De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Bart de Kok

Wat gebeurde er met Bart de Kok? Niemand die het weet. Op zich is dit ook niet zo interessant, de man was fout in de oorlog en is daarvoor bestraft, daar eindigt in feite het verhaal mee zoals ik dat wil optekenen. Ik ben er niet voor nazi's tot in de eeuwigheid te vervolgen voor hun wandaden. Helaas is het wel zo dat de strafmaat vaak ongelijk was. De een kwam weg met ergere wandaden als waarvoor een ander levenslang kreeg.

Terug naar Nijmegenaar Lambertus Jasper de Kok die in 1896 werd geboren, zij roepnaam was Bart en overleed in 1972. En dan houdt het persoonlijke verhaal rond deze fotograaf eigenlijk gelijk al op. Ik kwam op zijn naam via een boekje uit 1987 dat heet 'die untergetauchte Kamera Amsterdam 1940 - 1945' dat werd samengesteld door de Duitsers Dirk Nishen en Diethart Kerbs.
Het juweeltje bevat foto's van Charles Breijer, Ad Windig en Cas Oorthuys.

De Ondergedoken Camera

Fotografie was aan strenge eisen gebonden, je kon niet zomaar even om je heen klikken in Amsterdam. De Ondergedoken Camera was een verzetsgroep die voorzichtig probeerde heimelijk toch wat vast te leggen van het dagelijkse leven in een bezette stad. De betrokken fotograven werkten anoniem, vaak wisten ze niet eens wie er in de groep zat.
Hun camera's zaten in (fiets-) tassen, kinderwagens en onder hun jas. Zo werden er niet alleen foto's gemaakt van de lijken op het Weteringsplantsoen, maar ook van Amsterdammers die op straat stonden en voorbijgangers smeekten om eten of geld. Hartverscheurend zijn de foto's van magere kinderen en de stoffelijke overschotten van mensen die tijdens de hongerwinter (link) op straat waren gestorven. De door Breijer gemaakte foto van de Nieuwmarkt met prikkeldraad eromheen zullen velen wel kennen, alleen Joden kregen hier toegang van de Duitsers.

Nieuwe foto's opgedoken in 2010

Tijdens de verbouwing in 2010 van een woning in Amsterdam werden er rond de 250 foto's gevonden onder meer anti-Joodse relletjes op het Thorbeckeplein bij de synagoges rond het Waterlooplein. In 1942 moesten juweliers hun voorraden laten registreren, de Duitsers fouilleerden daarop tientallen Joodse handelaren die net de Diamantbeurs verlieten.
Joseph van Poppel was een collaborateur. De Kok was vlak voor de oorlog betrokken bij de burgerwacht die onder andere te taak hadden om NSB'ers te bewaken die waren opgepakt. Maar direct na het begin van de oorlog wisselde hij van standpunt en werd zelf lid van de NSB.
Hij infiltreerde in een verzetsgroep en verraadde twintig man aan de SD. Later trad hij toe tot de Landwacht, een soort van vrijwillige politie, als NSB'er kon hij dat niet weigeren, zijn standplaats werd Zutphen. Na de oorlog hield hij zich op de vlakte, Amsterdam meed hij, dondersgoed wist De Kok dat hij daar zijn gezicht niet meer kon laten zien. Toch werd hij opgemerkt en in de zomer van 1945 opgepakt. Zijn 'fout zijn' werd bestraft met slechts enkele maanden detentie.

Willem Klarenbeek

Veel werk kreeg Bart via een rechercheur bij de Amsterdamse politie die nogal trots op zichzelf was, Willem Klarenbeek liet zich dan ook graag door De Kok vastleggen op de gevoelige plaat.
Die foto's zijn vernietigd, want uit de archieven van de politie of Klarenbeek kwamen ze niet tevoorschijn, De Kok maakte een tweede afdruk en bewaarde die.

Via Het Stadsarchief van Amsterdam kun je de foto's bekijken, ook het werk van Jozef van Poppel zit erbij.
Collectie Bart de Kok en Jozef van Poppel

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem