De Dokwerker

Tijdslijn Tweede Wereldoorlog

Chronologisch overzicht van een aantal gebeurtenissen rond de Tweede Wereldoorlog. De oorlog begint op 1 september 1939 als Hitler Polen binnenvalt maar er zijn een aantal gebeurtenissen voor die tijd die genegeerd werden door de geallieerden.
Hitler liet er geen twijfel over bestaan wat hij van plan was. Maar daar kwamen niet alleen de aanwijzingen vandaan dat er een oorlog broedde.


januari - februari - maart 1933
Adolf Hitler wint de verkiezingen en wordt benoemd tot Rijkskanselier. Direct laat hij zijn tegenstanders opsluiten in Dachau, het eerste concentratiekamp.
Joodse kunstenaars, artiesten en journalisten mogen hun werk niet meer uitoefenen en ambtenaren van Joodse afkomst worden ontslagen.

november 1938
Kristallnacht. Joodse bezittingen worden vernield, ruiten worden ingegooid en synagogen in brand gestoken. Veel Joden worden vermoord of opgepakt.
Duizenden Joden slaan op de vlucht waarop de omliggende landen, Nederland incluis, de grenzen sluiten.

24 januari 1939
Goering stelt de vernietiging van de Joden in het vooruitzicht.

30 januari 1939
Hitler houdt in de Reichstag een toespraak waarin hij een oorlog aankondigt waarin alle Joden vernietigd zullen worden.

10 februari 1939
Het Chinese eiland Hainan wordt door Japan bezet. Hieruit kon worden afgeleid dat de Japanners oorlogszuchtig waren omdat het een jarenlang slepende kwestie tussen China en Japan ineens niet meer op diplomatieke wijze wilde oplossen.

16 februari 1939
Westerbork wordt opengesteld. Het kamp dient als opvangkamp voor Joden die uit Duitsland gevlucht zijn. In totaal zou Nederland zo'n 8.000 Duitse Joden opnemen.

28 april 1939
Hitler zegt het niet-aanvalsverdrag met Polen uit 1934 op, dit wordt gezien als de opmaat tot de Tweede Wereldoorlog omdat het opzeggen van het verdrag egzien kan worden als een voornemen Polen binnen te vallen.

25 mei 1939
Een aan het Daniël Willinkplein (thans het Victorieplein) gevestigde ijssalon wordt overvallen door een grote groep met stokken en boksbeugels uitgeruste NSB'ers. Er worden anti-semitische leuzen geroepen omdat veel Joden de ijssalon bezoeken.
Deze daad wordt als een van de eerste schermutselingen gezien tussen Joden en NSB'ers.

12 juni 1939
Anne Frank vier haar tiende verjaardag met vriendinnen, het zal haar laatste verjaardag in vrijheid zijn.

april - mei - juni - juli - augustus 1939
Engeland voert de dienstplicht in. Een teken aan de wand? De eerste testvluchten met Duitse bommenwerpers worden uitgevoerd. En ook de mobilisering in Duitsland en het samentrekken van troepen richting de grens met Polen zijn een markering in de geschiedenis.
De Engelsen halen troepen terug uit India en sluiten een pact met Frankrijk en Rusland in geval een van de drie landen wordt aangevallen door Duitsland.

27 augustus 1939
Hitler kondigt ondanks aandringen van de Verenigde Staten om de agressie te staken en geen andere landen binnen te vallen aan dat Polen op 1 september zal worden geannexeerd.

1 september 1939
Duitsland valt Polen binnen, twee dagen later verklaren Engeland en Frankrijk de oorlog aan Duitsland. Amerika herhaalt dat ze neutraal is. Rusland steunt Duitsland, samen verdelen ze later die maand Polen.

5 september 1939
De Verenigde Staten verklaren zichzelf neutraal in de Tweede Wereldoorlog, Hitler ziet hem geen strobreed in de weg gelegd.

10 mei 1940
De Duitsers vallen Nederland binnen. Die dag vallen er al gelijk bommen op Schiphol, het geluid van de explosies is tot in de stad hoorbaar. In een paar dagen tijd worden België en Nederland opgerold.

10 mei 1940
De hoogste baas van Nederland op dat moment is generaal Winkelman, hij neemt een moedig besluit dat maar kort stand zal houden. Hij verbiedt nationaal-socialistische geschriften. Tegelijkertijd neemt hij ook een controversieel besluit, ook de Communisten mogen niets meer printen en verspreiden.

14 mei 1940
Aan Rotterdam heeft Amsterdam te danken dat het een zwaar bombardement bespaard is gebleven. Op 14 mei 1940 voeren de Duitsers een terreuraanval uit op de havenstad omdat ze vonden dat hun opmars te lang was gestuit door de Nederlanders. Ook wilden de Duitsers hun suprematie aan Europa tonen.
Doordat Rotterdam zich nog diezelfde dag gewonnen gaf en de Duitsers vrij baan gaven spaarden zij niet alleen zichzelf want meer bombardementen zouden zeker plaats hebben gevonden.
De Duitse Heinkels hebben tien minuten, de stad brand. De balans is een kleine duizendn doden en meer dan 20.000 gebouwen in de as.

15 mei 1940
Duitse troepen trekken 's middags rond twee uur via de Berlagebrug Amsterdam binnen. Er stonden honderden Amsterdammers langs de weg die de Hitlergroet brachten, ondanks dat enkele dagen daarvoor Schiphol en Rotterdam waren gebombardeerd.
In deze vijf dagen pleegden enkele honderden Amsterdammers zelfmoord, waaronder een voorname bankier en zijn vrouw. Dit was groot nieuws.

15 mei 1940
Genraal Winkelman tekent de overgave van Nederland maar weigert zelf iedere vorm van medewerking.

16 mei 1940
De Duitsers voeren net als tijdens de Eerste Wereldoorlog de zomertijd in, hierdoor is het dus een uur langer licht.

18 mei 1940
Seyss-Inquart wordt door Adolf Hitler benoemd tot Rijkskanselier van Nederland, in feite dezelfde positie die Hitler in Duitsland heeft. Officieel heet de functie: Rijkscommissaris.

29 mei 1940
De macht over het land wordt officieel overgedragen aan de Duitsers, van enige vrijwilligheid is natuurlijk geen sprake. Op dit punt beloven de Duitsers nog de rechten van alle Nederlanders geen geweld aan te zullen doen.

1 juni 1940
Amsterdam krijgt als eerste stad van het land te maken met tekorten, koffie gaat op de bon, hierna zullen meer producten volgen waaronder brood op 15 juni en boter op 1 juli.

3 juni 1940
Duitsland bombardeert Parijs. Italië sluit zich aan bij de nazi's.

22 juni 1940
Frankrijk capituleert.

29 juni 1940
Anjerdag. In Amsterdam (maar ook in een aantal andere plaatsen) durfden groepen aanhangers van het Koninklijk huis het aan bijeen te komen om openlijk en demonstratief de 29ste verjaardag van prins Bernhard vieren.
Symbool van de vaderlandsliefde was niet de vlag want die was verboden maar iedereen droeg een anjer, de lievelingsbloem van prins Bernhard. Anjerdag was de laatste grote openlijke uiting van afkeer van de Duitsers en de NSB.

2 juli 1940
Generaal Winkelman tekende dan wel op 15 mei de capitulatie van Nederland maar wil nog altijd niet meewerken daarop hij gevangen wordt genomen, pas na de bevrijding komt hij vrij.

10 juli 1940
De 'Battle of Britain' begint, de Duitsers zijn vastbesloten Engeland in te nemen.

16 juli 1940
De vakbonden zijn een doorn in het oog van de Duitse bezetter, maar verbieden durven zij nog niet aan. In plaats daarvan stellen zij controleurs aan.

28 juli 1940
Vanuit Londen wordt de eerste uitzending van Radio Oranje met een rede van Koningin Wilhelmina uitgezonden.

5 augustus 1940
Het is Joden verboden dieren ritueel te slachten.

23 augustus 1940
De Duitsers bombarderen Londen.

25 augustus 1940
De Briten antwoorden: bommen op Berlijn.

11 september 1940
Hitler stelt de landing op Engeland dagen uit. Dit is eigenlijk het teken dat Hitler zijn handen vol heeft aan het vaste land maar de geallieerden slaan niet terug.

11 september 1940
De Nederlandse tak van de SS wordt officieel opgericht.

14 september 1940
Joden die kramen op markten hebben wordt het verboden daar nog hun handel te verkopen. De Duitsers stellen voor Amsterdam een algeheel marktverbod in voor Joden.
Tegelijkertijd komt vlees op de bon.

15 september 1940
De Sonderstab Musik opent een kantoor in op de Prinsengracht 796, enige doel was zoveel mogelijk muziek innemen (muziekroof.)

27 september 1940
Duitsland, Japan en Italië sluiten het 'Dreimächtepakt' waarin ze elkaar steun toezeggen als Amerika een van hen aanvalt.

17 oktober 1940
Iedereen dient zich te kunnen legitimeren met een persoonsbewijs.

21 november 1940
Alle Joden in overheidsdienst worden ontslagen.

10 januari 1941
Iedere Jood is verplicht zich als zodanig te laten registreren. Dit zogenaamde 'bewijs van aanmelding' geldt tevens voor half-Joden.
Tevens dienden alle Nederlandse Joden zich in Amsterdam te vestigen. Joden mogen niet meer naar de bioscoop.

8 februari 1941
Op het Rembrandtplein breken er rellen uit tussen leden van de WA en eigenaren van een aantal café's omdat ze verplicht worden Joden de toegang te weigeren.

9 februari 1941
De WA koos een dag eerder nog het hazenpad maar komen met een grote knokploeg terug en slaan alles kort en klein in de betrokken café's.
Een groep Joodse jongeren slaan op het Rembrandtplein op de buist met WA'ers.

10 februari 1941
De Amsterdamse krant 'Het Parool' komt voor het eerst uit. Directe aanleiding is dat er sterke geruchten zijn dat de Amsterdamse Jodenbuurt hermetisch zal worden afgesloten hetgeen een dag later ook daadwerkelijk gebeurt.

11 februari 1941
Nadat de Duitsers een aantal straten heeft afgesloten zodat Joden hun wijk niet meer in of uit kunnen, breken er opnieuw rellen uit. Ook een groot aantal bewoners uit de Jordaan mengt zich in de gevechten.

12 februari 1941
Als vergelding voor de rellen formeert de WA een knokploeg, ze trekken naar het Waterlooplein om daar Joden in elkaar te slaan.
WA'er Hendrik Koot is daarbij maar wordt zwaar gewond afgevoerd naar het ziekenhuis alwaar hij op 14 februari overlijd.

13 februari 1941
De Duitsers verplichten de Joodse gemeenschap een raad op te richten. Die komt er, de Joodse Raad, men (de leden van de Raad) hoopt invloed te krijgen op wat er met de Joden gebeurt.

14 februari 1941
Hendrik Koot, een van de voormannen van de WA, overlijd aan hoofdletsel wat hij tijdens een vechtpartij heeft opgelopen. Er wordt veel propaganda verspreid rondom zijn dood en crematie. Hij zou beestachtig aan zijn eind zijn gekomen en zijn oren en neus zouden door een Jood zijn afgebeten.
In het politierapport stond de werkelijke toedracht. Koot werd gevonden met een ploertendoder in zijn hand en een gat in zijn hoofd. Meer verwondingen had hij niet.

17 februari 1941
In Amsterdam Noord kondigen arbeiders een staking af omdat de Duitsers lagere lonen opleggen maar tegelijkertijd hogere lonen 'beloven' als de werkers naar een metaalfabriek in Hamburg verhuizen. Het transport wordt door de staking voorkomen.

19 februari 1941
De twee Duits-Joodse vrienden Ernst Cahn en Alfred Kohn zien de Grüne Polizei een inval doen in hun IJssalon Koco in de Van Woustraat van waaruit zij het verzet hielpen.
Tijdens die inval richtte een van de vrienden een fles ammoniakgas op de indringers. De Duitsers schoten in het wildeweg en pakten de twee eigenaren op. Kohn stierf na deportatie, Cahn werd op 3 maart 1941 dood geschoten.

22 en 23 februari 1941
Er breken onlusten uit omdat Joden geweerd moeten worden in winkels en café's, de bevolking pikt dit niet. De Duitsers houden razzia's waarbij meer dan vierhonderd Joden worden opgepakt en zwaar mishandeld.

24 februari 1941
Enkele CPN'ers komen bijeen op de Noordermarkt en spreken 400 toegstroomden toe, er wordt besloten de volgende dag te gaan staken.

25 en 26 februari 1941
Februaristaking naar aanleiding van de eerder die week door de nazi's gehouden razzia's.

Het Amsterdamse gemeentepersoneel hervat op de 26-ste het werk nadat de Duitsers de uitzonderingstoestand hebben afgekondigd. Particuliere bedrijven staken echter door maar die wordt door de nazi's uiterst bloedig gebroken.
Negen doden en vierentwintig zwaargewonden was de balans die de stakers uiteindelijk moesten opmaken. De toch al verboden CPN werd opgejaagd.

27 februari 1941
De Amsterdamse bloedbank levert bloed aan ziekenhuizen, Joden mogen geen bloed meer geven.

3 maart 1941
De eerste doodvonnissen worden opgelegd en uitgevoerd aan Ernst Cahn (dood geschoten) en Alfred Kohn (gedeporteerd en overleden) van de Amsterdamse ijssalon Koco.

12 maart 1941
Nadat eerder de Duitsers aan Joodse bedrijven de verplichting hadden opgelegd zich in de schrijven in een Joodse Kamer van Koophandel benoemden zij een bedrijsleider in Joodse bedrijven.

13 maart 1941
Op de Waalsdorpervlakte sterven de eerste drie communistische Februaristakers voor een Duits vuurpeloton.

31 maart 1941
Op last van Seyss-Inquart wordt het 'Centraal bureau voor Joodse emigratie' in Amsterdam in gebruik genomen. Doel was om zoveel mogelijk Joden in kaart te brengen en te deporteren naar de concentratiekampen.

11 april 1941
De eerste editie van het Joodsche Weekblad van de Joodse Raad komt uit. Deel van de inhoud: wij hopen met dit orgaan de Nederlandse Joden leiding en voorlichting te kunnen geven. Een leiding die ernaar zal streven hun belangen te behartigen.
In het Joodsche Weekblad stonden de verorderingen die de Duitsers hadden afgekondigd, iedere uitgave werd vooraf door de Duitsers gecensureerd.
Op 28 september 1943 verschijnt de laatst editie, op dat moment is de doelgroep weg.

19 april 1941
Melk op de bon.

eind april 1941
De afsluiting van de Joodse wijk komt tot een einde

1 mei 1941
Nadat de staking in februari bloedig is neergeslagen en vergolden voeren de Duitsers alsnog een aantal beroepsverboden voor Joden in.
Joden worden verplicht alle radio's in te leveren.

6 mei 1941
Straten waar veel Joden wonen of Joodse winkels gevestigd zijn worden voortaan voorzien van een bord aan het begin van de straat dat men zich in een 'Judenstrasse' of 'Judenviertel' bevindt.

7 mei 1941
Sybren Tulp vervangt Versteeg als hoofdcommissaris van politie. Deze pro-Duitse diender maakt zich geliefd bij zijn mensen door ze persoonlijk bij te staan, in werkelijkheid praat hij iedereen om mee te werken.

11 juni 1941
Na de eerste grote razzia in februari en enkele kleine daarna vindt er opnieuw een grote plaats.

22 juni 1941
Historische misrekening van Adolf Hitler, 'Operatie Barbarossa' wordt ingezet. Bondgenoot Rusland wordt aangevallen maar Hitler komt van een koude kermis thuis.

26 juni 1941
Winkels in Amsterdam mogen op zondag niet meer open zijn. Veel Joodse winkeliers zijn op zaterdag gesloten en gaan op zondag open. De maatregel is dan ook voornamelijk bedoeld hen te treffen.

7 juli 1941
In persoonsbewijzen van Joden wordt een grote 'J' gestempeld. Later zou dit door de Duitsers gebruikt worden om eenvoudiger Joden te herkennen en op te pakken teneinde ze op transport te kunnen zetten.

8 augustus 1941
Alle Joden in Nederland worden gedwongen hun geld en waardepapieren op een rekening bij de Liro te storten, op het oog een filiaal van een Joodse bank onder dezelfde naam maar in werkelijkheid een roofbank van de nazi's.

1 september 1941
Na de grote vakantie openen in september de scholen weer maar kinderen van Joden zijn niet langer welkom.
In Amsterdam komen er speciale Joodse scholen waar vanaf 1 oktober Joodse kinderen verplicht naar toe moeten, in september konden zij (in tegenstelling tot andere delen van het land) nog wel naar gewone scholen omdat de concentratie Joden in Amsterdam groot was.
Veel kinderen doken echter onder omdat de zuiveringen al in volle gang waren. Anne en Margot Frank gaan naar het Joods Lyceum in Amsterdam.

3 september 1941
Bijna 900 gevangenen in Auschwitz worden vergast. Naar alle waarschijnlijkheid waren zij de eersten die op deze wijze om het leven werden gebracht door de nazi's.

15 september 1941
Massaal verschijnen er plakkaten met het opschrift 'Verboden voor Joden', onder andere parken, bibliotheken, dierentuinen, zwembaden, restaurants, theaters, bioscopen en musea waren van de ene op de andere dag 'verboden' terrein voor Joden.

15 september 1941
Joden moeten hun geld onderbrengen bij de Liro, een bank die de naam draagt van een respectabele Joodse bank maar in werkelijkheid een Duitse kopie is.

26 oktober 1941
Alleen nog het Joods Weekblad mocht nog worden uitgegeven, alle andere Joodse lectuur werd verboden.

1 november 1941
Joden mogen nergens meer lid van zijn waar ook niet-Joden komen en/ of lid van zijn.

3 november 1941
Er worden Joodse markten ingericht.

25 november 1941
De Kultuurkamer wordt opgericht naar voorbeeld van de Duitse Kulturkammer. Kunstenaars, musici, journalisten en artiesten zijn verplicht lid te worden anders mogen zij niet langer hun beroep uitoefenen.

5 december 1941
Duitsland moet de pogingen om Rusland te anexeren staken, de Russen bieden hevige weerstand. De nazi's hebben zich op het moment verkeken, de koude winter nekt ze.
Leningrad (het huidige St. Petersburg) is belegerd, dat duurt in totaliteit twee jaar, de Duitsers willen de stad uithongeren in plaats van innemen. Kinderen sterven en worden opgegeten door de volwassenen. Er vielen anderhalf miljoen doden tijdens dit 'vergeten' hoofdstuk van de Tweede Wereldoorlog.

7 december 1941
De Japanners vallen de Amerikaanse basis in Pearl Harbor aan en sleuren zo de Amerikanen mee de oorlog in. Engeland steunt de Amerikanen en beiden verklaren Japan de oorlog.

11 december 1941
Tweede historische misrekening van Hitler, hij verklaart Amerika de oorlog dat tot op dat moment alleen een conflict heeft met de bondgenoot van Duitsland: Japan.

13 december 1941
De laatste twee politieke partijen die nog mochten bestaan, het Nationaal Front en de Nederlandse Unie, worden ontbonden. De NSB is nu nog de enige door de Duitsers toegestane partij.

10 januari 1942
Het is vroeg in de morgen als ruim 1.400 Joodse mannen in Amsterdam van hun bed worden gelicht om te gaan werken in Oost-Nederland. In werkelijkheid willen de Duitsers de weerbaarheid van de Joden breken door ze in kampen onder te brengen.
Doordat er een keuring plaats vind of men wel geschikt genoeg is om te werken en deze keuringen door de Joodse Raad worden geregeld vertrouwen de Joden dit.

15 januari 1942
Noodgeld; kwartjes, dubbeltjes, halve stuiver en centen van zink worden in de roulatie gebracht.

17 januari 1942
Een paar dagen later zal het officieel worden, de Joden zijn overbodig. In de opmaat naar iets vreselijks worden de Joden in Zaandam naar Amsterdam gestuurd om daar te gaan wonen.

20 januari 1942
De Duitsers beslissen in een villa aan de Duitse Wannsee dat er vernietigingskampen komen met gaskamers en verbrandingsovens om alle Joden in de bezette gebieden te vermoorden.
De Endlösung staat op het punt van beginnen.

27 februari 1942
Nederlands-Indië (het latere Indonesië) was een kolonie van Nederland waar specerijen, koffie, thee, rubber en olie vandaan kwamen. Daar waren de Japanners in geïnteresseerd. Doordat zij de kant van Duitsland hadden gekozen die Nederland bezet hielden viel Japan de Nederlandse vloot voor de kust van Nederlands-Indië aan.
De tegenstand was zo zwak dat de eilandengroep vrijwel direct in handen viel van de Japanners. De Indonesiërs zagen dit als een bevrijding maar kwamen bedrogen uit want de Japanners bouwden naar Duits voorbeeld concentratiekampen voor 'lastige' Indonesiërs en KNIL militairen.
Duizenden moesten later dwangarbeid verrichten aan de Birma-spoorlijn.
Na de oorlog werd de 'Republik Indonesia' opgericht, door Soekarno, Nederland zou dus nooit meer het bestuur voeren over deze voormalige kolonie.

26 maart 1942
Van weggevoerde Joden wordt de huisraad vaak in beslag genomen door de Duitsers, de firma Puls verzorgt dit maar vaak komen ze te laat, buurtgenoten hebben gezien dat hun Joodse buurtje uit hun huis werden gehaald en plunderden 's nachts de woningen.
Om hieraan een halt toe te roepen kondigden de Duitsers het verbod af huisraad uit woningen van Joden te halen.

20 april 1942
De Duitsers verklaren de stranden tot verboden gebied, op deze wijze kunnen zij posten inrichten zodat zij een eventuele invasie over zee van de geallieerden tijdig kunnen zien.

24 april 1942
De eerste Joodse slagerij wordt gesloten, er zullen er nog velen volgen. Volgens sommigen krijgt Bernhard dit ter ore en vindt hij dat de maat vol is en aan Hitler een brief schrijft (Stadhoudersbrief) dat hij de bezetting van Nederland moet opheffen.

29 april 1942
De Joodse Raad doet een aankondiging: 'Vanaf aanstaande zondag zal iedere Jood een 'Jodenster' moeten dragen, De Raad zal deze uitreiken. Kosten: vier cent per stuk.'
Onder deze aankondiging stond iets waaruit Joden meenden op te maken dat het dragen van de ster bepaalde voorrechten zou geven: 'verkoop vindt uitsluitend plaats aan personen op vertoon van een persoonsbewijs voorzien van de letter J'

2 mei 1942
Nadat Joden hun geld en aandelen een jaar eerder al op een rekening bij de Liro moesten storten moeten zij nu ook alles van waarde inleveren waaronder goud, sieraden en kunstvoorwerpen.
Ook levensverzekeringen moesten aangemeld worden, alles werd tot 1943 geregistreerd op naam van de eigenaar. Daarna ging alles naar een zogenaamde Sammelkonto en werden de persoonlijke rekeningen opgeheven.

3 mei 1942
De Jodenster moet zichtbaar gedragen worden door Joden. Er is op 29 april een aankondiging geweest en in advertenties in kranten is beschreven hoe de Jodenster gedragen moet worden.

12 juni 1942
Joden mogen geen enkele vorm van sport meer beoefenen.

12 juni 1942
Joden moeten hun fiets inleveren, hier komt de uitdrukking 'mag ik mijn fiets terug' vandaan.

12 juni 1942
Anne Frank krijgt een dagboek, het zal de eerste zijn in een reeks die later beroemd zouden worden als 'Het Dagboek Van Anne Frank'.

26 juni 1942
Een cruciale datum. De Joodse Raad weet nu ook officieel dat Joden op transport worden gesteld naar concentratiekampen, voor het eerste is er nu niet meer alleen sprake van tewerkstelling.

30 juni 1942
Er wordt een avondklok ingesteld, na 8 uur 's avonds mogen Joden niet meer buiten komen, de maatregel geldt tot 6 uur de volgende morgen.

5 en 6 juli 1942
Margot Frank moet zich melden om in Duitsland voor de nazi's te gaan werken. Margot, Anne en de rest van hun familie duiken onder, hun woning aan het Merwedeplein is na acht jaar niet langer veilig. Ze lopen de vier kilometer naar het onderduikadres aan de Prinsengracht.

11 juli 1942
De Duitsers roepen 4.000 Joden op zich te melden voor een arbeidskamp. Via de Joodse Raad laat de bezetter drie dagen later het volgende weten: 'er zijn 700 Joden opgepakt die naar een concentratiekamp zullen worden gestuurd als de 4.000 opgeroepen Joden zich niet melden'.

16 juli 1942
Vanuit Westerbork vertrekt de eerste trein met Amsterdamse Joden richting Auschwitz. Geen van de inzittenden keert terug.

22 juli 1942
De eerste grote Poolse razzia is een feit, Joden worden massaal weggevoerd uit de door de Duitsers gecreëerde getto's van Warschau. De meesten zullen nooit meer terugkomen uit de concentratiekampen.

6 augustus 1942
Nederland volgt, er worden razzia's gehouden omdat de Joden zich niet vrijwillig melden, opnieuw laat de Joodse Raad zich voor het karretje van de nazi's spannen door te dreigen dat iedereen die niet meewerkt terstond naar concentratiekamp Mauthausen zal worden gedeporteerd.
De gemeente, het spoorwegpersoneel en de politie werken mee aan de razzia’s en deportaties.

24 november 1942
Klokkenroof, diverse klokken worden uit kerktorens getakeld om te worden omgesmolten tot wapentuig. Enkele klokken mogen blijven hangen zodat de Duitsers die kunnen luiden als de geallieerden naderen.

23 oktober 1942
Het wordt Joden verboden auto te rijden.

januari - februari 1943
De Duitsers laten Rusland voor wat het is en trekken zich terug, ze hebben de troepen van het oostfront hard nodig want de geallieerden rukken op. Sicilië wordt ontzet waarvoor Mussolini de prijs betaalt want hij wordt door de nazi's opgepakt.
De geallieerden weten Mussolini te bevrijden die zich vervolgens als 'dank' weer aansluit bij nazi-Duitsland.

5 februari 1943
Als Joden een klacht of verzoek willen indien bij een overheidsinstantie kan dat niet meer rechtstreeks. De Joodse Raad moet zorgen voor een eerste schifting.

6 februari 1943
Alle universiteiten in Nederland, dus ook die in Amsterdam, gaan dicht vanwege een aantal Duitse razzia's op studenten waar ook veel NSB'ers bij betrokken zijn.

10 februari 1943
Vanuit de Hollandsche Schouwburg worden de eerste transporten van Joodse kinderen georganiseerd. Ze vertrekken met de trein naar Polen om nooit meer terug te komen.

1 maart 1943
In New York gebeurt er iets opmerkelijks waarop Duitse officieren die tijdens de processen na de oorlog zeiden dat ze 'van niets' wisten op gewezen hadden moeten worden. 75.000 Amerikaanse joden eisen tijdens een demonstratie op straat dat de Amerikaanse regering iets doet om de vernietiging van het Joodse volk in Europa te stoppen.
De regering doet niets.

13 maart 1943
Bankbiljetten van 500 en 1.000 gulden zijn per direct ongeldig.

27 maart 1943
Dat Nederland goed bijhield wie wie was en waar hij of zij woonde kwam de Duitsers goed van pas. Later zou blijken dat ook de Joodse Raad meewerkte aan het verstrekken van adressen van Joden maar het bevolkingsregister van Amsterdam was voor de bezetter gelijk al een informatiebron van onschatbare waarde.
Tijdens de oorlog bevond het bevolkingsregister zich in de voormalige concertzaal van Artis, de op dat moment in Amsterdam wonenden tienduizenden Joden stonden vermeld.
Een verzetsgroep, (onder wie Gerrit van der Veen) blies het gebouw op. Van der Veen gaf ook leiding aan een vervalsersgroep, op 12 mei 1944 werd hij gearresteerd en op 10 juni 1944 ter dood veroordeeld. Het vonnis werd nog diezelfde dag in de Overveense duinen voltrokken.

26 mei 1943
Tijdens een razzia worden Joden uit Amsterdam-Centrum naar het Muiderpoortstation overgebracht en per trein naar Westerbork gedeporteerd.

20 juni 1943
'Grossaktion', opnieuw een grote razzia, dit keer in Amsterdam Zuid en Oost, de laatste ruim vijf duizend overgebleven Joden worden door de Amsterdamse politie bijeengebracht en naar het Muiderpoortstation vervoerd. Per trein gingen ze naar Auschwitz, Bergen-Belsen en Sobibor om nooit meer terug te komen.
De nacht erop werden alle huizen leegegehaald door speciale eenheden van de Duitsers, de firma Puls, buren en roversbendes.

17 juli 1943
Fokker had in Amsterdam Noord een aantal fabrieken waar de Duitsers wapens en vliegtuigen hadden opgeslagen. De geallieerden bombardeerden de fabrieken maar door een goede camouflage door de Duitsers mistten alle bommen hun doel.
150 Nederlanders in de omliggende huizen kwamen om.

2 september 1943
Koningin Wilhelmina houdt vanuit Londen via de radio een toespraak en richt zich tot het Nederlandse volk. Zij pleit voor een militair bestuur na de oorlog. Zij heeft dan al niet veel op met de Nederlandse regering in ballingschap maar wil naar verluidt Prins Bernhard naar voren schuiven alls opperste bevelhebber van de strijdkrachten.
De pers in Nederland reageert ontzet.

27 september 1943
De ondergrondse krant Het Parool meldt dat Joden in Auschwitz vergast worden, de geruchten zijn nu harde feiten.

28 september 1943
Er zijn nog zo weinig Joden over dat de Joodse Raad zich aan het opheffen is, het Joods Weekblad verschijnt vandaag voor het laatst. De eerste uitgave was op 11 april 1941.

29 september 1943
De laatste Joden worden 'verzameld', De 'opbrengst' is tien duizend mensen waarmee Nederland gezuiverd is van Joden. In werkelijkheid zitten er nog een aantal ondergedoken maar zeker honderdduizend Joden zijn van huis en haard verdreven.

28 november 1943
Een historisch pact wordt gesloten. Rusland zegt Amerika steun toe bij het ten val brengen van Japan.
Deze 'deal' wordt gesloten tijdens een ontmoeting tussen Roosevelt en Stalin waarbij ook Churchill namens Engeland aanwezig is. Deze ontmoeting is het begin van de tegenaanval op Duitsland. De landing (D-day) op het vasteland vanaf Engeland wordt hier besproken en besloten.
Gewacht zal worden totdat het weer beter is; lente 1944.

november - december 1943
Het Joodse vraagstuk in Nederland wordt door de nazi's beschouwd als opgelost.

2 december 1943
Mussert gaat als 'Leider van Nederland' naar Adolf Hitler in Berlijn, het Jodenprobleem is in Nederland opgelost.


januari - februari - maart - april - mei 1944
Prins Claus moet net als iedere gezonde jonge Duitse man arbeid verrichten in Duitsland, na twee maanden wordt hij militair en voegt zich bij de 90ste pantserdivisie in Italië.
In mei 1945 wordt Claus door de Amerikanen bij het plaatsje Merano gevangen genomen. In december keert Claus alweer terug naar zijn familie in Duitsland (Dotzingen.)

1 februari 1944
Hoewel delen van Europa en zelfs het zuiden van Nederland al zijn bevrijd pakken de Duitsers in Amsterdam nog enkele notabelen van Joodse afkomst op om ze op transport te zetten.

22 februari 1944
Enschede, Deventer en vooral Nijmegen worden door geallieerde bommenwerkpers per ongeluk onder vuur genomen. Men dacht Duitse steden te treffen.
Op 10 december gebeurde hetzelfde bij Leiden.
6 juni 1944
D-Day Amerikaanse, Canadese en Britse soldaten landden op de Franse kust. Het begin van de bevrijding van Europa is in gang gezet.

juli 1944
De ontruiming van Joodse woningen (M-Aktion) wordt formeel afgesloten, 29.000 woningen zijn ontruimd.

4 augustus 1944
Het is vroeg in de morgen, de Duitsers vallen het Achterhuis binnen en voeren alle bewoners weg naar het doorvoerkamp Westerbork. Een maand later gaan ze richting Auschwitz en Bergen-Belsen, waar Anne en haar zus Margot in maart 1945 sterven aan uitputting, ziekte en ondervoeding.

7 augustus 1944
Duitsland herpakt zich en zet alles en iedereen in voor een tegenaanval. De winter nadert dus haast is geboden. Het oost-front gaat verloren aan de Russen omdat daar nauwelijks nog Duitse troepen zijn. De Russen komen aan bij de concentratiekampen en zien daar de verschrikkingen.

5 en 14 september 1944
Dolle Dinsdag. Groot feest. Zuid-Nederland staat op het te worden bevrijd, ook in Noord-Nederland denkt men dat men snel bevrijdt is van de Duitsers. De oorlog woedt in het noorden echter nog meer dan een half jaar voort. De hongerwinter stond voor de deur en operation Market Garden mislukte falikant.
Negen dagen na Dolle Dinsdag werd het zuiden dan toch ontzet, het noorden op 5 mei 1945.

17 september 1944
Operation Market Garden, beter bekend als de slag bij Arnhem, wat overigens niet geheel de lading dekt. Market Garden werd door de geallieerden totaal verkeerd ingeschat. Als deze mislukte actie wel volledig was geslaagd zou de oorlog in de zomer van 1844 zijn afgelopen en had Anne Frank nog geleefd.
De geallieerden bereikten Arnhem te laat waardoor het noorden van Nederland de hongerwinter van 44 moest ontberen.
De actie begon in het zuiden met operatie Garden (grondtroepen vanuit het zuiden) en moest eindigen door de inname van bruggen in het noorden door para's (operatie Market.) Dat laatste duurde zes maanden te lang.

21 - 23 september 1944
De Duitsers verwoesten de haven van Amsterdam voor een groot deel om te voorkomen dat de geallieerden er gebruik van kunnen maken.

29 september 1944
Wachtmeester bij de Amsterdamse politie, F. W. A. Koole, wordt geliquideerd.

7 oktober 1944
Wachtmeester bij de Amsterdamse politie, C.J. van Duyn wordt neergeschoten maar overleefd de aanslag.

21 oktober 1944
De geallieerden trekken Zuid-Duitsland binnen en omsingelen de Duitse troepen die in de buurt van Aken gelegerd zijn. Dit is het eerste teken dat de nazi's op eigen terrein de controle aan het verliezen zijn.

23 oktober 1944
Tijdens de hongerwinter van 44-45 wordt de gaarkeuken de belangrijkste plaats voor arme Amsterdammers om aan eten te komen. De aanvoer is slecht doordat de Duitsers alle lijnen hebben afgesloten.

24 oktober 1944
Nadat een officier van de Sicherheitsdienst is vermoord eisen de Duitsers de uitlevering van de daders. Omdat niemand zich meld worden er op de Apollolaan 29 mensen gefussileerd. Tegelijkertijd stoppen de Duitsers de aanvoer van gas.

20 november 1944
Er worden zoveel bomen in het Vondelpark gekapt om te dienen als brandstof voor kachels dat het park wordt afgesloten en bewaakt.

26 november 1944
De Engelsen blonken niet uit in slagvaardig- en trefzekerheid. Bij een bombardement op het hoofdkwartier van de SD in de Euterpestraat vallen er ruim 60 slachtoffers onder de Amsterdamse bevolking.

januari - februari - maart 1945
De hongerwinter vergt veel van vooral de Amsterdammers. Er zijn bijvoorbeeld geen kolen en aardappelen meer waardoor er naast kou ook veel hongersnood heerst. Van het platteland worden er suikerbieten aangevoerd om de aardappeltekorten op te vangen.
De Duitsers blijven razzia's houden en zetten veel mensen op transport.

27 januari 1945
De Russen bevrijden Auschwitz. Tot dat moment draaide de Duitse vernietigingsmachine nog op volle toeren. Otto Frank is een van de overlevenden die wordt aangetroffen.

maart 1945
Hoewel de Duitsers weten dat steeds meer kampen worden ontzet door de geallieerden blijven zij Joden en (vermeende) leden uit het verzet op transport zetten en vermoorden.
Zo komt de gehele familie Frank, op vader Otto na, om het leven in kampen. De precieze datum is niet bekend, zelfs niet of ze vermoord zijn of gestorven aan uitputting en ziektes. Ook is niet bekend waar de lijken zijn gebleven. Zeer waarschijnlijk zijn zij verbrand.
Op het Weteringplantsoen vindt de laatste grote openbare slachting plaats als 36 mannen worden doodgeschoten.

7 april 1945
Hannie Schaft, communiste en verzetsheld, wordt door de Duitsers in de Kennemerduinen doodgeschoten.

21 en 30 april 1945
Berlijn valt. Negen dagen later worden naar verluidt Adolf Hitler en zijn vrouw Eva Braun dood in zijn bunker in Berlijn gevonden.

5 mei 1945
De overgave door de Duitsers wordt getekend in hotel De Wereld in Wageningen. Nederland mag dan bevrijd heten, de Duitsers zitten in Amsterdam nog verschanst in gebouwen. De Canadezen zijn onderweg maar de Engelsen zijn al in de stad. Echter, die rijden zich vast in de menigte en keren om.
De chaos is compleet en escaleert twee dagen later. In Nederland vieren we de bevrijding op 5 mei maar voor Amsterdam kwam de zegetocht pas twee dagen later, want...

7 mei 1945
De Duitsers geven zich over maar dat moet formeel gebeuren. Een Duitse commandant moet aan een commandant van de geallieerden zijn wapen overhandigen. Duitse militairen wachten op het bevel van hun meerderen om de strijd te staken. Twee van hen worden aangehouden maar weigeren zich over te geven, dat moet via de officiële weg, zo stellen zij.
Op het dak van de grote club aan de Dam zien Duitse militairen dat er geschoten wordt op de aangehouden Duitsers en een auto van de Wehrmacht. Vanaf het dak openen ze het vuur op de vele mensen op de Dam die op de Canadezen staan te wachten.
Na de schietpartij liggen er 19 doden en 117 gewonden op de Dam. Twee dagen na de bevrijding dus.

7 mei 1945
Mussert wordt gearresteerd.

8 mei 1945
Europa is officieel geheel bevrijd van de Duitse bezetters, dus ook Amsterdam. Vreemd, want een dag later gebeurt dit nog...

9 mei 1945, zeven uur in de morgen
Heel Nederland is bevrijd, maar Amsterdam nog niet. Hoewel er geen schermutselingen meer zijn overhandigde pas op deze dag, een dag dus nadat officieel de oorlog in Europa ten einde was verklaard, de Duitse bezetter zijn wapens aan de Canadezen waarmee er ook voor Amsterdam een einde kwam aan een tragedie.
Tot dat moment hadden de Duitsers de grote club op de Dam in handen gehouden en durfde niemand de Dam op te gaan.
Het ontwapenen van Duitsers door eigen ordetroepen was logisch maar niet doordacht. Het is absurd om gewapende Duitsers door de Amsterdamse straten te laten lopen terwijl Hitler al dood was en de strijd gestreden. Helaas waren er hierdoor op 7 mei 19 doden en vele gewonden te betreuren.
De Duitsers hadden iets te lang gehoor gegeven aan 'Befehl ist Befehl', elders in de wereld duurde WOII nog maanden voort.

3 juni 1945
Otto Frank is als enige overlevende van de acht onderduikers in het achterhuis weer terug in Amsterdam.

juni - juli 1945
Duitsland wordt opgedeeld, het gezag wordt overgenomen door de geallieerden. De vroegere volkerenbond gaat de Verenigde Naties heten. Koningin Wilhelmina komt terug in Nederland na meer dan vijf jaar in Engeland te hebben gewoond. De Amerikanen en de Britten dreigen Japan met een kernoorlog maar die geloven niet dat het zo ver zal komen.

18 juli 1945
Otto Frank krijgt met zekerheid te horen dat zijn dochters de oorlog niet hebben overleefd.

6 en 9 augustus 1945
De Amerikanen gooien atoombommen op Hiroshima en Nagasaki om de Japanners te dwingen de vijandelijkheden te staken. Op 15 augustus bied Japan aan zich zonder voorwaarden vooraf over te geven. Hiermee eindigt feitelijk de Tweede Wereldoorlog.

2 september 1945
Op het slagschip USS Missouri tekent Japan een verdrag waarmee er officieel een einde komt aan de Tweede Wereldoorlog.

20 november 1945
De Neurenberg processen beginnen

4 mei 1946
De eerste maal dat er een dodenherdenking plaatsvindt en dat er om acht uur twee minuten stilte wordt gehouden. De volgende dag wordt de bevrijding uitbundig gevierd.

26 juli 1947
De eerste druk van Annes dagboek komt uit.

1945 - 1948
De Nederlandse Joden die met 110.000 werden afgevoerd overleefden veelal de kampen niet, zo'n 8.000 kwamen terug waarvan de helft op zoek ging naar hun ouderlijk huis en spullen. In geen enkel geval werd er nog iets aangetroffen.
Nederland stond niet te trappelen, de vreugde van het bevrijdingsfeest werd in de ogen van velen verstoord door het 'gejammer' van de Joden. Het anti-semitisme wakkerde zelfs aan. Er was geen begrip en mededogen.
De teruggekeerde Jood voelde zich een vreemdeling in zijn eigen stad. Zelfs Joods Amsterdam had geen oog meer voor hen.
Kijk hier verder voor de periode 1945 - 1948 Kijk voor een overzicht van personen en gebeurtenissen op FEITEN TWEEDE WERELDOORLOG


Bijna alle grote wereldmachten stonden tegenover elkaar. Aan de ene kant Duitsland, Italië en Japan, aan de andere kant de geallieerden, met Engeland, Frankrijk, de VS, Canada, de Sovjet-Unie en China.
27 van de 110 miljoen soldaten sneuvelden (1 op de 4.) Er stierven 25 miljoen burgers. De kosten van de oorlog worden geschat op 50 miljoen euro per uur.