De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Niet alleen de schietpartij...

Velen die iets van de Tweede Wereldoorlog weten brengen de Dam in verband met maandag 7 mei 1945, toen vielen er veel doden terwijl de oorlog al was afgelopen.
De schietpartij (link) kostte uiteindelijk aan 32 mensen het leven.

De Amsterdamse fotograaf Joop Colson werkte tijdens de bezetting onder de schuilnaam Andries van Tesselaar en was aanwezig op de Dam die maandag 7 mei 1945, helaas werkte zijn camera niet. Een andere fotograaf, Wie van der Randen, maakte wel veel beelden van de schietpartij, op geen van zijn foto's is een schietende Duitser of BS'er te zien.

De Dam tijdens de oorlog

Op 15 mei 1940 onthaalden honderden Nederlanders de Duitse troepen, ze gaven ze snoepjes, één man hielp zelfs een gestrandde Duitse jeep weer op gang. De Hitler groet werd veelvuldig en zeer uitbundig gebracht.
Van de Dam trokken de Duitsers via het Rokin richting de Munt, ook daar werden zij 'warm' onthaald.

De Duitsers 'nemen' bezit van de Dam onder luid applaus van veel Nederlanders


Via de Dam draaien de bezetters het Rokin op



Panden aan de Dam

De Bijenkorf dateert uit 1870 maar was aanvankelijk niet gevestigd aan de Dam, maar aan de Nieuwendijk 132. De Joodse ondernemer Simon Goudsmit opende 150 jaar geleden de deuren van zijn fourniturenwinkel. In 1914, uitgerekend het jaar waarin de Eerste Wereldoorlog uitbrak, verhuisde het bedrijf naar de Dam, Goudsmit is dan al 25 jaar dood.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog worden de ruiten ingegooid door NSB'ers, de Joodse leiding van het bedrijf moet de Bijenkorf overdragen aan niet-Joodse 'vertrouwelingen' en vertrekt zelf naar het buitenland.
Veel Joodse medewerkers van het bedrijf worden niet veel later door de Duitsers opgepakt en naar gaskamers getransporteerd.



Op nummer 4 aan de Dam (hoek Nieuwendijk) vestigde de SS zich met een kantoor waar men zich kon aanmelden voor de Waffen-SS.



Hotel Krasnapolsky zat op nummer 9 en huisde veel nazi's, aan het eind van de oorlog zat onderin het kantoor van de Arbeitseinsatz.



Peek en Cloppenburg op nummer 20, tussen Rokin en Kalverstraat, gaf onvrijwillig onderdak aan het deviezeninstituut. Als men deviezen (buitenlandse waardepapieren, zoals vreemde valuta en effecten) wilde verhandelen dienden men toestemming te vragen aan het deviezeninstituut.



De Groote Club was gevestigd aan de Paleisstraat 1, tussen de Kalverstraat en de Nieuwezijds Voorburgwal, thans zit de Club in het pand aan De Dam 27 aan de andere kant, net voorbij het Rokin. In dit pand was de bank (NSF) van het verzet gevestigd. Wally van Hall wist miljoenen vrij te maken voor het verzet waarmee spullen gekocht konden worden, maar ook mensen werden omgekocht om diensten te verlenen.
Het navrante is dat de Groote Club reeds voor de bezetting Joden als lid begon te weigeren. In 1943 nestelden de Duitsers zich in dit pand als 'Stützpunkt'.
Een Stützpunkt is een basis of gebouw dat dient om troepen en militair materieel onder te brengen. Hierdoor kon het ook gebeuren dat op 7 mei de aanwezige Duitsers veel zware wapens hadden waarmee ze feestvierende burgers op de Dam beschoten.
Op 7 mei 1945 verzamelden Amsterdammers zich op de Dam, vanuit de Groote Club, in 1943 dus al ingenomen door de Duitsers, werd er om 15.00 uur geschoten op alles wat bewoog. Pas twee dagen later kon de laatste Duitsers uit het pand worden gehaald.
De Groote Club ging ruim na de oorlog (1975) samen met de Industrieele Club en heet nu De Industrieele Groote Club en draagt sinds 2013 het predikaat 'Koninklijk'.

De oude Groote Club


De huidige Industrieele Groote Club


Weetje
Van 15 mei tot en met 21 oktobver 1945 was de Groote Club in de Paleisstraat het domein van de Canadezen.

Onderduikers in het Paleis

Het Koninklijk Paleis bood in de oorlog onderdak aan onderduikers, omdat het Koninklijk Huis naar het buitenland was gevlucht stond het Paleis leeg en werd nauwelijks gebruikt. Adriaan Perfors was concièrge en woonde er gedurende de gehele oorlog met zijn gezin.
De Duitsers lieten hem en het gebouw met rust, naar verluidt hebben er tientallen mensen, voornamelijk leden van het verzet, ondergedoken gezeten. De BS hielden er na 5 mei 1945 gedurende enkele dagen gevangen genomen Duitsers vast.



Weetje
Het monument op de Dam ter herdenking van de gevallenen werd ontworpen door architect Jacobus Johannes Pieter Oud die, naar later bleek, lid is geweest van de 'Nederlandsche Kultuurkamer', Oud had bij zijn aanmelding verklaard niet-Joods te zijn.




Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luitjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem