De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Oorlogsdoden

Bij het bepalen van hoeveel mensen er om het leven zijn gekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog kun je onderscheidt maken tussen burgers en militairen, tussen Joden en niet-Joden of tussen de 'goeden' en de 'kwaden', veel is mogelijk, het is maar net vanuit welk gezichtspunt je het wilt bekijken.

Russen

De Tweede Wereldoorlog heeft aan ongeveer 70 miljoen mensen het leven gekost. De Russen hebben verhoudingsgewijs het zwaarst geleden onder de oorlogszucht van Adolf Hitler, 23 miljoen slachtoffers. De Duitsers verloren 'slechts' 7 miljoen mensen. Het aantal Joden dat door de Duitsers vermoord is ligt in verhouding tot de grootte van de oorspronkelijke groep het hoogst, daar waar hij kon, liet Hitler Joden uitmoorden, het gevolg; 5,5 miljoen Joden overleefden de periode 1939-1945 niet.
Italië was een van de agressors, zij verloren 300.000 militairen en 100.000 burgers. Alleen in Nederland al kwamen er ruim 100.000 Joden in de concentratiekampen om.
Japan behoorde tot de as-mogenheden, zij verloren 1,5 miljoen soldaten, omdat de oorlog zich niet alleen op hun grondgebied afspeelde kostte dit aan 'slechts' 400.000 Japanse burgers het leven. De Engelsen verloren 50.000 burgers tegen maar liefst 500.000 manschappen. De Amerikanen verloren 300.000 militairen.

Nederland

Ook hier is een exact aantal niet te geven, naar schatting zijn er 260.000 Nederlanders om het leven gekomen. Daaronder bevinden zich 105.000 Joden. In de Duitse werkkampen kwamen 30.000 Nederlanders om, in Nederlands-Indië 20.000 en als mede-strijder van de Duitsers stierven 10.000 mensen. Rond de 70.000 mensen stierven door een gebrek aan medicatie en ondervoeding en kou in Nederland.
In 2016 zou uit onderzoek van Jan Jaap Harts en Annelet Broekhuis naar voren komen dat er minstens 280.000 Nederlandse slachtoffers zijn te betreuren, maar al snel bleek dat de samenstellers enkele cijfers niet juist geïnterpreteerd hadden.

Soms lees je 210.000, soms 280.000, ik kom op 260.000, het NIOD op 250.000, die hebben zich voornamelijk gebaseerd op L. de Jong, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog. Het CBS hanteert nog altijd een aantal van 210.000, dit cijfer is sinds 1948 niet meer veranderd. Hoe kan het dat officiële, op zich zeer serieus te nemen, instanties op andere aantallen komen?
Heel simpel, een kwestie van interpretatie. Bjvoorbeeld, iemand die 'officieel' op transport werd gesteld door de nazi's werd ook afgevoerd uit de Burgerlijke Stand, er werd een datum vermeld en het kamp waar men heen ging. Dit zijn 'emigranten', mensen die hun woon- en verblijfplaats verlaten hebben. Dat dit niet vrijwillig was moge duidelijk zijn, maar formeel ben je dan verhuisd en tel je in sommige staatjes niet meer mee. Dat dit een misvatting is was voor mij eenvoudig terug te vinden, maar daarover straks meer.

Een andere groep die wel eens werd meegeteld zijn mensen die emigreerden, bijvoorbeeld naar Canada, Cuba, de Antillen of Israël. Zij werden in een enkele publicatie meegeteld als oorlogsdoden, wat zij uiteraard niet zijn. In Nederland woonden wellicht meer mensen dan officieel opgenomen was bij de Burgerlijke Stand. Zij telden dan juist weer niet mee terwijl er onder hen ongetwijfeld duizenden slachtoffers gevallen zijn.
Het CBS en daarmee de Nederlandse regering, hanteren het principe 'directe oorlogsdoden', daaronder vallen mensen die door ziekte zijn omgekomen, maar ook gedeporteerden. Het CBS gaf in 1948 als toelichting dat er tijdens de bezetting 210.000 doden te betreuren waren door direct oorlogsgeweld en nog eens 70.000 door de indirecte gevolgen ervan.
Op zich vind ik het onderscheid maken niet kies, maar goed, wie ben ik.

Je kunt je afvragen of het overlijden door onthouding van warmte, voedsel, water en medicatie een indirect gevolg is van de oorlog. Ik denk dat als je de sterftecijfers van voor de oorlog bekijkt je de conclusie mag trekken dat tijdens de hongerwinter van 1944 er toch al veel meer mensen zouden zijn overleden dan tijdens een gewone winter.
Het NIOD komt dus hoger uit dan het CBS en naar mijn mening is dat terecht, het NIOD gaat uit van de navolgende groepen waardoor Nederlanders om het leven zijn gekomen. Jodenvervolging, daling van de volksgezondheid slachtoffers door oorlogshandelingen, hongerwinter, arbeidsinzet in Duitsland, vrijwillige Duitse dienst, omgekomen in gevangenissen en concentratiekampen, Koninklijke Marine, Landmacht, executies in Nederland, koopvaardij, Nederlands-Indië en Japan.
Als je de statistieken bekijkt valt op dat het NIOD wel, en het CBS geen rekening houdt met Nederlands-Indië en Japan, bij elkaar zijn dat rond de 30.000 slachtoffers, daarmee is nagenoeg het gehele verschil tussen het NIOD en het CBS verklaard. Het CBS maakte zelf de opmerking dat uit de Burgerlijke Stand afgevoerden niet meetelden, maar dat waren de 100.000 Joden ook en die liet men juist wel meetellen. Erg verwarrend dus.

Ik denk dat als je een aantal correcties toepast je rond de 260.000 oorlogsslachtoffers uitkomt. De correcties betreffen de schatting indirecte oorlogsslachtoffers en een aantal van ongeveer 10.000 mensen die nergens ingeschreven (meer) stonden maar wel overleden zijn. Velen lieten zich uitschrijven, maar woonden wel degelijk in Nederland. Dat aantal is ongewis, maar zeker niet te verwaarlozen.
Naar mijn mening heeft het CBS wel degelijk een inschattingsfout gemaakt in 1948 en hebben de twee demografen zich in 2016 op het verkeerde spoor laten zetten door de gebrekkige toelichting van het CBS. Dat het NRC er nog een schepje bovenop deed door twee cijfers van elkaar af te trekken waardoor zij 'ook' op de 70.000 van de onderzoekers kwamen is kwalijk, temeer een beetje goed lezen al duidelijkheid had kunnen scheppen.

Dan nog een laatste opmerking, tijdens de oorlog overleden er gedurende die periode 280.000 personen méér dan in de jaren 1935 - 1940, daaruit zou je de conclusie kunnen trekken dat er 280.000 mensen door direct oorlogsgeweld zijn overleden, maar dat kan pas als alle omstandigheden gedurende die twee perioden ook identiek waren geweest en dat waren ze niet.
Van de 280.000 moet dus een flink aantal worden afgetrokken. Dat 'deze' 280.000 niet de basis zijn voor een berekening zal duidelijk zijn, je gaat uit van aantoonbare cijfers, de 280.000 is een schatting en betreft alle extra overleden personen.

Mijn aantal derhalve: 260.000 oorlogsslachtoffers, daarmee zit ik het dichtst bij het NIOD, hoewel ik een aantal andere omstandigheden anders mee heb laten wegen dan het NIOD die zich baseert op, voornamelijk, Loe de Jong.

Joden

Het cijfer 'zes miljoen' klopt niet exact, het getal is kort na de oorlog geprikt. Later werden er nauwkeuriger tellingen gedaan en kwam men iets lager uit, per land is het aantal ongeveer als volgt:

Polen: 2.900.000
Sovjet-Unie: 1.000.000
Roemenië: 270.000
Duitsland: 140.000
Litouwen: 140.000
Nederland: 110.000
Hongarije: 550.000
Frankrijk: 80.000
Slowakije: 70.000
Letland: 70.000
Griekenland: 60.000
Oostenrijk: 50.000
Joegoslavië: 50.000
België: 30.000
Italië: 8.000
Overige landen: 30.000
Totaal: 5.500.000
Dit is een globale benadering, pin mij er niet op vast, de cijfers zijn ietwat afgerond en enkele landen heb ik weggelaten.

Totaal

Zoals gezegd, 70 miljoen doden, gedurende zes jaar vielen er iedere minuut 20 doden. Er waren meer dan 100 miljoen militairen actief, het grootste leger was het Rode Leger van Rusland.
Het totaal aantal Nederlanders dat tijdens de Tweede Wereldoorlog stierf bedraagt 260.000.
Het is niet te bevatten dat door de hersenkronkels van één man er miljoenen mensen de dood zijn ingejaagd. Om een beter idee te krijgen van hoe 70 miljoen doden eruit zien toont 'The Fallen of World War II', klik ervoor HIER.

Kampen, getto's en bordelen

Het Holocaust Memorial Museum in de Verenigde Staten heeft ruim dertien jaar lang onderzoek gedaan naar de plekken waar de Duitsers Joden en andere gevangenen concentreerden. Alle getto's, werkkampen en vernietigingskampen tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn in kaart gebracht, de onderzoeksresultaten zijn schokkend.
Iedereen kent Dachau wel van naam, maar niet de elf subkampen en meer dan 200 kleinere kampen daar weer omheen.

Het zeer uitgebreide verslag omvat de vernietingskampen die de meesten wel bij naam kennen, maar er waren ook duizenden werkkampen waar onder dwang gewerkt werd. Het onderzoek omvatte ook centra waar zwangere vrouwen verplicht een abortus moesten ondergaan of waar hun kinderen na geboorte werden vermoord, veel vrouwen werden verkracht door Duitse soldaten.
Warschau was een getto, Amsterdam ook, hoewel ook dat bij veel minder mensen bekend is, zo waren er in Europa veel meer getto's. Ook het aantal mensen dat gevangen heeft gezeten is fors naar boven bijgesteld, rond de vijftien miljoen mensen hebben gevangen gezeten, veel meer dan aanvankelijk werd aangenomen is overleden.

Het Holocaust Memorial Museum kwam in totaal op 42.500 getto's en kampen in Europa, waaronder in Frankrijk, Rusland en Duitsland.

Het aantal van 42.500 bestaat uit 30.000 werkkampen, 1.150 Joodse getto's, 980 concentratie-kampen, 1.000 krijgsgevangenenkampen, 500 bordelen met seksslavinnen en duizenden instellingen waar ouderen en zieken werden ge-euthaniseerd of zwangere vrouwen werden geaboteerd.
Alleen in Berlijn en Hamburg samen waren er 5.000 kampen of Joodse huizen waar mensen tegen hun wil werden vastgehouden.

Als je meer wilt weten over het onderzoek van het Amerikaans Holocaust Memorial Museum, klik dan HIER.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem