De Dokwerker

Auschwitz

In het zuiden van Polen ligt de stad Oswiecim, het telt 45.000 inwoners en bestaat ongeveer 900 jaar. In 1939 vielen de Duitsers Polen binnen en begonnen vrijwel direct met het bouwen van een kamp voor gevangenen bij de plaats die zij Auschwitz noemden.
Oswiecim was een Joodse plaats met een eigen synagoge. De Duitsers bouwden er drie hoofdcomplexen (Auschwitz, Birkenau en Monowitz) met daaromheen tientallen kleinere kampen.

Auschwitz spreekt bij de meesten van ons tot de verbeelding vanwege vernietigingskamp Birkenau dat door de Duitsers werd gebouwd. Het merendeel van de Nederlandse Joden de zijn weggevoerd zijn in Auschwitz om het leven gebracht.

Op de plek van de barakken is staatsmuseum Auschwitz-Birkenau gevestigd.
Veel over Auschwitz is verwerkt in deze site. Op de pagina 'video's' tref je schokkend beeldmateriaal aan. Hieronder een aantal opmerkelijke feiten.

Naamswijziging
Direct na de inval in Polen 'doopten' de Duitsers de Poolse plaats Oswiecim om in Auschwitz, een van de kampen die zij daar bouwden kreeg dezelfde naam.

Grootste kamp
Auschwitz was het grootste concentratiekamp van de Duitsers.

Werkkampen
Ongeveer 400.000 mensen hebben moeten werken in een van de kampen rondom Auschwitz.

De kampcommandanten van Auschwitz
Auschwitz werd door de SS geleid. De kampcommandanten waren respectievelijk:
Rudolf Höss (mei 1940 - november 1943)
Arthur Liebehenschel (november 1943 - mei 1944)
Richard Baer (mei 1944 - januari 1945)

Bewakers
Er waren 24 Nederlanders bewaker in Auschwitz, waarvan vijftien mannen en negen vrouwen waaronder Jacoba Roelofs, Adriana Admiraal, Maria Mullenders, Theodora Kole, Ria Jorink, Gerritdina Jorink en Wilhelmina ter Braake.

Vrouwen als bewaker
In totaal hebben er tegen de 200 vrouwen gewerkt in Auschwitz.

Ondervoeding
Ongeveer de helft van de slachtoffers stierf aan ondervoeding, watertekort in combinatie met een ziekte.

Niet een, maar meer dan veertig kampen
Het complex bestond uit Auschwitz I, Auschwitz-Birkenau en Auschwitz-Monowitz. Daarnaast waren er nog meer dan veertig sub-kampen, er stonden honderden barakken.

Hoe kwamen de gedetineerden om het leven?
Medische experimenten
Als je ziek werd en naar de ziekenboeg werd gebracht betekende dat niet dat je goede zorg kreeg, in veel gevallen werden er zeer wrede experimenten op de zieken uitgevoerd die niemand overleefde.

Strafcellen
Als je je in de ogen van de nazi's misdragen had liep je het risico in een strafcel te belanden. Er waren donker-, uithonger- en stacellen. De meeste doden vielen in Blok 11 van Auschwitz I, ook wel het 'blok der dood' genoemd. In Blok 10 werden medische experimenten op gedetineerden uitgevoerd.

Executie
Soms werd een gevangene ter plekke doodgeschoten om als voorbeeld te dienen voor anderen die wellicht snode plannen hadden. Ook was er een zwarte muur waarvoor meerdere gevangenen tegelijk plaats moesten nemen en dood werden geschoten.

Ophanging
Op een van de binnenplaatsen werden gevangenen opgehangen om als voorbeeld te dienen dat insubordinatie of ontsnappingspogingen niet werden getolereerd.

Ondersteboven en achterstevoren hangen
Een van de martelpraktijken van de Duitsers was om gevangenen dagenlang ondersteboven te hangen aan een drie meter hoge paal, ook werden ongelukkigen met hun armen naar achteren aan hun armen opgehangen waardoor vrijwel onmiddellijk beide armen braken. Werken was daarna niet meer mogelijk, dus als je deze vreselijke marteling al overleefde werd je naderhand alsnog vermoord.

De gaskamer
Verreweg de meeste doden vielen er in de gaskamers van een aantal kampen, na twintig minuten waren de gevangenen dood waarna zij werden verbrand in de ovens.

Gaskamers van Birkenau
De meeste slachtoffers vielen in Auschwitz-Birkenau waar veel gaskamers dag en nacht op volle touren draaiden. Toen het einde van de oorlog naderde werden de gaskamers en ovens door de nazi's vernietigd.

Ontsnappen was onmogelijk, of toch?
Exacte cijfers zijn er niet, maar naar schatting 928 mensen hebben geprobeerd uit Auschwitz te ontsnappen. Op een poging stond de doodstraf door het onthouden van water, slaap en voeding.
Als een gevangene succesvol ontsnapte werden tien willekeurige gevangenen uitgehongerd. Voor zover men na heeft kunnen gaan waren 221 pogingen succesvol, waaonder die van Kazimierz Piechowski.

Kazimierz kreeg te horen dat een medegevangene zou worden vermoord waarop hij plande om met de veroordeelde en nog twee gevangenen te ontsnappen. Dat ging kinderlijk eenvoudig, ze klommen op 20 juni 1942 in de auto van een SS officier nadat ze de uniformen en wapens van vier SS'ers te pakken hadden gekregen.
De vier gevangenen naderden de poort en Kazimierz schreeuwde dat de bewakers de poort open moesten doen waarop de vier de vrijheid tegemoet reden en nooit meer werden gepakt.
Na de oorlog zat Kazimierz enkele jaren in een Poolse gevangenis omdat hij tegen de communistische regering was. Hij overleed op 15 december 2017 op 98-jarige leeftijd.

Van de 221 geslaagde pogingen om uit Auschwitz te ontsnapten werden later 25 mensen toch weer opgepakt. 196 mensen (878 mannen en 50 vrouwen) lukte het dus om definitief uit handen van de Duitsers te blijven.

Enkele andere ontsnappingspogingen waren:
Juli 6, 1940, Tadeusz Wiejowski

Herfst 1941, zeven Russen

December 29, 1942, Jan Komski-Baras, Boleslaw Kuczbara, Mieczyslaw Januszewski en Otto Kusel

Winter 1943, Josef Prima en Vasil Mlavic

April 27, 1943, Witold Pilecki, Jan Redzej en Edward Ciesielski

April 5, 1944, Siegfried Lederer

April 10, 1944, Rudolf Vrba en Alfred Wetzler

Mei 1944, Czeslaw Mordowicz Arnost Rosin

Juni 24, 1944, Mala Zimetbaum en Edek Galinski

Juli 1944, Josef Meisel en Szymon Zajdow

September 1944, Max Drimmer en Hermann Scheingesicht

September 1944, twee groepen van in totaal 11 Polen

September 12, 1944, Kazimierz Szwemberg

October 18, 1944, Stanislaw Zygula en Marian Szayer

Oktober 27, 1944, Ernst Burger en Bernard Swierczyny

Juni 24, 1944, Edward Galinski

Juli 21, 1944, Jerzy Bielecki en Cyla Cybulska

10 april 1944
Rudolf Vrba en Alfred Wetzler ontsnapten succesvol uit Auschwitz-Birkenau en vluchtten naar Hongarije dat drie weken daarvoor door de nazi's was bezet, iets wat de twee niet wisten. Toch kwamen ze bij de Joodse Raad terecht en vertelden dat de Duitsers van plan waren om alle Hongaarse Joden op te pakken, deporteren en te vermoorden.
Het rapport dat van hun getuigenissen werd gemaakt ging naar het Hongaarse ministerie van Buitenlandse Zaken die niet meer in staat was om iets te doen. De transporten van Hongaarse Joden naar Birkenau begonnen twee weken later op 15 mei 1944 en duurden tot 9 juli 1944, in die twee maanden zijn er bijna 450.000 Hongaarse Joden vergast.
VRBA-report (pdf)

10 mei 1944
De Pool Czeslaw Mordowicz en de Slovaak Arnost Rosin wisten dus op 27 mei 1944 uit Auschwitz te ontsnappen, toen zij na tien dagen Slowakije bereikten gingen zij direct naar de Joodse Raad om te vertellen over de verschrikkingen die zij hadden gezien, zij bevestigden de verhalen van Lederer, Vrba en Wetzler die in april 1944 uit Auschwitz waren ontsnapt. Rosin had gewerkt als KAPO bij de verbrandingsovens, hij was dus een directe getuige.
Hun rapport besloeg zeven pagina's en werd onder andere door The New York Times afgedrukt en besproken. Mordowicz en Rosin waarschuwden tegen de aanstaande deportatie en vergassing van Hongaarse Joden.
Hun rapport kwam via Zwitserland ook in Engeland terecht, Joodse instanties smeekten om het bombarderen van de gaskamers van Auschwitz maar Roosevelt (kon niet) en Chruchill (wilde niet) gaven niet thuis.

Van de 878 mannen en 50 vrouwen die succevsol ontsnapten was de helft Pools. De tweede groet groep betrof Russen, daarna Duitsers en Oostenrijkers.
Van de Sinti en Roma (in het kamp aangeduid als zigenuers) wisten 39 mannen en 2 vrouwen succesvol te ontsnappen. Slechts één Nederlander ontsnapte uit Auschwitz. Of dit ook echt een Nederlander betrof bewtijfel ik, wellicht is er een fout gemaakt. Malka Zimetbaum, beter gekend als 'Mala la Belge', was een vrouw uit Antwerpen die kon ontsnappen maar die weer werd opgepakt, gefolterd en vermoord. Zij sprak Vlaams, wat ook wel 'Nederlands' wordt genoemd, wellicht is er bij de administratie bij de taal 'Dutch' vermeld wat later aangezien werd als de nationaliteit.

Van zes mensen weten ze dat ze zijn ontsnapt, maar men heeft geen zekerheid over hun identiteit.

Over de identiteit van de enige Nederlander die is ontsnapt kan ik niets vinden. Ik heb de informatie van de organisatie rondom Kamp Auschwitz, dus betrouwbaar, maar zoals gezegd, wellicht is er bij het vertalen van documenten van het Pools of Duits naar het Engels een fout gemaakt.

UPDATE december 2025, naam gevonden!
...KLIK HIER...

Bevrijding
Wie niet aan de dodenmarsen kon deelnemen, maar nog wel in leven was bleef achter in het kamp, op 27 januari 1945 vielen de Russen het kamp binnen en bevrijdden de broodmagere overlevenden. Ook troffen zij honderden lijken aan, gestapeld op elkaar.
Er waren nog 7600 gevangenen in leven en een deel van de gaskamers werd ontdekt, de nazi's hadden veel gebouwen opgeblazen. Tussen de 9 en 15 duizend mensen overleefden de dodenmars vanuit Auschwitz niet.

Museum Auschwitz
De Polen besloten op 2 augustus 1957 dat Auschwitz een staatsmuseum werd.

Meer dan één miljoen slachtoffers
Auschwitz staat symbool voor het concentratiekamp omdat rond de 1,3 miljoen mensen het kamp niet overleefden.

Overlevenden waren er nauwelijks
Yvonne Engelmann overleefde Auschwitz en de dodenmars.
...lees hier verder...

Rantsoen
Per dag kregen de gedetineerden officieel dit te eten, meestal was het minder:
Ontbijt:
Halve liter koffie/thee
Lunch:
driekwart liter aardappel- of koolsoep
Avondeten:
300 gram brood | 25 gram boter | 25 gram worst/ kaas | theelepeltje jam

Een nummer, meer ben je niet
...lees hier verder...

Experimenten op gevangenen
Veel gevangenen waren zeer ondervoed, van de honger kwamen ze vaak om. Door de lage weerstand heersten er veel ziektes en had men last van koorts en diarree, zodra je ziek werd was er geen hoop meer. Kamparts dokter Mengele (link) voerde veel experimenten uit op mensen die toch al bijna dood waren.

Bezoek aan Auschwitz

Als je naar Polen afreisd voor een bezoek aan twee van de drie kampen, Monowitz is niet open voor bezoekers, houdt dan rekening met het volgende:

Besef dat dit een indrukwekkend bezoek zal worden, de reis erheen voert je door Duitsland, wat in 40-45 de agressor was waardoor er miljoenen mensen het leven lieten. Voor jonge kinderen is een bezoek niet geschikt vanwege de enorme indruk die het kamp achterlaat, maar ook vanwege een mogelijke verstoring van de rust.
In vrijwel een rechte weg rijdt je naar Auschwitz, de route is 1.200 kilometer lang en vrij saai. Eenmaal daar moet je flink wat tijd nemen om alles rustig op je in te laten werken. Aan een klein dagdeel heb je echt niet voldoende. Denk aan het volgende:

>>> Het bezoek is niet gratis, er worden geen uitzonderingen gemaakt.
>>> Eet 's morgens goed, zorg voor een sterke maag.
>>> Je telefoon moet uit.
>>> Eten of alcohol mag je niet mee naar binnen nemen, water wel.
>>> Grote tassen, waaronder ook fototassen, moet je aan de ingang afgeven.
>>> Rond en binnen de twee kampen van Auschwitz mag niet gerookt worden.
>>> Al te frivole kleding (korte broeken, topjes) wordt niet gewaardeerd.
>>> Filmen mag alleen na persoonlijke toestemming.
>>> Foto's mag je maken, maar meestal zonder flits en soms mag het helemaal niet.
>>> Binnen gebouwen wordt je geacht eventuele hoofddeksels af te zetten.
>>> Van het hard roepen naar elkaar, schreeuwen, lachen en rennen wordt iets gezegd.
>>> 'Gezellige' kiekjes maken met de familie erop, wordt gezien als disrespect voor de slachtoffers.

Holocaust Memorial Day

Sinds 2005 is het op 27 januari Holocaust Memorial Day, de dag waarop wereldwijd de slachtoffers van de Holocaust worden herdacht, op deze dag in 1945 werd vernietigingskamp Auschwitz door de Russen bevrijd.
Dit monument staat in het Amsterdamse Wertheimpark en wordt jaarlijks bezocht door burgers en hoogwaardigheidsbekleders.