De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Het pleintje van Carré

Steeds vaker krijg ik verzoeken om meer informatie dan wat er op mijn site staat, alleen met betrekking tot Anne Frank beschik ik over unieke informatie, maar dat ligt soms zo gevoelig dat ik daar zeer omzichtig mee om moet gaan, op mijn andere site VERRAAD ANNE FRANK lees je daar meer over.
Wat op De Dokwerker staat is eigenlijk 99,9% van wat ik aan informatie te delen heb.

Op het Internet kun je veel vinden, echter, het Internet dateert wel van ver na de oorlog dus alles wat daar staat is al eens door de handen van anderen gegaan, als zich daar iets opmerkelijks onder zou bevinden dat tot de categorie 'wereldnieuws' behoort had je er al lang iets over gehoord. Ik spit alleen het dossier 'het Verraad van Anne Frank en de zeven andere onderduikers aan de Prinsengracht 263' tot op de bodem uit.
Scholieren, studenten, omroepen (uit binnen- en buitenland), nabestaanden en overlevenden, ik heb met allen contact, meerdere keren per week bereiken mij vragen. Helaas, wat ik weet staat dus al op de site en tijd om onderzoek voor je te doen heb ik niet.

Onbekendegracht

Myrthe schrijft een boek, een roman, die gaat over een man die als kind een deel van de Tweede Wereldoorlog woonde aan de Onbekendegracht, aan het pleintje naast Carré. Ook zij had veel aan mijn site maar mist nog net wat details, dat vatte zei als volgt samen:
"Ondanks dat dat stukje maar een heel klein deel van het boek uitmaakt en het geheel natuurlijk fictie is, wil ik het wel zo realistisch mogelijk maken. Daarbij vroeg ik me af of je misschien meer wist over de specifieke situatie aan de Onbekendegracht. Ik ben vooral benieuwd naar de status ervan in die periode: ik weet dat er veel Joden woonden en van daaruit afgevoerd zijn, maar klopt het dat er ook Nederlanders woonden en dat het dus geen echt getto was? Aangezien het Carré het pleintje nodig had voor haar voorstellingen lijkt het me ook logisch dat eventuele versperringen/Judenvierteil-borden dieper in de wijk stonden, maar ik kan daar nergens een kaart of overzicht van vinden."

Natuurlijk woonden Joden en niet-Joden door elkaar, ook in het hart van de Jodenwijken. Dat blijkt ook als je onderzoek doet naar een straat en wat er gebeurd is in de oorlog. Als voorbeeld haal ik Rapenburg aan, een straat waar van alles woonde en zich aan de rand van de Jodenhoek bevond, Het huis aan nummer 22 werd, nadat de bewoners door de Duitsers waren vermoord, door de buren leeggeroofd en het hout uit de plafonds, vloeren en sponningen gehaald om als brandhout te dienen.
Het duurde tot tientallen jaren na de oorlog voordat dit vervallen pand werd gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw. Ik kan het weten want ik was de eerste bewoner van het nieuw gebouwde pand.

De grachtengordel wordt gedomineerd door de Prinsen-, Keizers- en Herengracht, voorbij de Amstel worden deze doorgetrokken in de Nieuwe Prinsengracht, Nieuwe Keizersgracht en Nieuwe Herengracht. De (oude) Achtergracht is een kleine en vrij onbekende gracht, het verlengde daarvan over de Amstel is juist een lange gracht, de Nieuwe Achtergracht dus, deze wordt door de Onbekendegracht verbonden met de Nieuwe Prinsengracht. Deze bijzondere buurt ligt recht achter Theater Carré.
Myrthe roert dus wel wat aan, maakt iets los, ook bij mij, want wat speelde zich daar eigenlijk in de oorlog af? Het lijkt zo'n weggestopt stukje Amsterdam maar klopt het dat Carré zich hier meer kon permitteren dan je zou verwachten en wat deed het theater op het pleintje?
Tijd dus om eerst maar eens ter plaatse poolshoogte te nemen. Op naar de Lepelstraat en de Onbekendegracht!

Onbekendegracht 6, september 1943, Jopie Rood

De anti-Joodse maatregelen die de Duitsers hebben afgekondigd slaan diepe wonden in de Amsterdamse samenleving. Was het plaatsen van een bord 'voor Joden verboden' in 1941 nog aanleiding om te staken, drie jaar later is het 'Jodenprobleem' bijna opgelost. De nazi's trekken samen met hun Nederlandse handlangers de wijken in en sleuren de Joden midden in de nacht uit hun huizen, de kinderen huilen maar worden door hun moeders tot kalmte gemaand, nog altijd geloofd de Joodse gemeenschap niet dat er mensen bestaan die zo slecht zijn als de geluiden uit het oosten willen doen geloven.
En toch...ook buiten het gezichtsveld van de Amsterdamse bevolking, aan de rand van de Joodse wijk, houden de Duitsers flink huis.

Jopie 'Jo' Rood woonde aan de Onbekendegracht op nummer 6 (foto: Frits Rotgans)

...en dan stopt het, er is niets meer te vinden over Jopie. Hieronder een foto van het huis zoals het er nu bij staat, zoveel is er niet veranderd. De zoektocht gaat verder.


Meer slachtoffers op nummer 6
Op 20 maart 1886 wordt Abraham van de Kar geboren, te Amsterdam, ook hij blijkt aan de Onbekendegracht 6 te hebben gewoond, op de eerste verdieping. Abraham trouwde met Grietje, samen kregen zij een zoon en een dochter.
Volgens mijn informatie overleefden beide kinderen de oorlog en woonden zij later in de Rivierenbuurt, hun ouders werden door de Duitsers opgepakt en op 23 april 1943 in Sobibor vermoord. Jopie Rood zou in september uit zijn huis aan de Onbekendegracht 6 zijn gehaald.

Nummer 1, 3 en 5 aan de Onbekendegracht
Het echtpaar Hammelburg werd met vijf van hun zeven kinderen opgepakt bij een razzia op 25 mei 1943, zij woonden op de tweede verdieping van nummer 1.
Nardus en Esther Hamburg woonden op nummer 3, 1 hoog, beiden werden gedeporteerd naar Auschwitz, daar stierf Nardus op 3 september, zijn vrouw tien weken later. Hun bovenbuurman, Izak Vredenburg, was 38 jaar toen hij op 23 juli 1943 door de Duitsers in Sobibor vermoord werd. Ook zijn vrouw, dochter en vier zoons verloren rond deze tijd hun leven. Onderin woonde de familie Kijl, ook zij stierven deels in Sobibor, deels in Auschwitz.
Op nummer 5, drie hoog, woonden Fajga Sura Fogelgarn en Jankiel Oszlak, zij waren uit Polen gevlucht en dachten hun leven hier zekerder te zijn, ze kwamen bedrogen uit. Jankiel sierf op 19 september 1942 in Auschwitz, Fajga in Westerbork op 27 januari 1943.

Onbekendegracht 1, 3 en 5
Deze in 1906 gebouwde en door A.J. Tymensen ontworpen panden werden in 2006 monumenten




Weetje
Claude Monet schilderde in 1871 "Le Moulin de l'Onbekendegracht, Amsterdam", 'Moulin' betekent molen in het Frans, deze stond in de zeventiende eeuw tussen de Amstel en de Onbekendegracht. Toen Carré werd gebouwd moest de molen wijken. Monets schilderij is te zien in the Museum of Fine Arts in Houston (VS.)
Op de plek van de molen herrees in 1993 onderstaand gebouw dat deels in het water staat. Het biedt onder andere ruimte aan kleedkamers, kantoren en een toneelhuis. De molen werd door Monet geschilderd maar hij wist niet hoe hij de gracht moest noemen dus werd dat 'de Onbekendegracht'.




Carré
Tijdens de bezettingsjaren zat ook Theater Carré in een spagaat, tegen de bezetter ingaan betekende de deuren sluiten, volledig meewerken was het andere uiterste.
In 1942 en 1943 werden de gevolgen van de bezetting goed merkbaar, Carré besloot dat, ondanks alle nodige beperkingen, het amusement door moest gaan, al was het maar om in deze barre tijden nog enige verlichting te geven. De andere kant van de medaille was dat de directie van het theater ook vaak ruimten verhuurden aan Duitsers en Joods personeel ontsloeg. In 1944 braken zeer barre tijden aan voor Carré, de mensen hadden nauwelijks nog geld, veel was op de bon en Joden waren massaal opgepakt en op transport gesteld.
Toen elektriciteit op de bon ging kon het theater de kachel niet meer brandende houden, de bezoekersaantallen liepen drastisch terug. Bovendien viel de bezetter geregeld het pand binnen, op zoek naar ondergedoken Joden. Toen de hongerwinter zijn intrede deed sloot Carré de deuren. Direct na de aftocht van de Duitsers gingen die weer open.
Meer over Carré lees je HIER.

Je kunt niet stellen dat de directie van het theater goed of fout heeft gehandeld tijdens de bezetting, de Kultuurkammer werd ingesteld, veel artiesten sloten zich daar bij aan om geld te kunnen verdienen. Maar ook om vertier te brengen, er werd met smacht gewacht op nieuwe voorstellingen om het verdriet weg te lachen.
Pas in 1944, toen het zuiden al bevrijd was en de geallieerden maar niet konden doorstoten, brak voor veel Amsterdammers de barste tijd aan, de hongerwinter was een feit. Maar niet vergeten mag worden dat op dat moment al zo'n 100.000 Joden waren weggevoerd en veelal om het leven waren gekomen in een nazi-kamp.

Lepelstraat

Dit kleine straatje staat loodrecht op de Onbekendegracht, op nummer 88 woonde de familie Caransa tijdens de oorlog. Maup had twee broers en een zuster; Femma, Joël, Jacob en Abraham, alleen Maup en Femma overleefden de oorlog. Zijn ouders en broers werden door de Duitsers uit huis gehaald en vermoord.
Veel Joodse gezinnen uit de Lepelstraat werden op transport gesteld.


Mocht je interessante informatie voor Myrthe hebben die niet op het web staat dan houden wij ons natuurlijk aanbevolen.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem