De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Anne

In rap tempo is er in de Amsterdamse westhaven een theater met allure uit de grond gestampt. Men zegt dat het een tijdelijk theater is en dat het over maximaal vijf jaar weer weg is, maar waar hebben we dat meer gehoord? Vooralsnog is het een aanwinst voor de stad en is de eerste productie in première gegaan: Anne.

Zoals de naam doet vermoeden gaat het stuk over Anne Frank. Mij wordt wel eens gevraagd of het waarheidsgetrouw is en de moeite waard om te bekijken. Op beide vragen moet ik het antwoord schuldig blijven want ik ga er niet heen. Ik heb veel gelezen over Anne Frank en eigen onderzoek gedaan. Daarbij ben ik op feiten gestuit die ik vooralsnog met niemand kan delen, maar die wel een ander licht werpen op de familie Frank. Want de focus ligt te dikwijls op de tiener, het gaat toch echt om vier mensen. Drie daarvan, waaronder Anne, overleefden de holocaust niet. Waarom Otto Frank de dans ontsprong is geen vraag waarop we het antwoord ooit vinden.
Waarom Anne de dood vond wel, zij werd door de Duitsers naar een kamp gestuurd en stierf daar aan ondervoeding en het haar onthouden van medicatie. Talloze boeken en films zijn er over haar verschenen, maar veel interessanter is het leven van Otto Frank. Omdat morrelen aan zijn integriteit ook aan het imago zal knagen van Anne komt er nooit iets naar buiten over hem.

Ook ik onthoud mij daarvan, maar mocht ik ooit een boek over Anne schrijven, dan gaat dat over de gehele familie en kunnen de biografieën over Anne en Otto de prullenbak in. Die heb ik uitvoerig gelezen, allen ontberen details, zeg maar schakelmomenten tussen de vier familieleden. Als je dit nog breder trekt komen ook andere familieleden van de families Frank en Hollander (moeder Edith heette zo) in beeld. Maar ook de mensen uit het achterhuis, althans, de helpers. En de werknemers van het pand Prinsengracht 263.
Vragen die nooit beantwoord zijn zullen talrijk blijken. Maar met één vraag zadel ik u vast op. Waarom schreef Otto Frank zelf nooit een boek en gaf hij nooit een diepgaand interview? Otto had een doosnee leven, daar hoort veel meer bij dan wat nu bekent is. Over Prins Bernhard druppelen zo nu en dan sappige details naar buiten, over Otto nooit, en toch zijn er parallellen.

Niet dat Otto tal van buitenechtelijke kinderen had en steekpenningen aannam, maar van Otto is wel bekend dat hij graag flirte met jonge dames en de geruchten over affaires zijn niet van de lucht. Is daar wellicht ooit een kind uit voortgekomen? Was daar niet eens ooit een getrouwde vrouw die enorm liefdesverdriet had? En dan die vrouw die dacht dat ze zou trouwen met Otto?
Otto Frank hielp een kind, dat hadden net zo goed tien andere kinderen kunnen zijn. En pleegde hij zakelijk geen contractsbreuk? En hoe zit het met het leveren aan de Duitsers ten tijde van de bezetting? En waarom stopte de zoektocht naar de verraders zo abrupt? Om maar te zwijgen over zijn positieve verklaring over de man (Silberbauer) die hen oppakte, augustus 1943 waardoor deze zijn straf ontliep, tot grote woede van Simon Wiesenthal. Wiesenthal heeft zich daarna meerdere malen uitgesproken over deze kwestie, probeer er maar eens iets over te vinden op het Internet, mij lukte het niet.

Veel vragen dus die nooit zijn opgehelderd, simpelweg omdat Otto er niet over sprak en niemand ernaar vroeg. Zijn pleegdochter leeft nog, maar die zwijgt ook in alle toonaarden. Op een simpele vraag als: "hoe kan een meisje van 14, na jaren van ellende, alleen in Polen op zoek gaan naar haar broer en vader en dan ineens Otto Frank tegen het lijf lopen. En dat zonder haar moeder die wel samen met haar in Auschwitz zat."
En deze vrouw, de moeder dus van het meisje, trouwde later met Otto. Ze zouden elkaar nog nooit gezien hebben terwijl later vast kwam te staan dat ze tegenover elkaar hadden gewoond in 1940 aan het Merwedeplein en dat Anne en dit meisje samen speelden, zowel bij Anne thuis, als bij het meisje thuis. De Dokwerker zit met veel vragen, vragen die het beeld van Anne niet mooier of lelijker maken, maar de mist rondom Otto Frank zou het zicht op Anne wel eens kunnen doen vertroebelen. Ook ik zal dus uiterst voorzichtig om moeten gaan met gevoelens. Ik hoop echter dat dat geen valse sentimenten zijn.

Ook wil ik Edith Frank nog noemen. Een vrouw die zichzelf wegcijferde om toch maar vooral de liefde van haar te man winnen. Een emotie die haar nooit ten deel zou vallen want Otto zag de verbintenis met haar als een verstandshuwelijk, zelfs Anne wist dat en schreef erover in haar dagboeken. Edith overleed eerder dan haar dochters, blijkbaar kon niemand iets voor haar doen. Maar ook tijdens haar leven stond men niet in de rij, Anne sprak zelfs met minachting over haar moeder, de desbetreffende blaadjes uit haar dagboek zijn pas vele jaren later opgedoken.
Edith hield van haar dochters en moet geleden hebben onder het wegdrijven van de liefde van een van haar dochters en haar man. Er is zo weinig bekend over deze moedige vrouw.

Tenslotte Margot, de tiener waar het eigenlijk allemaal begon. Want de oproep die zij ontving om zich bij de Duitsers te melden leidde de onderduik in. Dat Otto toen al veel pogingen gedaan had om het land uit te komen zijn alom bekend. Margot hied ook een dagboek bij, dat is nimmer teruggevonden. De manier van schrijven van Anne sloeg op een gegeven moment radicaal om. Ik suggereer daarmee niet dat Margot een deel van de dagboeken heeft geschreven maar ik haal wel iemand aan die beide meisjes gekend heeft en zei: "het Nederlands van Anne was te slecht om op deze manier te schrijven, Margot kon dat wel".
Omdat meerdere malen is vastgesteld dat het dagboek van Anne authentiek is houd ik het er op dat Margot hoogstens aanwijzingen heeft gegeven en dat Anne wel degelijk een groot schrijfster in de dop was.

Met het bovenstaande probeer ik aan te geven waarom ik het stuk 'Anne' niet hoef te zien, het beeld is niet compleet, juist omdat het gebaseerd is op de dagboeken van Anne en de archieven van de familie Frank. Daar ontbreken een aantal sleutels die kunnen leiden tot het antwoord op de vraag 'wie verraadde Anne Frank". Een toneelstuk dat geen verrassingen biedt is niet meer dan de zoveelste vertelling van een tragische gebeurtenis.
De pers was niet positief over het stuk, een enkeling daargelaten. Het lange voorspel was daar debet aan maar ook dat er geen nieuwe feiten aan het licht kwamen. Dat laatste kan ook niet want mensen die nog wat weten willen niets met de erfgenamen van de familie Frank te maken hebben en ook niet met de Anne Frank Stichtingen in Bazel en Amsterdam die ook nog eens elkaar regelmatig in de haren vliegen. Rondom het stuk 'Anne' is weinig soberheid te ontdekken, het eten, vervoer, kaartjes en drinken zijn prijzig. Natuurlijk, dat mag, maar ik verwacht dan wel iets meer dan wat ik al weet.

Het stuk moet een paar jaar draaien, de eerste geluiden zijn dat de opkomst niet massaal is en dat het doek in het najaar van 2014 al wel eens zou kunnen vallen. De organisatie spreekt dit tegen. Veel Joden die ik spreek zien Anne Frank als één van de vele slachtoffers van de nazi's. Anne Frank is een commercieel product dat veel geld oplevert. Persoonlijk heb ik daar geen moeite mee omdat met het geld nieuw onderzoek en er veel aan educatie wordt gedaan. Anne spreekt tot de verbeelding van de jeugd en toeristen, dan wordt een doel bereikt.
Als je echt het gevoel van de ademsnood wilt ervaren hoef je niet ver weg, een bezoek aan Auschwitz is zeker de moeite waard, maar aan de Amsterdamse Plantage Middenlaan is de Hollandsche Schouwburg (link) gevestigd. Loop daar eens over de binnenplaats of door de tuin, doe je ogen dicht en je ervaring is minstens zo intens als die in het Anne Frankhuis, alleen zonder hordes toeristen of dure biefstuk.

...meer over het verraad van Anne Frank...

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem