De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Hare Majesteits trouwste onderdaan

Gelijk maar een zijsprong. Sytze van der Zee kan goed onderzoek doen, goed schrijven, maar ook goed de suggestie zijn werk laten doen. Zijn boek 'Vogelvrij' gaat over Jodenjagers, maar een foto van Anne Frank siert de omslag. De reden wordt op het einde van dat boek duidelijk, Sytze denkt dat Anne Frank verraden is door Ans van Dijk (link), een Joodse die uit angst zelfs haar broer aangaf bij de SD.

Maar het boek ontbeert iedere spat aan bewijs, puur op basis van aannames en één enkel feit, dat later ook nog eens onjuist bleek te zijn, meent Van der Zee dat hij, en hij alleen, het bij het rechte eind heeft. Ik snap wel dat hij de omslag en zijn boek ophangt aan deze 'splinter', want een boek schrijven over jodenjagers terwijl er al een geweldig boek over geschreven is door Ad van Liempt lijkt een beetje teveel van het goede.
Toch is zijn boek de moeite waard, zeker voor WOII fanatici als ondergetekende. Alles wat een ander onderzoekt hoef je immers zelf niet meer te doen.

Maar mijn mening over zijn boek neem ik wel mee als bagage als er weer een boek van Sytze uitkomt, zelf overigens zoon van een foute Nederlander. Zo verscheen in 2015 van de hand van de oud-hoofdredacteur van Het Parool het boek 'Hare Majesteits trouwste onderdaan', een biografie over François van 't Sant die leefde van 1883 tot en met 1966.

Het verhaal van het boek gaat dus over Van 't Sant, maar ook nu wordt het boek opgehangen aan één feit, wat niet volgens iedereen een feit is. Tijdens zijn verblijf in Engeland is minister-president Piet Gerbrandy niet erg slagvaardig, dat wordt slechts weinig uit de doeken gedaan na de oorlog. Dat komt mede omdat ook Koningin Wilhelmina, Prins Bernhard en geschiedschrijver Loe de Jong in zijn nabijheid waren en dus ook aangemerkt mogen worden als tè laks.
Van der Zee beweerdt in zijn boek dat Erik Hazelhoff Roelfzema (soldaat van Oranje) samen met enkele mensen van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten in 1947 een staatsgreep zouden hebben beraamd. Uiteraard verzint Van der Zee dit niet zelf, maar schrijft deze hersenspinsel toe aan degene over wie hij een biografie schrijft, de in 1966 overleden François van 't Sant, een 'vriend' van de Koningin en Prins Bernhard.

Van 't Sant zou aan Koningin Wilhelmina, die in 1948 aftrad, hebben laten weten dat er op 24 april 1947 een moord zou worden gepleegd op een minister en dat een nieuwe regering al 'klaar' zou staan om het roer over te nemen. Aanleiding was het Nederlands-Indië beleid. De rol van Van 't Sant was slechts dat hij de Koningin in zou moeten lichten omtrent het voornemen. In de nalatenschap van Van 't Sant werd een brief gevonden waarin hij de Koningin inlichtte, duidelijk wordt niet of de brief ook is verzonden, laat staan ontvangen.
Je kunt je afvragen waarom Van 't Sant een dergelijke staatsbelangrijke aangelegenheid niet persoonlijk aan haar zou melden.

Van 't Sant

François wordt in 1883 te Den Helder geboren en klimt binnen de politie op tot hoofdcommissaris in Utrecht, daarna in Den Haag, later wordt hij hoofd van de Centrale Inlichtingen Dienst, nadat Koningin Wilhelmina aftreed ten gunste van haar dochter Juliana komt Van 't Sant in dienst van de nieuwe Koningin.
Geruchten rondom Van 't Sant zijn er te over, zo zou hij geweten hebben van de seksuele uitspattingen van Prins Hendrik, de man van Koningin Wilhelmina. Of hij mensen heeft omgekocht of andere diensten voor de Prins heeft geregeld is altijd boven Van 't Sant blijven hangen als zeer sterke geruchten zonder direct bewijs. In 1935 wordt Van 't Sant vertrouwensman aan het hof. Als de oorlog uitbreekt zit hij naast Wilhelmina in het vliegtuig richting Londen. Ook tijdens de oorlog doemen er allerlei verhalen op over Van 't Sant, Wilhelmina kan uiteindelijk niets anders doen dan hem ontslaan. Maar dat ontslag blijkt later slechts schijn, voor de buitenwacht is François uit beeld, maar in werkelijkheid is hij onverminderd aan de slag voor het hof als persoonlijk secretaris.
Na de troonswissel wordt Van 't Sant opnieuw officieel adviseur van het Hof, nu voor Juliana en Prins Bernhard.

Kabinet Beel
Na de oorlog komt Gerbrandy niet terug als premier, de eerste na-oorlogse regering wordt gevormd door de katholiek Louis Beel. Later doet Beel onderzoek naar de Greet Hofmans affaire. Hofmans was een vriendin van Juliana en had teveel invloed op de Koningin, hier komt onderzoek naar, Willem Drees gelast Beel onderzoek te doen naar Hofmans. Veel van de conclusies die werden getrokken waren gestoeld op uitspraken van François van 't Hof. Greet Hofmans werd verbannen uit de paleizen. Pas vijftig jaar later werd het rapport omtrent de Greet Hofmans affaire openbaar gemaakt.
Aardig detail is dat Willem Drees de opdracht uitvaardigde, maar omdat het een privé kwestie betrof werkte de commissie formeel in opdracht van Juliana en Bernhard.

...deel van het rapport en de conclusies...

Mijn mening

Van 't Sant is niet altijd onomstreden geweest, hij had contacten met Duitse en Engelse spionagediensten, nooit opgehelderd is of hij schadelijk is geweest voor Nederland en het Koningshuis. Het feit dat hij vuile zaakjes opknapte voor de echtgenoot van Wilhelmina maakte het Koningshuis chantabel. Zijn trouw aan het hof bleek wellicht nog het meest uit de affaire rond Greet Hofmans.

Loe de Jong staat er bij mij niet erg hoog op, de man was onevenwichtig en zat naar mijn smaak te dicht op het Koningshuis en de regering in ballingschap om na de oorlog onafhankelijk te kunnen schrijven over Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Jong, is nooit betrapt op leugens, maar wel op feitelijke onjuistheden en het weglaten van ter zake doende feiten.
Loe de Jong maakte in 1979 bekent dat Prins Hendrik in de jaren twintig een buitenechtelijk kind had verwekt. Deze informatie had hij van Van 't Sant die voor zijn dood Loe de Jong schoon schip had willen maken. Een affaire rondom de escapades van Prins Hendrik hadden zijn blazoen besmeurt, dat wilde hij oppoetsen. Dries van Agt, destijds premier, wilde voorkomen dat De Jong zou publiceren, maar die chanteerde Van Agt vervolgens met het anders stoppen van het onderzoek en de geschiedschrijving.
Op zijn beurt dreigde Van Agt met een veto, het zou De Jong zijn baan kosten en de ware reden zou niet naar buiten gebracht kunnen worden. Van Agt was bang voor reputatieschade van het Koningshuis.

Kortom, premier Dries van Agt werd door Loe de Jong gechanteerd en vica versa. De uitkomst was dat De Jong publiceerde, maar dat de regering er afstand van nam. Maar hoe reageerde de Koningin? Zij liet De Jong weten er de voorkeur aan te geven dat er niet zou worden gepubliceerd, maar dat zij er begrip voor had dat de bezoedelde reputatie van Van 't Sant herstelt moest worden.
Het publiek en de media reageerden mild, een en ander was een privé aangelegenheid en had niets met de oorlog te maken. Mede omdat niet alle details naar buiten kwamen leek de affaire en daarmee de publicatie op een roddel. De enige die er enigszins beschadigd uitkwam was Loe de Jong. Sommigen beschuldigden De Jong er zelfs van uit te zijn op de val van het Koningshuis.
En dan kom je weer uit bij het boek van Sytze van der Zee, waarin een link wordt gelegd tussen De Jong, Roelfzema en Gerbrandy, samen zouden zij een staatsgreep hebben beraamd, Van 't Sant zou het nieuws over moeten brengen aan het hof.

Heeft Van der Zee in tegenstelling tot bij zijn boek over de jodenjagers nu wel bewijs, heeft hij bronnen die aantonen dat het geen verzinsel is dat er in 1947 mogelijk een staatsgreep is voorkomen? Nee! Het boek is gebaseerd op enkele brieven die Van 't Sant schreef aan anderen en op enkele documenten uit het Rijksarchief. Van 't Sant had al zijn dossiers voor zijn dood laten vernietigen.
Om vijftig jaar na iemands' dood, die banden had met het Koningshuis, een biografie te schrijven die nauwelijks sporen naliet moet je met een klein detail komen dat je tot geweldige proporties opblaast om de publiciteit te halen. Dat weet Sytze perfect te bewerkstelligen, maar zo begon ik dit artikel immers ook. Rondom François van 't Sant zal de volledige waarheid nooit boven water komen, ik heb al teveel putten op deksels zien verdwijnen als het ging om het Koningshuis.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem