Texel is net als de rest van Nederland bezet door de Duitsers, het eiland maakt deel uit van de verdedigingslijn die moet voorkomen dat de geallieerden voet aan wal zetten van het vaste continent.
Het is 1945, de oorlog loopt ten einde. Het zuiden van Nederland is albevrijd. Er bevinden zich Duitsers en hun strijdmakkers de Georgiërs op het eiland. De Georgiërs verbleven eerst lange tijd in Frankrijk en ook nog eens anderhalf jaar in Zandvoort. Van daar worden zij door de Duitsers op 6 februari 1945 naar Texel gestuurd. Twee maanden later, op donderdag 5 april 1945, geven de Duitsers de order om de volgende morgen van het eiland te vertrekken om ingezet te worden tegen de geallieerden in Oost-Nederland.

De Georgiërs zitten tussen twee vuren in. Ze weten dat de Russen in het Oosten oprukken en zijn bang dat zij in de Sovjet-Unie als landverraders zullen worden gezien. Daarop nemen zij een voor Texel dramatisch besluit, ze komen in opstand tegen de bezetter.

Eerst iets over de situatie op Texel. De Duitsers hebben geen kind aan de 7.000 eilandbewoners, er wonen nauwelijks Joden en in feite laat het de bewoners en de bezetter koud wat er op het vaste land gebeurt. De vaste bewoners leven van de visserij en de landbouw, het toerisme staat in de kinderschoenen. De ongeveer 800 Georgische overlopers naar het Duitse leger hebben de opdracht het eiland te bewaken.

De Georgiërs en de Texelaars kunnen het goed met elkaar vinden, er vinden tal van activiteiten plaats die zij samen organiseren. Aan de innige band komt een einde als de Georgiërs besluiten zich tegen de Duitsers te keren en hun bevelen niet langer op te volgen. De Duitsers zijn woedend en sturen troepen naar het eiland.
De opstand wordt met zwaar materieel de kop ingedrukt, hierbij vallen rond de duizend slachtoffers onder de Duitsers (530), Georgiërs (410) en Texelaars (100.) Over de Russenoorlog is een documentaire gemaakt waarin ooggetuigen aan het woord komen.
Pijnlijk wordt duidelijk dat er tussen de Texelaren tweespalt is ontstaan na de 'bevrijding' door de Georgiërs, want een deel van het eiland was blij met de opstand tegen de Duitsers, een ander deel had de Georgiërs liever naar het front zien vertrekken, ook al had men een goede band met de Duitsers en de Georgiërs.
Texel werd wel 'het brave eiland'genoemd.

Het laatste slagveld van Europa

De opstand begon in de nacht van 5 op 6 april 1945 en eindigde pas op 20 mei 1945, meer dan twee weken na het einde van de Tweede Wereldoorlog, het Canadese leger kwam toen op Texel aan.
Bij de gevechten die zes weken duurden verloren de Georgiërs steeds meer terrein. Het laatst werd er gevochten rond de vuurtoren bij De Cocksdorp. Nadat de opstand was neergeslagen kamden de Duitsers het eiland uit, op zoek naar overgebleven tegenstanders. Dit was dus al ruim nadat de strijd in heel Europa gestreden was en de Duitsers zich onvoorwaardelijk hadden overgegeven.
Enkele honderden Georgiërs konden zich bij Texelaren verbergen en zo de Duitse razzia's overleven. 'Europa's laatste slagveld' werd op 20 mei door de Canadezen bevrijd.

Deze versie van de gebeurtenissen behoeft nuance. De Texelaren wisten vóór 5 april wat er te gebeuren stond, de band met de Georgiërs was goed, vooral de meisjes waren gecharmeerd van de grote sterke kerels. Er wonen op Texel nog altijd nazaten van gevallen strijders die een avontuurtje hadden met dames van het eiland.
De afspraak onder de Georgiërs was dat zij een sein zouden krijgen in de vorm van een vuurpijl vanuit Den Burg dat midden op het eiland ligt. Vooraf was bepaald wie waar naar toe zou gaan om Duitsers de strot af te snijden. Dit gebeurde letterlijk want munitie was er nauwelijks. Naderhand wel, want wapens en kogels werden buitgemaakt op de Duitsers.

Tijdens de actie lukte het de Georgiërs niet alle Duitsers te vermoorden, twee strategische plaatsen waren door de Duitsers ondermijnd en twee Duitsers wisten van het eiland te komen en de leiding te waarschuwen waarop er meer troepen werden gestuurd. De Georgiërs trokken zich deels terug in het bos waar het voor de Duitsers lastig was om hen op te sporen.
Maar ook verstopten de Texelaren veel Georgiërs. Dat de Canadezen het eiland kwamen bevrijden is ook niet geheel juist. Slechts een enkele Canadees zette inderdaad vaste voet aan wal van het eiland. Twee dagen daarvoor was het de Duitsers al duidelijk dat heel Europa ontzet was en dat zij kansloos waren.

Na de oorlog

De Georgiërs gingen op 17 juni 1945 terug naar Rusland waar zij werden aangehouden wegens landverraad. Zij hadden van de Nederlanders en de Canadezen aanbevelingsbrieven meegekregen, die mochten niet baten. In 1972 werden de verantwoordelijke Duitse officieren voor het gerecht gedaagd maar niet veroordeeld. De commandant (Eirch Neumann) die de slachtingen op het eiland leidde werd nimmer vervolgd en stierf in vrijheid in Duitsland in 1976.
De Georgiërs verging het minder goed. Zij dienden hun wapens in te leveren wat zij aanvankelijk weigerden, zij wilden naar huis en in ruil voor geloodfsbrieven gingen zij ongewapend. Velen van hen kwamen in Siberische werkkampen terecht.

Tussen de Georgiërs en de Texelaren is het nimmer echt goed gekomen, er zijn daartoe wel pogingen ondernomen, onder andere door de Georgische president die de ruim vier honderd Georgische graven op Texel bezocht. Ook werd er een reis naar Georgië georganiseerd waar niet veel belangstelling voor was. De doorsnee Texelaar neemt de Georgiërs de gebeurtenissen kwalijk. In de documentaire wordt herhaaldelijk gezegd dat Texel pas veranderde door de opstand van de Georgiërs op 6 april 1945 en niet door de bezetting door de Duitsers in mei 1940.

Documentaire

De documentaire 'De Russenoorlog' ging op 21 november 2009 in premiêre op het Internationale Documentaire Filmfestival IDFA, Amsterdam en werd in 2010 uitgezonden door RTV Noord-Holland.
Je kunt hem hier helemaal bekijken.


Website over de Russenoorlog

Er is een geweldige website over de periode 40 - 45 op het eiland Texel. Daar kun je een tijdlijn bekijken en de interviews met overlevenden. De Russenoorlog kostte veel Texelaren onnodig het leven.
Deze 'vergeten' oorlog wordt goed in beeld gebracht op de website, klik ervoor HIER.

Luchtvaart- en oorlogsmuseum Texel

In het museum is een permanente tentoonstelling te zien over de gebeurtenissen.
Luchtvaart- en orlogsmuseum Texel
Postweg 126
1795 JS De Cocksdorp (Texel)
Tel: 0222 - 311689

Opstand op Texel

Auteur Gerbrand Fenijn, uitgegeven in 1999
Gebrand schreef het verhaal op van twee jongens. Het boek is makkelijk leesbaar en telt 118 bladzijden. Een korte samenvatting van het boek:

Jef is een jaar of twaalf en heeft een Joods vriendje, Dolf, die een zus, Erna, heeft. Samen trekken ze de stad in, wat eigenlijk niet mag want de twee Joodse kinderen lopen daar groot gevaar. Jef weet daar uiteraard niets van. Hij gaat voor een paar weken naar Texel en hoort bij terugkomst dat zijn vriendjes er niet meer zijn, hij vreest het ergste, maar kan niets doen.
Met zijn familie gaat Jef op een gegeven moment terug naar Texel waar hij bij toeval Dolf en later ook Erna, tegenkomt. En dan lijkt er aan de veilige haven voor de kinderen een einde te komen als de Georgiërs in opstand komen tegen de Duitsers.

OPSTAND OP TEXEL is gebaseerd op een waar gebeurd verhaal.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem